hósdagur 11. desember 2014síða 39

15 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 8 • 12. desember 2014 Skilnaður millum eystur og vestur Í árinum 1054 skrædnaði kirkjan Evropa. Úrslitið varð hin ortodoksa eystanfyri, og hin rómversk-katólska vest­anfyri við høvuðssæti í Róm. Myndafatanin eystanfyri var meira støðug. Ein greið mannagongd skuldi haldast, tá ikonir vóru mál­ að­ar. Vestanfyri varð hildið, at gaman í kundi myndin verða brúkt í guðsdyrkan, men er ikki heilag í sjálvum sær ella kann geva fólki part í dýrd Guðs. Hinvegin kann myndin eiga sínar námsfrøðiligu ella peda­gogisku dygdir. Kirkjulistin vestanfyri finnur fótafestið og gest meria sjálvstøðug í mun til ta eysturlendsku um ár 1000 – og um ár 1500 er hon so avgjørt í hæddini. Kirkjan var í høvuðsheitum hin størsti arbeiðs­gev­ ar­in hjá listafólki í Vestureuropa og gjørdi í stóran mun av, hvat myndevnið og tilfarið skuldi vera. Í hesum tíðarskeiði, ið eisini verður nevnt endur­føð­ ing­in ella renesansan, dragnaðu bondini alsamt millm lista­fólkini og kirkjuna. Listin gjørdist frælsari, og týði­ ligur skilnaður sást millum ta privatu og ta meira al­ mennu kirkjulistina. Ikki minst er hetta enn at síggja í Róm og restini av Italiu. Trúbótin ella siðaskiftið hevði við sær, at størri ansni bleiv víst í nýtsluni av myndum í kirkjuni. Meðan við­ halds­fólki hjá Calvin og Zwingli als ikki hóvaði mynd­ um í kirkjuni, segði Luther, at tað er hin einstaki sjálvur, sum við hjálp frá evangeliinum skal hyggja kritiskt eftir list­ini. Hetta sást eisini aftur í katólskari hugsan, har stað­ fest varð, at tann heiður, ið vístur verður eini mynd, bert er til tað, hon ímyndar, og ikki myndini sjálvari. Móti endanum av 18. Og 19. øld gerst kirkjulistin al­ samt meira til myndevning ella illustratión. Ikki fyrr enn í modernismuni umleið 1920 tykist kirkjulistin aft­ur at gerast fríari. Tulkingarnar gerast frælsari og djarv­ari, og tað er aftur meira latið til hin einstaka at gera av, um hetta er “góð list”, og um hetta sigur okkum nak­að. T.d. sigst, at altartalvumálarar altíð hava havt tor­ ført við at málað uppreisnina, sum eingin hevur sæð. Hin­vegin kann hin abstrakta listin lata upp fyri fleiri møgu­leikum, tá tað “ósjónliga” skal festast á lørift ella vegg. Hattarvíkar kirkja hjartað sær Vesturkirkjan: Veggurin er berur, men ímyndin er greið. Leiðin til himmals er gjøgnum krossin. Eisini verður hesin veggur kallaður Jákupsstigin. Sigst, at ein áttati ára gamal maður høgdi hendan kross. Vesturkirkjan varð vígd í 1975, og verður 40 ár næsta ár. Vestmanna kirkja: “Lívsins træ” eftir Astrid Andreasen. Ein nógv umrødd installatión, sum so at siga skapar lív í kirkjuna eftir høvuðsumvælingina í 2005. Dúgvarnar flúgva millum greinarnar, og onkur situr á leys frá altartalvuni á bitanum oman fyri træið. Ikki øll varnast tær leysu dúgvurnar, fyrr enn tey hava sæð verkið nakrar ferðir. Hattarvíkar kirkja: Tá kirkjan fylti 100 ár í 1999 fekk hon nýggja altartalvu eftir Karstin Olgar Lamhauge. Verkið telur 14 grafisk málmprent. Gloppini ímynda teir tríggjar krossarnar á Golgata. Íblásturin sigst koma úr prologinum hjá Jóhannesi: “Í fyrstuni var orðið”, ið er prædikutekstur jóladag. Kirkjulist úr føroysku rúgvuni Tríggjar sermerktar altartalvur í Føroyum: