týsdagur 25. november 2014síða 23

23 Mikudagur 26. november 2014 · Nr. 135 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eyðgunn Samuelsen løgtingskvinna Hvussu fáa vit ein arb­eiðs­ markn­að, ið er hóskandi til tørv­in hjá ungum kvinnum og barna­fam­ilj­um? Har tað er lætt at koma inn á arb­ eiðs­markn­að­in og lætt at varð­veita tilknýti, hóast ein fer burturfrá til dømis í barnsburðarfarloyvi í eina tíð? Hetta eru nakrir av spurn­ing­un­um, vit sum pol­ it­ik­ar­ar, eiga at spyrja okkum sjálvi. Vit síggja, dag og dagliga, at ungar kvinnur og barna­ fam­ilj­ur hava tor­ført við at fáa end­ar­nar at røkka sam­ an, bæði fíggj­ar­liga, og tá ið tað kem­ur til at fáa tíð­ina at røkka til. Tí er tað av al­ stór­um týdn­ingi, at arb­eiðs­ marknað­ur­in gerst meiri smid­lig­ur – tað skal bera til at arbeiða og hava eina fam­ ilju, utt­an at missa til­knýti til arb­eiðs­markn­að­in. Eins og tað skal bera til, at hava eitt fam­ilju­lív uttan strongd og sam­stund­is verða partur av arb­eiðs­markn­að­inum. Hóast arbeiðsloysi er minka nógv, er tað framvegis ikki lætt hjá øllum at fáa arb­ eiði. Hetta sæst aftur í út­ reiðsl­un­um til forsorg vegna arb­eiðs­loys­ið, á talinum á teim­um sum framvegis eru í ALS og í lítla vøkstrinum á tal­in­um av løntakarum. Neyðugt er tí, at geva okkara íkast á arb­eiðs­ markn­að­in­um. Vit eiga at stremba eft­ir at hava eitt sam­fe­lag, ið gevur øllum møgu­leikan at royna síni evn­ir og fylgja sínum dreym­ um. Vit hava brúk fyri, at øll, sum kunnu arbeiða, skulu fáa møguleikan, tí tað er bert í felag, at vit fíggja væl­ferð­ ina. Fyri at slóðað fyri broyt­ ing­um, verður mælt til, at hesi tiltøk verða uppraðfest: Javnvág millum familju- og arbeiðslív At gerast foreldur er ein tann týdningarmiklasta hend­ing­ in í lívinum hjá teim flestu. Tí skulu vit sum familja hava góðar møguleikar fyri at skipa okkum soleiðis, at henda stórhending, verður ein góð uppliving. Tað skal ger­ast lættari at fáa børn með­an fólk eru undir út­ búgv­ing. Fyrsta átaki er tí, at til­laga eina liðiliga bars­ils­ skip­an, ið er eitt ár til longd­ ar. Hetta merkir at bæði for­ eldr­ini skulu hava møguleika fyri at njóta hesa tíðina og tann av pørtunum, ið tek­ur minsta partin av far­loyv­in­ um, skal eggjast til at taka fleiri barsilsdagar við, eitt nú, at fáa eyka dagar longri bars­il viðkomandi tekur. Meðan børnini eru smá, skal familjan hava um­sorg­ an­ar­dagar, so vit sleppa und­an at sjúk børn noyð­ast í barna­garð. Bæði for­eldr­ini skulu hava rættindi, ið ger tað møguligt at varð­veita til­ knýti til arb­eiðs­markn­að­in, hóast tey velja at brúka tíð saman við børnunum, með­an tey eru smá. Javnvágin ímill­ um familju- og arbeiðslív er tí neyðugt fyri at betra um kor­ini hjá foreldrum og fam­ ilju­lívinum. Smidligari arbeiðstíð í vanligu arbeiðstíðini. Tað skal loysa seg at arbeiða hoyra vit javnan í hesum tíð­um, tað er ein sjálvfylgja, men tað má sláast fast, at øll eiga at kunna liva av átta tím­ars arbeiðsdegi. Tað kann als ikki verða meiningin, at tú skal vera noydd at arbeiða upp í 12 tímar hvønn dag, fyri at yv­ir­liva. Heldur áttu vit at end­ur­skoða longdina á arb­ eiðs­vik­uni, nakað ið okkara granna­lond hava gjørt fyri lang­ari tíð síðan. Tað eru fleiri ungar kvinn­ ur við børnum og barna­fam­ ilj­ur, ið hava torført við at fáa dagin at hanga sam­an tí arb­eiði er soleiðis til­rætta­ lagt, at neyðugt er, at arb­ eiða í tólv tímar dagliga fyri at varð­veita starvið. Hetta hev­ur neiligar fylgir við sær, við tað at foreldrini ikki hava møgu­leika fyri at vera um barn­ið eftir at dags­stovn­ar­ nir lata aftur. Tí er tað týdn­ ing­ar­mikið at hesi foreldur hava møguleika at arbeiða í átta tímar, heldur enn allan dag­in. Hinvegin, so er tvungin nið­ur­sett tíð eisini ein vansi, ið er veruleiki fyri nógv, serliga kvinnur. Hes­in trup­ ul­leikin er ser­liga eyð­sýnd­ur inn­an um­sorg­an­ar­øki, eldra­ røkt, dag­stovn­ar og heilsu­ røkt­ina, har meg­in­part­ur­ in av starvs­fólk­un­um eru kvinn­ur. Í okk­ara granna­ lond­um finst lóg­gáva, ið stað­fest­ir rættin at fáa fleiri arb­eiðs­tím­ar og skipanir, ið eggja arbeiðsgevarum til at minka um tvungna nið­ur­ setta tíð. Slíkar skipanir høvdu gagna føroyska sam­fe­lag­ num og serliga teim­um, ið arbeiða innan um­sorg­an­ar­ øki. Eftirløn av hvørjari krónu Eins og tað er neyðugt at betra um umstøðurnar hjá teimum, ið eru á arb­eiðs­ markn­að­inum í verandi løtu, er eis­ini týdningarmikið at tryggja teirra framtíð. Á almenna arb­eiðs­markn­ að­in­um eru fyribilssetanir av yms­um slag og mátin arb­eið­ið er skipað, ið viðføra at nógvir arbeiðstímar ikki eru eftirlønargevandi. Hetta sama er galdandi fyri veiting­ ar so sum ALS og Barsil. Tað er ikki í lagi, at eft­ir­løn ann­ að­hvørt verð­ur drig­in frá upp­runa­upp­hædd­ini ella at als ong­in eftirløn verður gold­in. Tað liggur ein ábyrgd á tí almenna og pørtunum á arbeiðsmarknaðinum at fáa hetta í rættlag. Meg­in­regl­ an má vera, at hvør króna vunnin á arb­eiðs­markn­að­ in­um og skipanum, ið hoyra arb­eiðs­markn­að­in­um til, er eft­ir­løn­ar­gev­andi. Smidligi arbeiðsmarknaðurin tænir øllum Tað er ikki neyðugt, at hava arb­eiðs­marknaðin skipaðan so­leið­is, at summi verða noydd at arbeiða ov nógv, onn­ur als ikki sleppa til arb­ eið­is og aftur onnur, bert arb­eiða ein part av tí tey ynskja sær. Hetta er bert ein spurn­ing­ur um, hvussu vit velja at skipa okkara arb­ eiðs­markn­að. Tað ber til, mill­um annað við átøkunum ið eru nevnd omanfyri, at skipa okkum soleiðis, at arb­ eiðs­markn­að­urin hóskar bet­ur til, hvar á lívsleiðini ym­isku løntakarabólkarnir eru. Hetta vildi eisini verið ein stórur fyrimunur fyri arb­eiðs­gev­arnar, tí ein væl skikk­að arbeiðsmegi uttan strongd, skapar betur úrslit og økir um atdráttarmegina hjá arbeiðsplássinum. Tí er ein smidligur arb­eiðs­markn­ að­ur ein fyrimunur fyri bæði tann einstaka og samfelagi. John Rødgaard Jeg hører i radioen, at ALS vil stoppe ordningen med, at en ar­bejdende og en ledig kan byt­te plads. Reelt er det vel den mest ge­ni­ale idé, ALS nogensinde har fost­ret, og det er nok én af de få ordninger her i lan­det, som almindelige men­nes­ker kun omtaler positivt. Det skyldes, at alle er vin­de­re, og ingen er tabere. De ledige er glade for at få arbejdserfaring og tjene pen­ge. For mange åbner dette endvidere døren til at få et ar­bej­de senere. De, der går fra arbejde, er vel typisk mennesker med et langt arbejdsliv bag sig, som trænger til at mindske pres­set lidt. Måske kan dette medvirke til, at de ikke ry­ger ind i en periode med for meget stress og deraf føl­gen­de sygedage og så videre. ALS kan glæde sig over, at de for hvert forløb spa­rer knap 9.000 kr. i un­der­støt­ tel­se, fordi man får to ugers ka­ran­tæne, når man går på den­ne orlov. I 2014 har ALS såle­des tjent ca. 300.000 kr. på denne ordning. Landet tjener på, at de nye typisk skal have mindre i løn end de gamle. Som sagt, alle er vindere, og alle burde være glade. Det var direktøren for ALS, hvad han nu hedder for ti­den, imidlertid ikke. Han mener ikke, at det er ALS’ opgave at give folk or­lov. Jeg fornemmede en for­ ar­gel­se i hans stemme over, at folk med 30-40 års ar­ bejds­liv bag sig, fik ½ år på understøttelse, hvor de står til rådighed for ar­bejds­mar­ ke­det på samme måde, som dem de har byttet plads med. Han minimerede også be­tyd­nin­gen af, at ledige fik job. Vit tager den lige igen: Det er ikke ALS’ op­ga­ ve at give ledige et job og ar­bejds­er­faring in­den for deres naturliga ar­bejds­om­ rå­de!! Det er muligt, at jeg ikke fat­ter tingene rigtigt, men er det ikke lige præcis det, der er ALS’ opgave? Samtidig har ALS en mas­se ”kurser” kørende. Når folk har været ledige i så eller så lang tid, skal de ”aktiveres”. Det er sikkert sundt, og del­tagerne synes sikkert, at det er sjovt. Men hvorfor er det ALS’ op­gave? Så lad mig stille et spørgs­mål. Lad os sige, at jeg er en ar­bejds­løs fysioterapeut. En kollega tilbyder mig at byt­te, så jeg kan få hendes stil­ling i ½ år. Jeg bringer det vi­de­re til ALS. Her får jeg afslag. Det er ik­ke relevant at give mig ar­bej­de som fysioterapeut, for ”det er ikke ALS’ opgave”. Til gengæld kan jeg kom­me en uge på kursus, hvor jeg kan lære at lave lerkrukker, så jeg kan blive klar til at ar­bej­de som fysioterapeut! Spørgemålet lyder: Er jeg den eneste, som synes, at ALS har misforstået noget? Tað skal “loysa seg” at hava eina familju og at arbeiða Har ALS ikke misforstået noget? kjak ...fyrst og fremst við tí feskasta føroyska