hósdagur 4. desember 2014síða 36

Sosialurin nr. 139 · 5. desember 2014 12 VIKUSKIFTI Tá kroppurin eldist, gerst hann stívari og tað gerst truplari at megna gerandis­dagin. Sjálvt tað at skula toyggja seg upp á ovastu hill ella at benda seg niður at binda lissurnar kann kennast tungt. Men við at røra seg regluliga kann kroppurin haldast liðiligari – eitt sindur hvønn dag munar eisini Altíð í besta aldri Eldri og rørsla Sum partur av sjúkrarøktarfrøðiútbúgvingini á Fróðskaparsetri Føroya verður skrivað grein innan heilsufremjan og fyribyrging. Tey lesandi eru tá komin um hálva leið í útbúgvingini. Hesar greinar viðgera sjúkrarøktarfakligan spurdóm innan heilsuframa og/ella fyribyrging í samfelagsligum høpi. Komandi vikurnar prentar Vikuskifti nakrar av hesum greinum R ørsla gevur meir orku og vælveru. Rørsla kann fáa smílið fram og eyguni at glógva. Rørsla gevur eisini sjálvs­álit og sjálvsvirði, og er við til at økja um hugin at vera saman við øðrum í samband við ymisk tiltøk. Afturat, at rørsla í sær sjálvum er sunn fyri likamið og heilan, so hevur likam­ ligi aktiviteturin tann eyka vinn­ingin, at hann ofta verður framdur saman við øðrum. Soleiðis er hann við til at skapa sam­band við onnur ella fyribyrgja sosialari avbyrging á ellisárum. At vera sjálv­hjálpin gevur nøgdsemi, og føla at tað tú gert gevur meining, er knýtt at viljanum til broyting í lívinum. Tað krevur tó ein ávísan kropsligan førleika at fylla dagarnar við gerðum, ið hava týdn­ing fyri teg. Fyrr varð ikki væntað av eldri fólki, at tey vóru aktiv. Tey vórðu rádd frá at vera kropsliga virkin, tí tað var ov vanda­mikið. Ístaðin blivu tey mæld til at spæla kort. Í dag er tað soleiðis, at tað verður væntað av okkum, at vit liva aktivt og sunt, soleiðis at vit fara sunn og frísk hiðani sum 90 ára gomul ella eldri. Eisini verður væntað av okk­um, at vit halda okkum sunn, og at vit kenna ta nýggjastu vitanina innan heilsu. Hvat hendir, tá vit eldast »Ta’r du livet som det falder, går du gennem tidens haller, altid i din bedste alder« Piet Hein Vøddar okkara og  beinagrindin vikna við aldrinum. Hetta ávirkar okk­um m.a. soleiðis, at javnvágin gerst vána­ligari og vandin fyri at detta økist. Um tú ert bangin fyri at detta, førir tað óivað til, at tú rørir teg minni. Vandin fyri at enda í einum óndum sirkli, har óttin fyri at detta og bróta seg sundur kann gera, at vit røra okkum enn minni og gerast enn meira ótrygg á beinunum. Niðursett rørsla ger kroppin tískil meira viðbreknan, og kann eisini hava við sær eitt ótal av álvarsomum fylgi­sjúkum. Hesa tilgongd kunnu vit útseta við regluligari rørslu. Tá vit røra okkum, gerast liðirnir smidligari og minni stívir, og tað at benda seg niður at binda lissur og at røkka upp á ovastu hill gerst alsamt lættari. Hóast orsøkirnar til at røra seg eru nógvar og góðar, eru tað ikki øll, ið hava hug til tess. Ofta verður rørsla sett í samband við at missa ondina, ella at føla pínu, og hetta kann fáa fólk at setast aftur. Tað, at vera bangin fyri at detta ella at koma til skaða kann eisini fáar nógv eldri at halda seg burtur frá rørslu. Fitness ikki einasta svarið Tað er møguligt at trena heilan alt lívið –Tá vit binda brúka vit bæði hendur og høvd samstundis. Tað kann vera torført at finna íblástur til dagliga rørslu. Vit hugsa ofta um fitness, vektlyfting og sveitta á pann­una í samband við rørslu, men í veru­leik­anum er rørsla so nógv annað enn tað. At ganga ein góðan túr, fara á fjall ella á flot og njóta tað góða veðrið, meðan tú fiskar, ger eisini mun. At vitja granna­konuna til ein drekkamunn og hava stokkarnar við, er eisini ein form­ ur fyri at vera virkin. Við rørslu ber til at fremja virkis­før­ leikan og sjálvbjargni hjá tí einstaka, og soleiðis skapa góðar umstøður fyri tí góða lívinum á ellisárum. At svimja er eisini eitt ítriv, har tú fært samantvinnað tað rørsluliga, sansa­liga og sosiala. Sum nevnt kann tað eggja teg at halda áfram, um tú til dømis følir, at tað gevur meining fyri teg at luttaka í onkrum sosialum. Tað snýr seg um at finna útav, hvat fyri ítriv gevur gleði í tínum lívi, og so at halda áfram við hesum, soleiðis at tú heldur teg í gongd og kanst liva tað góða lívið so leingi sum gjørligt. Við at halda kroppin liðiligan gjøgnum lívið, betra vit ikki bara um gerandisdagin, men syrgja eisini fyri, at lívið verður longri. Ofta kann tað verða strævið at vera aktivur í fleiri tímar, men við billiard er ein góður møguleiki fyri at spjaða aktivi­tetin yvir allan dagin. At spæla billiard er eisini formur fyri rørslu: Fyri tað fyrsta er billiard ein aktivitetur, ið nógv eru sera glað fyri, og hetta er við til at fremja teirra lívs­góðsku, samstundis sum tey eru við í tí lokala lívinum og eru sosialt aktiv. Har­afturat er billiard ein vælegnaður aktivitet­ur til eldri fólk, tí fleiri støðgir eru, har mann fær samlað sær orku. Akkurát hetta er við til at fremja ork­ una so­leiðis, at ein kann spæla í fleiri tímar. Fimleikur er ein fjølbroytt og effektiv venjing fyri eldri, ið antin ynskja at venja heima hjá sær sjálvum ella saman við øðrum. Tað týdningarmesta fyri at koma væl ígjøgnum dagin er at halda seg í gongd, so smáar gerandisuppgávur ikki gerast ov tungar við aldrinum.