hósdagur 20. november 2014síða 17

17 Fríggjadagur 21. november 2014 · Nr. 133 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak seg á teimum trimum stig­un­um, tí trygdar- og verju­mál hava ver­ið, og eru fram­veg­is, danskt máls­øki. Tað eru til døm­ is ikki sett á stovn stjórn­ ar­ráð í Før­oy­um, sum hava trygd­ar-, verju- og til­búgv­ing­ar­mál sum síni høv­uðs­mál. Løg­ mans­skriv­stov­an er kon­ takt­mynd­ug­leiki Føroya til donsku Uttanríkis-, Verju- og Løgmálaráðini í sam­bandi við trygdar- og verju­mál, ímeðan sivil-, um­hvørv­is- og sjó­til­ búgv­ing­in er skipað und­ir Fiski­mála­ráð­num. Trygd­ ar­við­ur­skifti á sjónum hoyra bygnaðarliga til Vinnu­mála­ráð­ið. Trygd­ ar-, verju- og til­búgv­ ing­ar­mál í Før­oy­um eru so­statt skip­aði und­ir stjórn­ar­ráð­um, sum hava sítt høv­uðs­máls­øki at reka vinnu­poli­tikk (or­ gani­sa­tor­iskt svar). 3. Viðkomandi mynd­ug­ leik­ar á politiskum- og stjórn­ar­ráðs­stigi í Før­oy­ um, sum antin eru kon­ takt­lið­ið til avvarðandi mynd­ug­leikar í Danmark við­víkj­andi trygdar- og verju­mál­um ella sum hava ábyrgd av trygd­ar-, verju- og til­búgv­ing­ar­ mál­um í Før­oy­um, eru av pol­it­isk­um og organi­sa­ tor­isk­um orsøkum, sum nevnt eru undir pkt. 1 og 2 om­an­fyri, aft­ur­hald­andi við at hava eina sam­ein­ andi tilgongd, og at eyð­ merkja seg sum ábyrgdar­ hav­andi mynd­ug­leik­ar í sam­bandi við skip­an av trygd­ar- og til­búgv­ing­ar­ við­ur­skift­um í Føroyum (søgu­ligt/ment­an­ar­ligt svar). 6. Samanumtøka og næsta stig viðvíkjandi spurninginum um ein aktivan føroyskum trygdarpolitikk Sum eg havi roynt at lýst í hesi grein, so hava Føroyar tørv á einum akt­iv­um trygd­ ar-, verju- og til­búgv­ing­ar­ poli­tikki. Altjóðagerðin og trygd­ar­politiska støðan úti í heimi, sum vit í Føroyum eru tengd at í nógv størri mun í dag enn fyri bara nøkr­um fá­um ár­um síð­ani, hev­ur við sær, at Løgting og Lands­ stýr­ið mugu geva før­oysk­um mynd­ug­leik­um møgu­leika til, at arbeiða við trygd­ar­mál­ um ikki bara á operativum stigi men eisini á politiskum- og stjórnarráðsstigi. Tað vóru serliga ætl­ an­ir­nar um eina føroyska olju­vinnu, sum setti ferð á til­gongd­ina at skipað til­ búgv­ing­ar­við­ur­skift­ini í Før­oy­um. Skip­an­in av til­ búgv­ing­ini tók ov í lítlan mun atlit til, at til­búgv­ing­ ar­mál hava eitt søguligt og organi­sa­tor­iskt tætt til­knýti til trygd­ar- og verju­mál, sum framvegis er danskt máls­ øki. Sum henda greining hev­ur roynt at lýst, so hev­ur al­tjóða­gerð­in í sam­an­hangi við eini nýggj­ari trygd­ar­ dags­skrá í Evr­opa og vestara parti av heiminum í heila tik­ið gjørt tað neyð­ugt, at før­oysk­ir mynd­ug­leik­ar fáa størri inn­lit og ávirk­ an í trygd­ar- og verju­mál. Á henda hátt fáa Før­oy­ar ein sam­an­hang­andi trygd­ar-, verju- og til­búgv­ing­ar­poli­ tikk, sum er al­neyð­ugt fyri at før­oysk­ir mynd­ug­leik­ ar, komm­un­ur, sam­an við bjarg­ing­ar­fe­løg­um og priv­ at­um fyri­tøk­um, kunnu fyri­ byrgja og hand­fara ser­lig­ar og/ella størri skaða­hend­ing­ ar í tíðum sum koma. Hóttanarstøði í Norð­ur­ lond­um og í Evropa, sum al­samt fleiri myndugleikar, fe­løg og fyritøkur í Føroyum, skipa sítt virksemi eftir, má set­ast inn í ein føroyskan sam­an­hang. Sum eg havi víst á, so eru tað politiskar, or­ gani­sa­t­or­isk­ar og søgu­lig­ar/ ment­an­ar­lig­ar av­bjóð­ing­ar, ið politiska skipanin í Før­oy­ um og Danmark, sam­an við viðkomandi mynd­ug­leik­um í lond­un­um báð­um, mugu loysa í ein­um sam­starvi. Fyri at kunna handfara av­bjóð­ing­ar, sum stand­ast av al­tjóða­gerð­ini og teim­um vinnu­ligu møgu­leik­um, ið hon gev­ur Før­oy­um sam­an­ hild­ið við trygdarpolitiskar av­bjóð­ing­ar, ið raka virksemi hjá mynd­ug­leik­um og fe­løg­ um, má hern­að­ar- og politi­ kendi trygd­ar­poli­tikk­ur­ in viðvíkjandi trygdar- og verju­mál­um, sum Danmark fram­veg­is varð­ar av vegna Før­oy­ar, sam­an­sjóðast við ein meira nútíðar kendan trygd­ar­poli­tikk við sivilari til­búgv­ing, leit­ing og bjarg­ ing, arb­eið­ara­vernd, social-, heilsu- og um­hvørv­is­mál, sum Før­oy­ar í stór­an mun hava ábyrgdina av. Henda sam­an­sjóð­ing av tí sið­ bundna og nútímans trygd­ ar­poli­tikk­in­um merk­ir, at før­oyskir mynd­ug­leik­ar í dag mugu fyri­halda seg til trygd­ar­mál í breið­ari merk­ ing, sum stava frá lut­tøku Dan­mark­ar í kríggjum og vápn­að­um stríð­um úti í heimi við til­hoyr­andi hækk­ að­um hótt­an­ar­stigi í Norð­ ur­lond­um og til trygd og til­búgv­ing í sambandi við siv­il mál í samfelagnum yv­ ir­høv­ur. Um henda samanrenning av tí siðbundna og nútíðar trygd­ar­poli­tikk­in­um ikki fer fram í Før­oy­um, so fáa vit tað avleiðing, at opera­tiv­ ir mynd­ug­leikar í Før­oy­um, sum hava ábyrgd av trygdar-, verju- og til­búgv­ing­ar­mál­ um, vísa aft­ur­haldni og vísa frá sær ábyrgd av hend­ing­ um, sum eru serligar og/ella ógv­us­ligar. Í teimum trimum døm­un­um í sambandi við Anita-málið, Sea Sheperd og West Hercules, havi eg roynt at ítøkiliggerða hetta afturhaldni hjá mynd­ug­ leik­um, sum við tíðini kann verða enn meira álv­ars­ ligt, um trygdar-, verju- og tilbúgvingarmál ikki verða legitimeraði og kjøl­fest á politiskum- og stjórn-ar­ráðs­ stigi í Føroyum. Starvsfólkini hjá mynd­ ug­leik­um gera eitt gott arb­ eiði og vilja, at hendingar, sum hava við trygdar-, verju- og til­búgv­ing­ar­mál at gera, verða av­greidd so væl sum gjør­ligt. Men av tí at hesi mál ikki verða legitimeraði og kjøl­fest á politiskum og stjórn­ar­ráðs­ stigi í Føroyum, so fáa vit sum áður nevnt afturhaldni frá myndugleikum, men eis­ ini at somu myndugleikar í sam­bandi við trygdarmál koma í eina tvístøðu millum ein trygdar- og verjupolitikk við­víkj­andi Føroyum, sum er legi­tim­er­að­ur og kjølfestur í Dan­mark og eitt vinnulív í Før­oy­um, sum í ávísum før­ um vil seta dagsskránna og hev­ur sterkar meiningar um, hvussu trygdar-, verju- og tilbúgvingarmál skulu út­inn­ast í verki. Seinastu 10 til 15 árini hev­ ur tað verið ein breið pol­it­isk semja í Føroyum um, at før­ oysk­ir myndugleikar skulu hava meira innlit og størri ávirk­an á trygdar-, verju- og til­búgv­ing­ar­mál viðvíkjandi Før­oy­um. Týdningarmikið er nú, at menna hesa pol­it­ iska semju soleiðis, at inn­ lit­ið og ávirkanin hjá før­ oysk­um myndugleikum í trygd­ar­mál í breiðum høpi á landi, á sjógvi og í luft­ ini, verður meira skipa enn í dag. Í hesum sam­bandi er tað neyðugt at hava trygdar- verju- og til­búgv­ing­ar­poli­ tikk sum eitt fast evni í hvørj­um stjórn­ar­grund­ar­ lagi (samgonguskjali), óan­ sæð hvørj­ir politiskir flokkar stjórn­a landinum. Eisini er neyðugt, at trygd­ar-, verju- og til­búgv­ ing­ar­mál í breið­ari merk­ing verða skip­aði í ein­um stjórn­ ar­ráði, sum hevur trygd­ina innanlands sum sítt høv­uðs­ máls­øki. Sum henda grein eis­ini ber upp á mál, so er tað samtíðis týdningarmikið, at trygd­in inn­an­lands eisini verð­ur skip­að í mun til út­ lendsk samstørv innan øki eitt nú í Norðurlanda- og Arkt­iska Ráðnum umframt í NATO og ES høpi. Óansæð politiska sam­an­ set­ing í Løgtingið og í Lands­ stýr­ið, og óansæð hvussu stýrisskipanarligu við­ur­ skift­ini eru millum Før­oy­ ar og Danmark í fram­tíð­ini, so má politiska skip­an­in í Føroyum saman við stjórn­ar­ ráð­um og opera­tiv­um mynd­ ug­leikum longu nú hava ein aktivan leik­lut og størri inn­ lit í sam­bandi við trygdar-, verju- og tilbúgvingarmál, tí trygd­ar­pol­it­iska støðan úti í heimi, nær og fjar, broyt­ist alla­tíð­ina. Hvussu nógv inn­ lit og hvussu nógva ávirkan, Før­oy­ar skulu hava, snýr seg í síðsta enda um tað virði og tann týdning, sum pol­it­iska skipanin saman við lands­ fyri­sit­ing­ini metir, at ein akt­ iv­ur trygd­ar-, verju- og til­ búgv­ing­ar­poli­tikk­ur hevur fyri føroyska samfelagið. Bogi Andreasen býráðslimur Fólkaflokkurin Hoyvíkshagin skal aftur rað­ fest­ast politiskt. Seinastu 10 árini hava vit fylt Hoy­víks­ hag­an við ungum barna­fam­ ilj­um, men vit hava gloymt at dagført upprunaligu ætl­ an­ir­nar. Vit hava gloymt at sett framhaldandi menning og trivnað í umráðnum á pol­ it­isku dagsskránna. Tað er tí gleðiligt, at tað loks­ins fekst politiskur meiri­luti fyri at broyta byggi­ sam­tykt­ina við Karla­magn­ us­ar­breyt soleiðis, at ovasti part­ur av breytini kann brúk­ast til bústaðarbygging, har møguligt verður at byggja tvíhús. Talan verður um átta tvíhús – t.e. 16 húsa­eindir. Fólk, sum standa á bíðlistanum at fáa grundstykki, fáa henda møgu­leikan í næstum. Málið verð­ur lagt fyri býráðið hós­ kvøld­ið í hesi vikuni, eftir at fíggj­arnevndin samtykti tað 12. november. Upprunaliga ætlanin var, at Karlamagnusarbreyt skuldi verða handilsgøtan í nýggja bústaðarumráðnum, men alt hevur ikki gingið eft­ir vild, og einans Bónus hev­ur latið handil upp við Karla­magnusarbreyt. Gøtan hev­ur at kalla ligið oyðin og myrk í vetrarhálvuni, og hon hevur verið ein svartur plett­ur í einum annars blóm­ andi umhvørvi við nógv­um ungum foreldrum og børn­ um. Broytingin í byggi­sam­ tykt­ini frá handilsgøtu til lut­vísa bústaðarbygging er ein politisk ásannan av, at alt gekk ikki sum upprunaliga ætl­að. Og í slíkum førum eiga vit kommunupolitikarar ikki at ræðast at broyta kós, tó at hetta kundi hent fyrr. Eg mæli til, at fót­bólts­ vøll­ur­in, sum vit hava sam­ tykt at leggja niðan fyri Skúl­an við Løgmannabreyt, verð­ur fingin frá hondini sum skjótast, og at vit eis­ ini skjótast gjørligt seta ferð á málið um ætlaðu við­ar­ lundina í Dalinum Langa. Ungu familjurnar í Hoy­víks­ hag­an­um hava tørv á einum frí­tíð­ar­øki við beinkjum, bál­støð­um, spæli­plássum og øðrum hent­leik­um, har for­ eld­ur og børn kunnu leita sær burtur frá ger­and­is­deg­ num. Trivnaðurin eigur áhald­ andi at vera í hásæti í Tórs­ havnar kommunu, og eg haldi at stundin er kom­in at halda fram at stimbra um­ hvørv­ið í Hoy­víks­hag­an­um, har vit í fleiri ár hava eggj­að fólki til at búseta seg. Gleðiligt er, at ein partur av Karlamagnusarbreyt nú verður brúktur til bústaðarbygging. Fótbóltsvøllurin og viðarlundini í Dalinum Langa eiga eisini at koma ungu familjunum í Hoyvíkshaganum til góðar sum skjótast Hoyvíkshagin aftur á breddan Tórshavnar kommuna hev­ ur sett eina mono­fak­liga leiðslu – tríggjar sjúkra­ røkt­ar­frøð­ingar – í Heilsu- og um­sorg­an­ar­tæn­ast­una. Kommunan skriv­ar ann­ ars sjálv, at "(...) leið­ar­ar­nir hava ein týðandi leik­lut at sam­skapa og sam­skipa tvør­gang­andi og tvør­fak­ lig­ar tæn­ast­ur og til­boð inn­an samlaðu Heilsu- og um­sorg­an­ar­tæn­ast­una." Áhugavert hevði ver­ið at vita, hvussu komm­un­ an ætlar at  røkka enda­ mál­in­um at  "sam­skapa og sam­skipa tvør­gang­andi og tvør­fak­lig­ar tæn­ast­ur og til­boð", tá ið hon hev­ur valt ikki at seta aðr­ar fakbólkar enn sjúkra­røkt­ar­frøðingar í leiðslu­toym­ið. Majbritt Mohr, forkvinna í Heilsurøktarafelagnum Eina Andreasen, for­ kvinna í Ergo­tera­peut­ felagnum Augusta Mikkelsen, forkvinna í Fysiotera­ peut­felagnum Elisabeth Akursmørk, forkvinna í Kost- og føðslufelagi Føroya Tórshavnar kommuna gongur ímóti egnum samtyktum