hósdagur 11. desember 2014síða 22

Fríggjadagur 12. desember 2014 · Nr. 142 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin samstarva væl Árni Dahl Formaður Javnaðarfloksins hevur at vísa seg vunnið tokka veljaranna, tí hann al­ ment hevur sagt, at flokkur hansara ikki vil fara í sam­ gongu við Fólkaflokkin. Nú um dagarnar fekst tó prógv fyri, at væl ber til hjá hesum báðum flokkum at samstarva. Tað snýr seg um uppskotið frá Gunvør Balle, tingkvinnu, um at samtykkja, at 25. mars skal vera almennur móður­ málsdagur í Føroyum. Upprunahugskotið eig­ur Málstevnunevndin, sum í áliti sínum (2007) bar hetta hugskotið fram í 7. til­mæl­in­ um undir deildini “Mál­polit­ isk amboð”: “Málnevndin skal harum­ framt – til at gera meira vart við starvsemi sítt – skipa fyri kunnandi og upplýsandi tiltøkum, sum almenningur kann vænt­ast at hava áhuga á, t.d. einum átaki sum “Ársins nýggjyrði”, “Degi málsins”, “Besta hand­ils­ heiti”, “Ársins mál­røktar­ virðisløn” o.fl.” Sum í so mongum øðrum mentanarpolitiskum málum háls­fevnast Djurholm og Dam í løgtingsins ment­ anar­nevnd – væl stuðlað av Miðflokkinum og Sam­bands­ flokkinum. Tey taka ikki und­ir við uppskotinum. Tað er ófatiligt, at vit enn – í 2014 – og tað í hesi sælu jólatíð – ikki skulu unna móður­málinum tann heiður at fáa ein einasta dag á árinum, har vit kunnu steðga á og fagna tí. kjak 600 arbeiðspláss vantað Teitur Vágadal FViðmerkingar til vakstrar­ uppáhald løgmans og Fólka­ flokksins Nú tá løgmaður og fíggj­ arm­álaráðharrin ganga kropp á kroppi at rósa sær sjálv­um og samgonguni, er sjálv­andi neyðugt at hyggja eftir nøkrum hagtølum fyri at vita, um nakað hald er í teirra sjálvrósi viðvíkjandi vøkst­ur i samfelaganum. So lat okkum fyrst byrja við inntøkunum, hvussu nógv­an skatt hevur landið og kommunurnar havt at ar­ beiða við hesi árini. Sí talvu 1 Skatturin áh skatturin! Talva 1 vísur okkum at Før­ oy­ar sluppa faktiskt rætti­liga snikkaleysar undan fíggj­ ar­kreppuni. Tað sæst jú, at landsskatturin og komm­unu­ skatturin ikki vórðu serliga ávirkaðir av fíggjarkreppuni, sum Herman Oscarson vísti á tá beinavegin. Bert hepni, at føroyingar ikki vóru líka svakir, sum restina av heim­ inum. Tað stórsta dykkið sást jú í meirvirðisgjaldinum, sum talvan jú vísur. Yvir tvey ár ein minking á eini 200 mill. Men longu aftaná tvey ár, í 2009, byrjar tað at kvinka seg uppeftir. Bæði í skattainntøkum og MVG. So tað var ikki nøkur serlig kreppa má sigast. Við hesu talvu er ymiskt vert at leggja til merkis. Flat­skatturin vísur eitt týðu­ ligt knekk í 2012, tí at tað komu eini 250 mill minni inn í landskattinum. Men har kom so forskattingin av pen­sjónum, sum eitt ískoyti at ”fíggja” flatskattin. Komm­un­uskatturin varð sum so óavirk­aður, og hetta hóast at hann hevur mist inntøkur frá pensjónum, tí at landskassin (ella fíggjar­ mála­ráðharrin) fór avstað við allari forskatting av pen­ sjónunum. Inflation Eitt nógv hata orð, uttan so tú ert húsaánari og hevur skuld at gjalda aftur. Og vit øll ilnast inn á at prísir dyrka. Breyð gerst dýrari, mjólkin dýrkar o.s.fr. Men inflation for­telur okkum, hvussu gongd­in er í samfelaganum. Hava vit búskaparvøkstur ella ei. Fakfeløg samráast við teir “óndu” arbeiðsgevarnar, og vilja hava meira í løn. Arbeiðsgevarin skilur ikki tey troyttandi fakfeløgini, sum halda áfram at krevja meira pening. So aftaná togan aftur og fram, møtast tey í miðjuni ella annan vegin, og gerast samd eftir tógvið stríð. Úr­ sliti er at arbeiðsgevarar geva meira pening til løn­ tak­arar, sum so sjálvandi fara at brúka meira pening. Hevur ein tvær 20 krónur í lummanum, so hvørva tær líka so skjótt, ið tann eina. So meira peningur ferðast í samfelaganum. Soleiðis eru vit menniskju. Vit vilja liva lívið, og ein partur av tí er at brúka pening. Hetta veit handilsmaðurin, so hann kvinkar prísin eitt sindur upp, ikki ov ógvusliga, og fær peningin aftur, hann hev­ur goldið út í lønum. Sera smart, øll eitt sindur súr, men samstundis eitt sindur glað. Búskaparvøkstur! Og inflation! Hetta síggja vit jú eisini í prísvøkstrinum, sum Hag­ stovan heldur eyga við. Alt dýrkar og síggja vit eina nátturiliga gongd, sum talva 2 vísur. Matur og drekka er dýrka, meðan kostnaður fyri heilsu er ikki vaksin so nógv. Meira um tað seinni. Sí talvu 2 Hagtøl siga sannleikan Hevur so fíggjarmálaráð­ harr­in rætt, tá hann sigur at flat­skatturin hevur skapt vøkstur? Vit kunnu so staðfesta at har var ikki nakar serligur vandi á ferð. Vøkstur var áðre­nn samgongan tók við. Men samgongan steðgaði tí nøkulunda upp. Hagstovan hevur víst á at einasta brúk­ ara­avgjaldi sum er vaksið, er avgjaldi á bilar. Miðal- og hág­inntøkur hava fingið betur ráð til at keypa bilar. Øll tey vanligu avgjøldini standa nøkunlunda í stað, og privata nýtslan er ikki vaksin nakað serligt. Búskaparráðið vísti eisini á í síni frágreiðing, at lønar­ gjaldingar eru ikki vaksnar nakað serligt og eru faktiskt næstan uppsteðgaðar, tá hædd er tikið fyri inflation. T.v.s. at tað er ikki nakað ser­ ligt av eyka vøkstri skaptur. Vert er eisini at leggja til merkis, at tað eru bert politik­ arar, sum siga at flatskatturin hevur skapt vøkstur. Hyggja vit eftir tølunum er eingin serligur vøkstur skaptur av flatskattinum. Vøksturin varð longu byrjaður áðrenn. Og ei heldur hava vit hoyrt nakran búskaparfrøðing sagt at flatskatturin hevur skapt vøkstur. Samgongan og tað almenna Men hvat hevur so samgong­ an gjørt? Ein katastrofu, sum var innførd aftaná 4 vikurs sera ivasama grund­gev­ingar og próvførslu. Og uttan at hugsa um at lág­inntøkur fingu eina eyka skatta­rokn­ ing uppá heili 12 % uppá teirra pensjónsinngjald. Sam­ haldsfesti er horvið í pen­ sjón­um. Men tað er so ikki tað einasta. Við at halda uppá at tað almenna er ov stórt, rósti Fólkaflokkurin í juli- augusta mánaði sær sjálvum at hava minkað tað almenna við 39 arbeiðsplássum, sam­ stundis sum at 600 nýggj arbeiðspláss vórðu skapt. Og hvat er avleiðingin av tí? Tað hava vit sæð næstan mánaðarliga. Heilsuverkið, ellisheim, og røktarstarvsfólk verða niðurpínd, tí at tað skal sparast. Og uttan at politikararnir, sum innføra hesi idiotisku tiltøk, megna at siga hvør tænasta skal burtur. Spurd um hetta, visti Annika Olsen á sinni einki at svara aftur. Sum talva 2 vísur, er prísvøksturin fyri heilsu nógv minni vaksin. Og tað fortelur okkum at tænastan er vorðin verri, starvsfólkini mugu renna skjótari. Og samstundis, sum at minni neyðugur peningur verður játtaður til tað almenna, veks­ur bruttotjóðarúrtøkan ikki tað sama, sum kundi skapt ein størri vøkstur í sam­felaganum. Sum opinbart var ynski hjá samgonguni. Hvat skal so gerast? Tað hómast tó nú, hóast alt hetta rokilsi av samgonguni, at enda ein nøkunlunda vøkst­ur í samfelaganum. Og tað kunnu og skulu vit gleðast um. Men sum Bú­ skapar­ráðið segði í síni frá­ greiðing, mugu vit hyggja nógv longur fram. Og ikki so stuttsiktað, sum samgongan hevur gjørt. Heilsuverk og útbúgving má uppraðfestast enn meira. Uttan nóg nógva útbúgving í landinum hvørv­ ur ungdómurin og tað hevur hann gjørt síðani 1990ini. Og heldur áfram at gera. Stuttíðarsparingar geva okkum bara langtíðar­út­ reiðsl­ur. Samgongan hevur ikki skapt vøkstur, hon skapti ógrundaðan ótta, og brems­ aði vøksturin samstundis, sum at minni var av peningi til at reka landshúsarhaldi. Hevði tað ikki verið fyri sam­ gonguna, kundi tað hugsast at tað vóru ikki 600 nýggj arbeiðspláss, men kanska 1200 nýggj arbeiðspláss. Men tað finna vit so aldrin útav, skaðin er framdur. *Fyrivarni: tølini fyri 2014 og fyri MVG, árini ´13 og ´14, eru metingar