hósdagur 11. desember 2014síða 38

14 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 8 • 12. desember 2014 Hervið gav forlagið Fannir út bókina “Fjálgasta friðskjól á foldum” við myndum og søguligum upplýsingum um klokkur, altartalvur, skip og bátar í kirkjunum í Føroyum. Janus Mohr skrivaði tekstin, og Kalmar Lin­ den­skov tók myndirnar. Ætlanin er ikki at ummæla hetta annars so áhuga­ verda verk, ið vónandi fær tað pláss, tað hevur uppi­ borið. Men tað tóktist ikki sørt stuttligt, at eg skuldi sita við hesi bók í hondini um júst sama mundið, eg fekk eina áheitan um at skriva eitt sindur um kirkjulist. Tí kirkjulist er ein søga fyri seg – og tann søgan er drúgv. Her verður ein roynd gjørd at greiða frá henni í stuttum. Kirkjulist er ikki beinleiðis tað sama sum kristin list, sum í høvuðsheitum kann verða søgd at verða brúkt at skapa ein samleika mótvegis øðrum átrúnaðum og “heim­inum” annars. Kirkjulist hinvegin hevur altíð verið brúkt á ser­ stakan hátt til guðsdyrkan eftir teimum serligu og stund­um strongu fortreytunum, ið ein guðstænasta kann vera. Myndatýnarar og myndatrælir Hvussu ymiskar hesar fortreytir og siðvenjur kunnu vera síggja vit helst best í tí sokallaða myndastríðnum, sum herjaði um ár 700 og 800. Eisini nevnt tað ikono­ klastiska stríðið. Her kom munurin serliga til sjóndar, hvussu ymiskar fatanirnar vóru av list í kirkj­uni. Tað var serliga í býnum Byzans, ið nú kallast Istan­ bul, at sokallaðir ikonoklastar (grikskt eikon: mynd, klaein: knúsa) og ikonodular ( grikskt eikon: mynd, doulos: trælur) stríddust móti hvørjum øðrum. Orsøkin var, at tað varð vorðið vanligt at tilbiðja ikonir í trúnni hjá fólki og guðsdyrkanini hjá munkum. Summi mettu hetta vera eitt slag av avgudadyrkan, ið var beinleiðis brot á fyrsta boð. Leo III, keisari, tók í árinum 726 niður eina Kristus­ mynd, og setti ístaðin ein kross á sama stað. Síðani setti hann bann ímóti at tilbiðja myndir. Hetta førdi við sær eina sonevnda myndaódn, har fleiri listaverk vórðu oyðiløgd. Í guðfrøðini tók stríðið støði í læruni um Kristsus, kristologiini, og Jóhannes ur Damaskus vardi myndirnar við at siga, at Guð bjóðar tí skapta menniskjanum part í tí enn ikki skapta gjøgnum sínar myndir. Í árinum 843 hjálpti Theodora, keisarinna, til. Hon segði, at hetta samsvaraði við ta lovprísan, ið varð víst keisaranum. Úrslitið av hesum myndasigri varð ofta, at myndirnar eftir hetta ofta vístu, at myndugleikin er úr erva givin – frá Guði sjálvum. Keisarin stendur á hend­ an hátt í beinleiðis sambandi við Guð, varð víst á. Í Vestureuropa vrakaði Karlamagnus sjónarmiðini hjá bæði ikonoklastum og ikonodulum í árinum 790. Hann sló fast við sjeytummaseymi, at myndir eru ætl­ að­ar til frálæru og til prýðis. Theodor E. D. Olsen Kirkjulistin hevur eina drúgva søgu, og tað hevur ikki altíð verið semja um, hvat gerast skuldi við myndirnar í kirkjuni vesturkirkjan Vestmanna kirkja Kirkjulist at mála tað