mánadagur 17. november 2014síða 4

Mánadagur 17. november 2014 · Nr. 131 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sjúrður Skaale, fólkatingslimur - Fyrst av øllum vil eg siga, at atlasið er eitt valaværk, sera væl gjørt og úr hondum greitt. - Tað er tó spell, at útgevarin heldur fast við hetta tápuliga, at koyra slalom runt um ávísar bókstavir. Hatta er tílíkt, ið irriterar fólk púra óneyðugt, og er bæði býtt og fjákut, sigur Sjúrður Skaale. - Hetta minnir ikki sørt um eina provokasjón frá Málráðnum, sigur Sjúrður Skaale. Hann greiðir frá, at ætlanin var, at Málráðið skuldi finna loysnir, sum góvu afturljóð í fólkinum. - Avgerðin, ikki at loyva hinum burturvístu bókstavunum gongur ímóti einum greiðum vilja millum fólki, einum meiriluta av løgtinginum og mentanarnevndini og ætlanini hjá gomlu málnevndini. Randi Meitil, studentaskúlalærari - Hetta er ein avmarkandi hugsunarháttur, at ortografiin hjá Hammershaimb frá 1847 ikki kann mýkjast, sigur Randi Meitil, ið er limur í Málráðnum. Hví skulu vit í 2014 skriva øll heimsins lond, so sum tey vildu skrivað tey í 1847, spyr hon. Randi Meitil heldur tað vera sera óheppið, at føroyska atlasið ikki fylgir meginreglunum hjá UNGEGN. - Eg haldi tað vera eitt keðiligt signal at senda, at vit ikki virða ST- viðtøkur. ST var jú sett á stovn at skapa frið, men vit lurta ikki eftir teirra tilmælum. Randi Meitil heldur, at tað tykist sum vit taka frástøðu frá restini av heimspartinum, tá vit skriva Evropa. - Øll hini skriva Europa, men vit skulu ferða føroyingar, serstøk tjóð. Tað er á ein hátt at flyta Føroyar úr Europa, sigur hon. Rolf Guttesen, lektari Rolf Guttesen sigur seg ikki skilja, hví vit skulu nýta tvey ymisk stavrað í atlasinum, eitt til landanøvnini, hitt til býarnøvn. - Tað skapar hurlivasa millum fólk, at vit nýta serføroyskar formar av landanøvnunum, heldur Rolf Guttesen, lektari. Rolf Guttesen vísir á, at í ávísum førum, kann føroyska navnið geva heilt skeiv hugmyndasamband. - Kabo Verdi fær teg ikki at hugsa um ein grønan odda, men heldur um ein italienskan komponist. Og Kabo minnir meiri um kaba, steinin í Mekka. Og hví kann Kabo enda við o, men Verde kann ikki enda við e? - Kirkjumálið er latín, trolaramálið er enskt. Tað er eingin orsøk at vera bangin fyri orðum av fremmandum uppruna. Hví kunnu vit ikki góðtaka tað málið, sum er spontant livandi millum fólk, spyr Rolf Guttesen. Danjal av Rana Fyri tveimum árum síða- ni vitjaði eg í Høvdastaði. Ein vinmaður er gift ur eini kvinnu av Grøn høvda oyggj- um. Eg var einaferð í eini brúð ar veitslu hjá einum pari av Grønhøvdaoyggjum. Tá búði eg í Fraklandi. Áðr- enn tað, búði eg í Sam bands- ríki num Amerika. Eg havi tó ongantíð enn vitja í Ný sæ- landi, ei heldur sett mín fót á Suðuroyggjar. Heimsatlasið, sum Før- oya Skúlabókagrunnur gav út í 1993 hevur elvt til mangt málkjak og nógv gott undirhald. Ein við merkj ari kallaði atlasið størstu mál- spill ing ar roynd í før oysk um fakmáli í nýggjari tíð, með- an ein annar so seint sum fyri trimum árum síðani mældi til at geva nýtt atlas til ókeypis til øll teirra, ið vildu brenna gomlu útgávu teirra. Føroysku nøvnini tykt ust av mongum at vera bronglaði, og nógv ilskaðust um staðarnøvn sum Burgundarhólmur og Fjón í Danmørk ella Líðandis- nes, Tróndheimur, Bjørg- vin og Álesund í Noregi. Heim atlasið hevði tá sum megin reglu, at øll nøvn skuldu føroyskast. Hetta var galdandi fyri mest sum øll staðarnøvn, tó vóru flestu býarnøvn undantikin. Før- oyska málnevndin góðtók navn gávurnar í gamla atlasi- num. Seinni í vikuni kemur nýtt atlas á marknaðin. Før- oya Skúlabókagrunnur eitur nú Nám, men tað er ikki einasta navnabroytingin í mun til Heimsatlasið frá 1993. Cape Town er komin aftur. Vinmaðurin má nú til Kabo Verdi at vitja ver- familju na. Oyggjarnar fyri sunn an eita aftur Hebrid ur- nar, Arábianesið er vorðið Arabiahálvoyggin aftur og kollar nir báðir verða aftur nevnd ir Norðpólurin og Suður pól urin. Tó verður USA enn nevnt við fulla heiti num Sambandsríki Amerika, svágur mín er enn úr Simba bvi og lambskjøtið er enn úr Nýsælandi. Hesuferð eru staðar- nøvnini góðkend av Mál- ráð num, sum hevur víðari heimild ir enn gamla mál- nevndin, hvat føroyskum mál politikki viðvíkur. Kjakið um føroysk stað- ar nøvn hevur fylt nógv og stingur seg upp við jøvnum millum bilum. Ein skjót gjøgnumgongd av goymsluni hjá Sosialinum vísir, at ikki færri enn 18 lesarabrøv vóru skrivaði um evnið fyrstu tríggj ar mánaðirnar í 2011. Hetta var um tað mundi, at tað frættist, at Nám var farið und ir at gera atlasið, ið nú er út givið við heitinum “Atlas til heim og skúla.” Birgir Kruse er ritstjóri á nýggja atlasinum. Hann greið ir frá, at í arbeiðinum við nýggja atlasinum, hevur rit stjórnin nýtt Málráðið sum ráðgeva. Tó, leggur hann dent á, Málráðið gav einans veg leiðandi uppskot, men hin vegin, so fylgdi útgevarin til mælunum frá Málráðnum nær um 100 prosent. Birgir Kruse greiðir frá, at umsetingin av atlasinum er gjørt sambært einum sátt mála við enska forlagið Harper Collins. Hetta er ein før oysk útgáva, av einum atlasi hjá HarperCollins, og for lag ið hevur neyvar reglur fyri, hvussu lokalar útgávur av atlasinum skulu gerast, sig ur Birgir kruse. Grundreglan er staðfest í orð ingini “the language of the product is Faroese” ella at verkið er á føroyskum máli. Síðani koma nakrar regl ur fyri, hvørji orð kunnu týð ast og hvat ikki kann týðast, sigur hann. Birgir Kruse greiðir frá, at lond kunnu føroyskast, með- an býir ikki skulu týðast. Ei h eldur skulu landafrøðilig fyri brigdi týðast, uttan so at tey skara um landamørk. - Undantøkini til hesar regl ur eru staðarnøvn, sum hava vunnið hevd í føroyska máli num, sigur hann. Dømi um hetta eru Hvarvið og Keyp manna havn. Hesar reglurnar greiða frá mong um av broytingunum í hesum atlasinum í mun til Heims atlasið frá 1993, so sum at Borgundarhólmur og Høvdastaður ikki longur eru at finna í føroyska atlasi- num. Eftir stendur tó, at stavs etingin ikki er broytt. Eingi C, Q, W, X, ella Z eru at finna í landanøvnunum. Bakgrundin fyri hesi av- gerð liggur í stríðnum um før oyska stavraðið. Føroyska stav raðið var til viðgerðar í Løg tinginum í 2010. Sjúrður Skaale og aðrir vildu lata allar latínsku bókstavirnar fáa pláss í alfabetinum. End- in tá var, at Sjúrður Skaale tók málið aftur. Sum hann sjálv ur segði, tað gjørdist greitt, at tingfólk ikki eru ser frøð ingar í máli, og løg- ting ið skal ikki lóggeva um málsligar spurningar. Henrik Old legði fyrr í ár eitt líkn andi uppskot fram, men gjørdi sum Sjúrður Skaale, og tók uppskotið aftur, áðrenn tað kom til atkvøðugreiðslu í tingi num. Sjúrður Skaale legði í 2010 ístaðin fram eitt upp- skot, um at skipa eitt før- oyskt málráð, sum skuldi hava myndugleika at av- greiða spurningar av máls- lig um slagi. Hetta upp skot- ið var samtykt, og síðani tá er Føroyska Mál ráð ið sett á stovn. Hetta mál ráð- ið hevur vegleitt og ráð- giv ið ritstjóranum í gerð- ini av nýgga atlasinum. Eitt av aðalmálunum hjá Málráðnum hevur verið, at gjørt nýggja rætt skriv ingar- orða bók og at koma við eini niðu r støðu um føroyska stav raðið. Sum skilst hevur Mál ráðið býtt seg í ein meiri- NÝTT ATLAS Nýggja føroyska atlasið verður lagt fram leygardagin 22. novembur klokkan 13:45 til 14:45 á bókadøgunum í Norðurlandahúsinum. Barnakórið Cantus fer at syngja, meðan umboð fyri Nám, Hagstovu Føroya og ein tilflytari úr heimsins nýggjasta landi, Suðursudan, halda røðu. HarperCollins, ið er loyvishavarin handan atlasið, er eitt av heimsins størstu forløgum. 42 starvsfólk hava arbeitt við nýggja atlasinum, átta teirra í Skotlandi, hini 34 í Føroyum. Birgir Kruse hevur verið ritstjóri. Nám hevur atlasið út í Føroyum. SETA ORÐ Á Nýtt atlas er á gáttini og væntandi fara føroyingar aftur at kjakast um, hvørt tað skrivast Kili ella Chile, Liktinstein ella Liechtenstein og Simbabvi ella Zimbabwe Birgir Kruse, ritstjóri - Vit hava fylgt til- mælu num frá Mál ráð- num nærum 100 prosent, hóast upp- skotini frá teimum einans høvdu vegleiðandi myndugleika. Birgir Kruse sigur, at sáttmálin millum Nám og HarperCollins neyvt greinar út, hvørji staðarnøvn kunnu føroyskast ella týðast og hvøri mugu standa sum tey eru. - Long kunnu týðast, meðan býir einans týðast, um eitt ávíst navn hevur vunnið hevd millum manna. Tí skriva vit Keypmannahavn heldur