leygardagur 1. juli 2000síða 2

gult cyan magenta svart 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 124 - 1. juli 2000 gult cyan magenta svart Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Skilir veljarin ikki? Áhugaverd úrslit vóru at síggja í veljarakann- ingini, sum SVF og Sosialurin hava latið gjørt. Lítil ivi tykist vera um, at føroyski veljarin tekur ikki undir við sokallaðu trumfunum hjá lands- stýrinum á seinasta samráðingarfundi. Før- oyingar brýggja seg ikki um, at ein triðji partur, sum eitt nú ST, kemur uppí samráðingarnar við donsku stjórnina. Tað var eisini, sum vit hava nevnt her á hesum stað, eitt sindur óheppið fyri Føroyar, at okkara landstýri sat og tosaði um ST, sum um talan var um hertøku ella ógerðir, ið vit kenna frá Balkan og aðra- staðni. Uppaftur størri mótstøða var móti at nýta oljuinntøkur til afturbetaling av stuðuli frá Dan- mark í skiftistíðini útyvir tey fýra árini, ið danska stjórnin og fólkatingið ganga við til. Fýra út av fimm veljarum hildu lítið um hetta hugskotið hjá landsstýrinum, og átti hettar at fingið landstýrið at ásanna, at teir gjørdu eitt mistak. Landstýrið hevur ikki ásannað, at hetta var eitt mistak. Sambært Høgna Hoydal hevur veljarin ikki skilt uppskotið hjá teimum. Spurn- ingurin er, um hettar ikki er ein rættiliga grov undirmeting av føroysku veljarnum, eisini tá hugsað verður um, at eingin samgonga hevur nýtt so nógv av skattgjaldarans peningi til at kunna veljaran um eina politiska ætlan sum hesa. Veljarin hevur ivaleyst skilt, at tað er stórur munur á at mótrokna í einum stuðuli tú fært, soleiðis at hann gerst minni ella fellir burtur, og so at fáa stuðulin fyrst, og so afturgjalda hann við oljuinntøkum sum veð. Fullveldisfortalararnir í samgonguni hava ein óvana, og tað er, at hvørja ferð veljaraskarin ella einstakir politiskir flokkar ganga ímóti samgonguni, so verður sagt, at ikki er nóg væl kunnað, ella hesi ikki hava skilt. Kann tað ikki hugsast, at fullveldisætlanin er væl skild, men at veljarin ikki tekur undir við henni, uttan eina órealistiska skiftistíð? Høgni Hoydal tulkaði úrslitið soleiðis, at før- oyingar hildu, at 15 ár var rímiligt. Hettar er ivaleyst ein yvirtulking. Eitt nú kann hugsast, at nógv fólk høvdu viljað fingið eina millión forerandi frá landinum, um tey vóru spurd, hóast tað ikki nýtist at merkja, at tey halda tað vera rímiligt, at tey fáa hana. Tá hugt verður eftir atkvøðubýtinum millum flokkarnar, um eitt valúrslit var sum veljara- kanningin, so verða Sambandsflokkurin og Tjóðveldisflokkurin størstu flokkar, meðan Fólkaflokkurin gerst stóri taparin. Javnaðar- flokkurin hevur eina afturgongd í mun til sein- astu veljarakanning, men eina framgongd í mun til valið. Polariseringin millum loysing og samband er neyvan gagnlig fyri gerandisdags- mál í næstu framtíð. Hvussu er við heilsuverki, samferðslu, pensiónum og øðrum, tá so nógv orka fer til loysing samband spurningin. Løgmaður og flokkur hansara tykjast taka hesa veljarakanning til eftirtektar og tosa um at fáa “ein sáttmála” heldur enn fullveldi. Trup- ulleikin er bert, at samgongan er farin niður at samráðast um fullveldi og ikki “ein sátt- mála”. Skal samráðast um “ein sáttmála”, so má saðlast um. Viðmerking: Tað er ein fyrireikingar- bólkur við Inga Gunnarsson í Havn, sum stendur fyri til- takinum. Fleiri stovnar, m. a. Ferðslutrygd, stuðla til- takinum, eins og fleiri blómuhandlar fara at hava opið eina løtu sunnudagin. Blómuhandlarnir fara at selja rímuliga bílig blómu- tyssi og onkur fer at selja t. d. hjørtu og krossar við turkaðum blómum o. ø. Fyrireikingarbólkurin fer í so stóran mun sum møgu- Minnast tey, ið doyðu í ferðsluni Í morgin verður minningardagur teirra, sum farin eru í ferðsluni Tøkk Vit takka øllum fyri sýnda samkenslu og stuðul í sambandi við jarðarferðina hjá høgt elskaðu dóttir okkara Annika Gulklett Nólsoy sum so brádliga fór frá okkum. Eygu mega glitra og muðurin hann lær hylur tað, ið eingin sær. Tit kunnu eins og Annika stuðla »Hjálpsemi 2000« hjá Adventistasamkomuni, konto í før- oysku peningastovnunum. Marita og Jens-Kjeld ligt at markera vanlukku- støð í meginøkinum við blómum sunnudagin. Vónað verður at fáa so stóra undirtøku sum møgu- ligt fyri tiltakinum, og heitt verður samstundis á fólk um at sýna tiltakinum stórsta ansni í ferðsluni sunnudagin. Endamálið er eittans: At minnast tey farnu og við tiltakinum at eggja til stórsta umhugsni í dagligu ferðsl- uni. Nú stendur loysingarsam- gongan aftur á einum vega- móti, eftir at teirra politiski málsetningur er fullkomu- liga miseydnaður. Tey sein- astu rópini gella nú um allar geilar, um at danir mugu geva okkum olmussu í 15 ár, um henda loysingarsam- gonga skal hóra undan. Vilja nú hava olmussu Navnið olmussa, hava somu loysingarflokkar fyri mong- um árum síðani givið ríkis- stuðlinum, og ikki kann sig- ast, at hesin stuðul altíð hev- ur verið so høgt í metum millum loysingarflokkarnar. Men nú er vent í holuni, tí nú vilja teir allir hava ol- mussu. Men í staðin fyri at viðganga, at talan her er um tað, sum teir fyrr kallaðu olmussu, so royna teir nú at skuldseta danir fyri bæði eitt og annað. Í hesum er einki nýtt. Men hetta bøtir bara ikki um umdømið hjá hesum loysingarflokkum. Serliga ikki tá hugsað verður um, at teir hóast alt vilja hava tætt samband við danska kongshúsið. Fáa bert 4 ár At skiftistíðin einans verður 4 ár, er ikki nakað nýtt. Nú fara tað at verða 2 ár, síðani Poul Nyrup Rasmussen lat loysingarsamgonguna vita av hesum, og síðani tá hevur hann fleiri ferðir endurtikið seg sjálvan, at soleiðis verð- ur. Men loysingarsamgong- an hevur tann trupulleika, at hon vil ikki skilja Nyrup, hóast stórur meiriluti í danska fólkatinginum, stig- ar forsætisráðharran í hes- um máli. Har verður sostatt ikki meira at heinta hjá loys- ingarsamgonguni. Landsstýrið má frá Tí metir undirritaði, at nú er stundin komin til handa, tá landsstýrisins miseydnaði politiski málsetningur fær ein enda. Tað gerst einans við at vit skjótast gjørligt sleppa til atkvøðuhølini, og fólkið harvið fær sett punkt- um fyri hesi samgongu, sum má leggja frá sær, so vit aftur fáa eina arbeiðsføra stjórn, og fólkið kann liva trygt í landinum. Andras Miðskarð Donsk olmussa bjarga loysingarsamgonguni Tað er ótrúðligt, hvat tjóð- veldismenn fáa burturúr blokkstuðlinum. - Hann skal falla burtur. - Hann skal vara allar æv- ir. - Hann skal spara dønum 20 milliardir. - Avlopið hjá landskass- anum stavar bara frá blokk- inum. - Blokkurin er rótin til alt ilt. Og um skiftistíðina verð- ur sagt, at blokkurin má varðveitast — jú longri ára- mál, jú betur. Sambært Høgna Hoydal og Karsten Hansen, so stav- ar avlopið hjá landskassa- num einans frá blokkstuðl- inum. Landsstýrið boðar nú frá, at serligur grunnur skal gerast til at goyma hetta av- lopið í. Avlop áðrenn allar rokningar eru goldnar Landsstýrið roknar við eini 600 milliónum krónum í av- lopi í ár. Hetta tal hevur eis- ini verið serverað donsku stjórnini til samráðingarnar. Men vit sum manna løg- tingið vita, at tá eru avdrøg og eykajáttanir ikki tikin við. Eitt avlop kann sjálv- andi bara roknast eftir at allar rokningar hjá lands- kassanum eru goldnar. Tí skal talið hjá landsstýrinum helst lækkast við umleið 300 milliónum krónum. Eisini er tað ein gáta, hvussu landsstýrið og tjóð- veldismenn hava funnið út av, at avlopið júst stavar frá blokkinum, sum er ein rætt- iliga føst upphædd. Mær vitandi fara allar inntøkur samlaðar í landskassan, eis- ini blokkurin. Tí má tað heldur vera t. d. tann meir- skatturin, sum er tikin frá Føroya fólki, ella gjøld, ella minni goldnar rentur til út- lond, sum eru orsøkin til av- lopið. Hvør er frágreiðingin? Hevur Karsten Hansen kanska goymt teir donsku pengaseðlarnar til endamál- ið? Fellur burtur, men heldur kortini fram Høgni Hoydal brúkar í sín- ari grundgeving fyri loys- ingini, at hann vil spara Danmark fyri at gjalda 20 milliardir krónur í blokk- stuðli. Sambært honum og landsstýrinum kann Dan- mark sleppa bíligari, um danska stjórnin gongur við til eina 15 til 20 ára skiftis- tíð. Alternativið er, at Dan- mark rindar blokkstuðul til føroyingar í allar ævir, verð- ur sagt. Seinasti pástandurin frá Høgna Hoydal er, at blokk- stuðulin dettur burtur undir øllum umstøðum. Hetta skal hann hava hoyrt undir sam- ráðingunum. Løgmaður royndi seg eisini við hesi ligisøguni, beinleiðis í Sjón- varpi Føroya frá tíðinda- fundinum í Keypmanna- havn. Hann bleiv beinan- vegin rættaður av sjálvum Poul Nyrup Rasmussen, sum afturvísti pástandi løg- mans so dyggiliga. Her haltar í ólukkumát við próvførsluni. Blokkurin kann ikki bæði halda fram í allar ævir, og falla burtur. ”Hensigten helliger midlet” ”Hensigten” hjá landsstýr- inum er so sólaklárt at máa støðið undan ríkisfelags- skapinum. Alt sum kann seta hann niður í virði skal brúkast út í odd og egg. Strategurin veit væl, at sigur tú eini ósannindi nóg ofta, so fara fólk at trúgva teimum til endans. Edmund Joensen Nú melur fyri onkrum EYÐUN KLAKSTEIN Kappingarneytin hjá al- menna Útvarpinum roynir nú at fáa stuðul frá nøkrum av stóru kommunum í land- inum. Í eini óvanligari umsókn til Havnar, Klaksvíkar og Runavíkar kommunu biður Rás 2 um fíggjarligan stuð- ul, og aftur fyri vil rásin lata kommunum ókeypis lýsing- ar, umrøðu og beinleiðis sendingar frá eitt nú býráðs- fundum. – Vit halda tað vera eitt gott hugskot, at kommunur- nar lata okkum fíggjarligan stuðul, og afturfyri kunnu vit geva borgarunum í hes- um kommunum eina betri kunning um kommunal við- urskifti, sigur Petur Jacob- sen, stjóri á Rás 2. Tórshavnar kommuna hevur tikið best ímóti um- sóknini frá Rás 2, og mána- dagin verður felags fundur millum Rás 2 og fíggjar- nevndina og mentanar- nevndina hjá Tórshavnar býráð. Á hesum fundi skal umsóknin og eitt møguligt samstarv viðgerast. Fleiri býráðslimir í Havn eru sinnaðir at royna sam- starvið, men formaðurin í mentanevndini hjá Tórs- havnar býráð er hart ímóti hugskotinum. – Eg haldi, at tað er prin- sipielt skeivt at lata einari privatari fyritøku stuðul, sigur Kaj Leo Johannesen. Eina krónur fyri hvønn borgara Rás 2 sendi umsóknina til Tórshavnar býráð 14. mars í ár, og síðani hava hinar báðar stóru kommunurnar eisini fingið eina umsókn. Í umsóknini til Tórshavn- ar býráð skjýtur Rás 2 upp, at býráðið letur útvarpsrás- ini eina krónu í stuðli fyri hvønn borgara í kommun- uni – um mánaðin. Hetta svarar til góðar 16.000 krónur um mánaðin – ella næstan 200.000 krónur um árið. Afturfyri skal Tórshavnar býráð fáa ókeypis lýsingar á Rás 2, og Rás 2 skal eisini Rás 2 bjóðar kommunum umrøðu afturfyri pengar Rás 2 hevur biðið Havnar, Klaksvíkar og Runavíkar kommunur um fíggjarligan stuðul. Afturfyri bjóðar Rás 2 kommununum ókeypis lýsingar, umrøðu og beinleiðis sendingar frá býráðsfundum binda seg til at umrøða til- tøk hjá kommununi um- framt at senda beinleiðis frá býráðsfundum, tá onkur týðandi mál eru á skránni. Bæði mentanarnevndin og fíggjarnevndin hjá Tórs- havnar býráð hava síðani viðgjørt umsóknina. ment- anarnevndin mælti 17. mai til, at umsitingin hjá Tórs- havnar kommunu brúkar Rás 2 sum lýsingarmiðil á jøvnum føti við hinar miðl- arnar. 22. juni var samband millum Rás 2 og formannin í fíggjarnevndini hjá Tórs- havnar býráð, sum er Leiv- ur Hansen, býráðsformaður, og mánadagin verður nýggjur fundur við Rás 2, har bæði fíggjarnevndin og mentanarnevndin vera til staðar. – Tá fara vit at greiða bý- ráðslimunum frá, hví vit halda at hetta samstarvið er eitt gott hugskot, sigur Petur Jacobsen, stjóri á Rás 2. Ætla at brúka Rás 2 í valárinum Tað hevur ikki eydnast okk- um at fingið fatur á Leivi Hansen, býráðsformanni í Havn, fyri at fáa eina við- merking frá honum til um- sóknina frá Rás 2. Men vit hava tó skilt, at býráðsformaðurin – saman við øðrum býráðslimum – er sinnaður at umhugsa samstarvið við Rás 2. Formaðurin í mentanar- nevndini er tó ímóti hug- skotinum. – Hetta er eitt rættiliga prinsipielt mál, tí hvør verð- ur næstur, tá vit hava játtað ein árligan stuðul til eina privata fyritøku í kommun- uni. Hinvegin haldi eg, at vit saktans kunnu brúka Rás 2 til ávísar uppgávur, men tá skulu vit venda okkum til teirra, og so skulu vit gjalda fyri tað ávísa arbeið- ið, sigur Kaj Leo Johanne- sen. – Tað tykist, sum onkrir av býráðslimunum síggja ein møguleika í at sleppa fram at á Rás 2, um býráðið játtar stuðul. Og hetta botn- ar helst í, at í ár er valár. Kaj Leo Johannesen sig- ur, at hann sær ein stóran vanda fyri framman, um bý- ráðið letur Rás 2 stuðul eftir tí umsókn, sum rásin er komin við. – Tað kann ikki vera rætt, at vit skulu gjalda einum fjølmiðli fyri at koma á bý- ráðsfund. Um vit ikki klára at lokka fjølmiðlarnar á bý- ráðsfund, uttan at gjalda fyri tað, so eru vit litleysur sum politikarar, sigur formaður- in í mentanarnevndini hjá Tórshavnar býrað, sum ikki stillar uppaftur til valið í heyst. Sær ongan vanda Stjórin á Rás 2 sær stórar møguleikar í samstarvinum við kommunurnar. – Vit fáa ongan almennan stuðul sum er, men tað hevði komið væl við hjá okkum, um onkrar av kommunum vildu stuðla okkum, samstundis sum vit syrgdu fyri, at borgararnir í kommununi vórðu betri kunnaðir um ymisk viður- skifti í kommununi, sigur Petur Jacobsen – Eg stúri als ikki fyri, at vit skulu blíva misnýttir í politiskum samanhangi, sigur hann. Rás 2, sum í løtuni hoyrist av nærum tveimum triðing- um av fólkunum í Føroyum, livir útilokandi av inntøkum frá lýsingum og sponsorum. Men mánadagin ætlar rásin at royna at sannføra býráðslimirnar í Havn um, at tað er eitt gott hugskot at stuðla rásini fíggjarliga. Tíðindamenninir í Rás 2, Óla Jákup Rólantsson og Sonne Smith. Støðin bjóðar seg nú fram sum kunningarmiðil hjá kommunum Mynd: Jens Kristian Vang