mánadagur 24. november 2014síða 4

Mánadagur 24. november 2014 · Nr. 134 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Danjal av Rana Skattalistin er eitt skjal, ið gev ur tær yvirlit yvir, hvussu høga skattskylduga inntøku, ein persónur hevur. Føroyska skatta lógin staðfestir, at skatta list a rnir skulu liggja fram mi til alment eftirlit í elli vu yrkadagar. Føroyar eru eitt av fáu londunum, hetta verður gjørt. Í Ís landi, Svøríki og Finlandi er skip- an in meinlík tí før oys ku, með an í Noregi eru skatta- list ar nir talgildir og at komi - lig ir á alnetinum, um framt at tú fært kunning um skatt- skylduga inntøku, ogn og rindaðan skatt. Sofus Johannesen, full- trúi á TAKS, sigur, at enda- mál ið við almennu skatta- listun um er, at fólk skulu kun na gera vart við, um tey hava varhuga av, at onkur ikki hevur uppgivið alla sína skatt skyldugu inntøku. Hann greiðir frá, at fyrr varð skattskyldug inn tøka, skatt að inntøka og rind aði kommunu skatturin upp lýst- ur, men at hetta var broytt við nýggju skattalógini í 1978. Orsøkin til broytingina var, at í gomlu skipanini var møgu ligt hjá óviðkomandi at rokna út, hvussu stórar rentu út reiðslur fólk høvdu, við at samanbera rindaða kom munu skattin við skatt- skyldugu inntøkuna. Almennu skattalistarnir er ein siðvenja, ið røkkur heilt langt aftur, líka aftur í 19. øld. Upprunaliga endamálið við at al manna kunngera skatta- list ar nar, var at tryggja sær, at øll góvu rætta kunning til skatta myndugleikarnar, og so leiðis rindaðu rættan skatt. Ein kann samanfata grund- gevingarnar fyri al menn um skatta listum undir yvir- skriftunum hvítur búskapur og fólkaræðislig stýring. Upprunaliga endamálið við almennu skattalistunum var fyrst og fremst, at ein kun di eftirkanna sínar egnu upplýsingar og tryggja sær, at ein hevði goldið rætt an skatt. Almennu skatta list- ar nir eru ein siðvenja, sum røkk ur nógv longri aftur enn sjálv upp g ávan, ið nú verður send til hvønn einstakan borg ara, ofta meiri ella minni liðug útfylt. Í almennu skattalistunum ligg ur eisini ein kimi til al- ment eftirlit við hvørjum øðr um. Sum skrivað er í skatta lógini, so liggja list ar- nir frammi til alment eftir- lit. Við at skattalistarnir eru almennir, er tað jú ein møgu leiki at eftirkanna, hvat onnur hava uppgivið í skatt skyldugari inntøku. So- leið is skal hetta virka sum ein avskrekkari fyri at ar- beiða svart, við at onnur, ið ken na til tað svarta arbeiði, kunnu avdúka, at uppgivna skatt skylduga inntøkan ikki samsvarar við veruligu inn- tøkuna. Onkur draga eina saman- bering millum almennu skatta listarnar og lógina um al ment innlit, og siga, at hetta eru tveir partar av somu alin. Hetta er enn eitt stig á leið- ini til eitt gjøgnumskygd sam felag. Hetta er ein møgu- leiki hjá fólkinum at hava eftir lit við, at landið fær tað, ið landið skal hava, ella við øðrum orðum, at onk ur annar ikki roynir at snýta í skatti. Skattavaldið kann ikki eftirkanna allar skatta- upp gerðirnar, men við al- mennu skatta listunum er gjør ligt hjá fólki, at gera sær eina meting av, um fólk munnu hava upp givið rætt- ar upp lýsingar til skatta- myndug leikarnar. So leið is eru almennu skatta list ar nir eitt slag av fólka ræðis ligari stýring. Ein lúrarahugburður Atfinningarnar móti hesi sið venju eru fleiri. Nøkur vilja vera við, at hetta nørir upp undir ein “lúrarahug- burð,” har fólk liggja og sneyta eftir hvørjum øðr- um, í upplýsingum, sum í veruleikanum als ikki við- koma teimum. Onnur, mill- um annað løgreglan í Oslo, vilja vera við, at skatta- listarnir geva brotsmonnum møgu leikan at eyðmerkja teirra næstu innbrotsoffur. Við tað, at skatta út rokn- ing in í dag í stóran mun verð ur gjørd av tí almenna, grund að á kunning, sum tað al menna sjálvt heintar frá ymisk um stovnum, kunnu spurn ar tekin setast við, um almennir skattalistar yvir- høv ur tæna sínum upp runa- Hans Gudmundsen, Sandavágur Hans Gudmundsen er ikki heilt við upp á, at skattalistarnir eru almennir. - Eg haldi, at fíggjarliga støðan hjá fólki er nokk so privat, sigur hann. Hann væntar, at tað er vandi fyri, at kunningin verður brúkt ímóti tær, og at hon elvir til størri misnøgd og øvund millum fólk. Hann heldur ikki, at tað er nakað veruligt element av fólkaræðisligari stýring í tí, at hava almennar skattalistar. - Um teir absolutt skulu liggja frammi, so hevði ein vika verið nokk, sigur Hans Gudmundsen. ALMENNU SKATTALISTARNIR Einastu londini á okkara leiðum, ið kunngera skattalistarnar alment, eru Noreg, Svøríki, Ísland og Føroyar. Í Danmark eru tað einans fyritøkur, virki og grunnar, ið standa á almennu skattalistunum. Einans í Noregi verða skattalistarnir lagdir á alnetið. Í Noregi vóru almennu skattalistarnir fyrstu ferð lagdir út á alnetið í 2001, umframt at teir vóru sendir til allar fjølmiðarnar. Í dag eru skattalistarnir tó einans at finna á heimasíðuni hjá norska skattavaldinum, umframt at strangar reglur eru fyri, hvat fjølmiðlarnir kunnu nýta skattalistarnar til. Skattalistarnir liggja í hesum døgum frammi til alment eftirlit í kommunu- skrivstovunum kring landið. Spurningurin er tó, um almennu skattalistarnir tæna sínum endamáli, ella um teir eru ein fornleivd frá farnari tíð Hannis Thomsen, Syðrugøta Hannis Thomsen sigur, at av tí at hetta hevur verið vanligt í Føroyum í langa tíð, er ongin orsøk at broyta upp á tað. - Hví skulu teir ikki vera almennir, spyr hann. Hann sigur tó, at hann ikki sjálvur hevur nakran áhuga í, at kanna hvat grannin, landsins politikkarar ella onnur hava forvunnið og goldið í skatti. - Eg veit, hvat eg sjálvur gjaldi, og tað er tað, mær tørvar at vita, sigur Hannis Thomsen. ALMENT EFTIRLIT ELLA FORNLEIVD