týsdagur 9. desember 2014síða 14

Mikudagur 10. desember 2014 · Nr. 141 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 MELDURIN Áki Bertholdsen Er nøkur sum helst meining í at kannað, hvørji sløg av lopp um og lýs eru á rottu? Er tað til nakra nyttu at telja grá spurv ar í Føroyum? Og hví er tað neyðugt at vita, hvaða ni músin í Føroyum kem ur? - Tað er forvitni, sum drívur granskarar í holt við slíkar kann ing ar, sigur Eyð- finn Magnus sen, lív frøð ing- ur á Fróð skap ar setrinum. Hann hevur verið lív frøð- ingur í 20 ár og ta fyrstu tíð- ina var hann einsamallur lív- frøðingur á Setrinum. Tað, hann hevur fingist mest við at kanna hesa tíðina á Setrinum, er toskurin á Før oya Banka. Men hann undirvísti eisini í lívfrøði og í tí sam- bandi num hevur hann verið veg leiðari hjá studentum, tá ið teir hava skrivað sínar høvuðs uppgávu. - Tað hevur ført meg inn á nøk ur ”síðuspor” í lívfrøðini, sum eg ikki hevði væntað, sig ur Eyðfinn Magnussen. Spurvar, rottur og mýs Í hesum sambandi hevur hann verið við í eini gransk- ingarverkætlan um spurv, eini verkætlan um rottu, eina um mýs, og ymskt annað, sum ikki hevur nakað við banka toskin at gera. - Ein verkætlan, eg havi ver ið við í, er at kanna grá- spurvin í Føroyum. Grá- spurv ur in er lutfalsliga nýggj ur fuglur í Føroyum, hann kom fyrst til Vágs í tríati áru num og hevur síðani breitt seg til flestu bygdir í Før oy um, men ikki allar. Í hesum sambandi fóru tey, sum arbeiddu við verk- ætlan ini, bygd úr bygd, í tilsamans 118 bygdum kring landið, har tey taldu gráspurv og har tey spur- du fólk á staðnum, nær grá- spurv urin kom hagar til bygd ina. - Úrslitið var, at tað eru eini 3.000 pør av gráspurvum í landinum og at talan er um ein rættiliga staðbundan fugl, tí merkingar vísa, at hann ferðast sjáldan longur enn 500-800 metrar. Eitt dømi er, at hóast grá spurvurin kom til Vágs í tríati árun um, kom hann ikki til granna bygd ina, Lopra, fyrr enn í 1970 ella har áleið. - Ein onnur verkætlan var at ílegukanna músina í Før oyum og tað elvdi so aft- ur til eina verkætlan við tí enda máli at kanna bakteriur í rott ur. Eyðfinn Magnussen er eisini íðin at skjóta haru og tann áhugan brúkar hann eisini til at kanna haruna, hvussu nógvar harur vit skjóta, og annað. Forvitnið drívur verkið Men hví skulu vit yvirhøvur brúka pengar og orku upp á kanna hesi viðurskifti, har onkur kanska heldur, kunnu tykj ast rættiliga mein ings- leys? - Tað er ein spurningur um forvitni, sigur Eyðfinn Magnus sen. Hann sigur, at vit skilja gransking sundur í tvey, grund gransking og nyttu- gransk ing. - Í nyttugransking hevur gransk ingin eitt ítøkiligt enda mál. Eitt dømi er laksa- lús in, har beinleiðis enda- mál ið við granskingini er at sleppa av við lúsina. Hinvegin hevur grund- gransk ingin ikki nakað ávíst enda mál. - Tað ber væl til at granska lús, uttan at hava nakað ávíst endamál við tí. Men tá ið laksa lúsin nøkur ár seinni so verður ein trupulleiki, er tað hent, at vita nakað um lús frammanundan, tí tann vitan in kann hjálpa væl í roynd unum at finna útav, hvussu vit sleppa av við laksa lúsina. Lívfrøðingurin nevn ir eisini herviligu far sótt ina, svarta deyða, sum herj aði heim in í tretta n hund rað tali- num. - Tað var rottan, sum bar smittuna, men høvdu tey vitað nakað um rottuna, kun- du tey kanska vart seg betur fyri smittuni. Í Føroyum høvdu vit eisini tað fyribrigdi, at um heyst ið blivu fólk sjúk og fleiri doyðu av sjúkuni. Serliga hart vóru barna- kon ur raktar. - Men tað gekk long tíð, áðrenn tað varð sett í sam- band við havhest. Høvdu vit tá vitað meiri um havhest, og tær sjúkur hann kann elva til, høvdu vit kanska verið betri stødd. Eyðfinn Magnussen vísir eisini á, at í sambandi við rúmdargransking, varð teflon uppfunnið fyri at verja rúmdarførini. FORVITNIÐ DRÍVUR VERKIÐ Tá ið vit granska okkurt, er tað ikki altíð, vit vita, hvat úrslitið kann brúkast til fyrrenn aftan á, sigur Eyðfinn Magnussen, lívfrøðingur ÚTVEGA VITAN - Tað var í sambandi við rúmdargransking, at teflon var uppfunnið. Síðani vísti tað seg, at teflon er eisini frálíkt at klæða steikipannur við, men tað hugsaðu tey neyvan um, tá ið tað varð uppfunnið. Endamálið við gransking er at útvega vitan, men í summum førum vísir tað seg ikki fyrrenn seinni, hvat vitanin kann brúkast, sigur Eyðfinn Magnussen