mánadagur 29. desember 2014síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 29. desember 2014 · Nr. 147 VISJÓN 2015 Omanfyrinevnda sitatið er úr ólavsøkurøðuni hjá tá- ver andi løgmanni, Jóannesi Eides gaard, frá 2005, sum eisini setti sjøtulin á stóru ætlanirnar hjá sitandi ABC samgonguni. Niðanfyri verður tik ið saman um ítøkiligu ætl an- ir nar í bóklinginum 'Visjón 2015' og samanborið støðuna í dag, nú vit eru fáar dagar frá 2015. Tó skal viðmerkjast, at bert nøkur av størstu málu num eru tikin við, vegna rúgvusmikil mál. Útbúgving: Visjón 2015: Í 2015, skulu 75 prosent av øll- um ungdóminum vera undir hægri útbúgving. Nú: 4.726 sum hava aldur til at fara undir hægri lesnað (fødd í tíðarskeiðinum 1985-1994) (Hagstova Føroya) 2.560 undir hægri út búgv- ing – altso eru gott og væl 54% av teimum ungu undir hægri lesnaði. (Studni 2014). Gransking Visjón 2015: ”Trý prosent av BTÚ til gransking og menning.” Nú: Av teimum trimum pr o sent- un um, var ætlanin, at tað al menna skuldi fíggja tvey. Í 2013 var BTÚ slakar 14 mia, sum merkir, at fleiri enn 280 mió. krónur áttu at verið latnar til hetta øki. Í Visjón 2015 bóklinginum, verð ur somuleiðis mælt til, at minst 200 milliónir árliga verða settar av á fíggjarlógini. Í verandi støðu hev ur Gransk ing ar grunn ur in sjey milliónir at lata um ári, tó at landið hevur rind að lima- gjald til ES-gransk ing ar- skrán na, Horizon 2020, sum merk ir, at granskarar kunnu søkja um stuðul hiðani. Tó er eingin trygd fyri, at stuðul verð ur latin úr ES. Serligu granskingarøkini í Visjón 2015 vóru: Matvøruframleiðsla úr havinum, ílegutøkni, mentan og samskiftistøkni.. Hugskotsdepil Visjón 2015: ”Føroyar skulu vera eitt vøru merki – eitt brand – ið er kent víða um. SamVit stendur á odda í ráð gev ing fyri íverksetarar við altjóða strembanum og stuðlar undir altjóða mark- nað ar føring av før oyskum vørum og tænastum.” Nú: Samvit varð avtikið, og starvs fólkini vórðu flutt und ir Uttanríkisráðið – sum sein ni eisini varð avtikið sum einsa malt ráð. Í 2011 varð Ferðaráð Før- oya síðani sett á stovn, og eisi ni hendan ferða vinnu- ætlan in brast. Ferðaráð Føroya varð síðani til alment partafelag undi r Vinnumálaráðnum, og er í dag Visit Faroe Islands. Somuleiðis setti um setn- ing ur in hjá ferðavinnuni met 577 milliónum krónum í ár. Uttanríkispolitikkur Visjón 2015: ”2008/2009: Føroyar yvir- taka málsøki, ið eru fevnd av teimum fýra frælsun- um.” Altso skuldu Før oy ar í hesum árunum mill um annað taka yvir flog ferðs lu- na, fíggjarøki og fíggjar eftir- lit, útlendingaøki og mark- nar eftirlit. ”Føroyar hava sendi stov- ur kring heimin í londum sum Russlandi, USA og Sveis, har vit hava eitt virkið mentan ar ligt og vinnuligt sam starv.” ”Føroyar hava so statt eitt greitt og sjón ligt andlit í altjóða sam felag num, eru partar av inn mark naði num hjá Evropa og eru virk in í evropiskum menn ingar- ætlanum fyri mentan, út- búgv ing og gransking. Somu- leið is eru Føroyar virkin lim ur í heimshandils felags- skapi num WTO og øðrum al tjóða felagsskapum.” ”Gerast limur í EFTA og fáa EBS avtaluna (bú skap ar- lig ur sáttmáli millum ES og EFTA lond, red.).” ”Harafturat skulu Føroyar hava limaskap í WTO (í 2010), FAO (umsókn í 2007), UNESCO og eygleiðarastøðu í OECD (umsókn í 2010).” Nú: Einasta mál, sum er vorðið veru leiki millum hesar ætlan ir n ar, er, at avgerð er tikin um at lata upp sendi- stovu í Russlandi. Umhvørvið Umhvørvispolitkkur og veður lags politikkur hevur en n tá ført fleiri einsamøll al menn álit við sær úr stjórn ar ráð unum, men júst hetta øki tykist hava fingið minst ans. Í hvussu er, um saman beringar vera gjørdar við veruligu støðuna og tað, sum álitini og Visjón 2015 mæla til. Visjón 2015: ”Í 2015 hava Føroyar vunn- ið sær umdømi sum eitt ábyrgd a rfult land, sum virk ið arbeiðir fyri reinum um hvørvi – heima og heim- an. Føroyar lut taka bein- leiðis í altjóða um hvørvis- arbeiði við at verja náttúru, havumhvørvi og lívfrøðiligt margfeldni – í gerð, ikki einans í orði. Bæði tað al- menna og privata tekur um- hvørvi við í sínar ætlanir, og øll dálkandi virki hava fingið umhvørvisskipanir.” ”Útlátið av veður lags gass- um (í 2015, red.) eru munandi minni enn fyri fáum árum síða ni, og fleiri sløg av øðrvísi orku keldum eru komin á mark naðin.” ”Eins og nógv onnur sam- felagsøki er umhvørvið inn- bygt í undirvísingina í fólka- skúla num, og flestu skúlar og barnagarðar hava í 2015 vunnið sær rætt til heit ið »grønur skúli«. »Eitt um- hvørvistilvitað fólk er eitt um hvørvistilvitað land«, er slag orðið.” Nú: Í 1990 var útláti í Føroyum beint yvir 700.000 tons av CO2, og seinastu tølini – tey frá 2013 – siga, at føroyska CO2 útláti lá omanfyri 800.000 tons. Altso, var útlátið í 2013 12,5 prosent hægri enn í 1990, hó ast Visjón 2015 ætlaði, at tal ið skuldi vera 20 prosent lægri. (Kelda: Umhvørvisstovan). Sjálvbjargin vinna Visjón 2015: ”Loyvini at troyta fiska til- feingið verða latin á einum skipað um marknaði, har land ið er seljari, og har tey, ið fáa rættindini at gagnnýta náttúru tilfeingið, gjalda eitt rími ligt gjald fyri hesi rætt- indi.” Nú: Fiskivinnunýskipan verður eftir ætlan løgd fram í febru- ar 2015, men í verandi støðu eru fiskiloyvini fram veg is ikki tengd at mark nað ar- treytum. Hollur samfelags- bygnaður Visjón 2015: ”(...) landið [er] savnað í sjey kommunalar eindir, ið saman við eini góðari sam skip an og vælskipaðum sam skifti veita borgarum meira fyri minni. Fíggjarliga út javn- ing ar skipanin ger tær sjey kommun ur nar nøkulunda javn sterkar fíggjarliga og so statt nóg sterkar at røkja sín ar kjanuuppgávur.” Nú: Samanleggingar eru framd- ar, men enn er langt á mál. Tað eru 30 kommunur í ver- andi støðu, í mun til tær æt- laðu sjey. Sjálvstýri Í hesum arbeiðsbólkinum, vóru floksformenninir úr øll- um flokkum umframt Jóan Paula Joensen, formann fyri arbeiðsbólkin. Her varð gjørt vart við, at tað ikki var eitt samt upplegg, sum bólkurin orð aði. Visjón 2015: ”(...) formligu viðurskifti Før- oya við danska ríkið [tykjast] at vera størsta einstaka forð ing in fyri, at Føroyar sum land kunnu luttaka [í al- heims gerðini] á jøvnum føti við onn ur lond.” Nú: Føroyar hava framvegis nógv mál eftir at yvir taka, ríkis veitingin er hækk að, um framt, at Før oy ar fram- veg is eru í ríkis felags skapi við Dan mark og Grønland. Hvat er framt og ikki? Tíðarlinja: Visjón 2015 Mál og Vegir • Tilgongdin byr jaði í 2005 við løg- mans røðu ni á ólavsøku, • Ein Visjóns skrivs stova varð sett á stovn • Áleið 160 fólk vóru við í arbeiði num (tó eru summi fólk við í fleiri enn einum ar beiðs bólki). • Bóklingurin varð út giv in 12. juni 2007. • Bóklingurin er 245 blað síður. • 13 grundarsteinar (yvir skip að politisk mál) eru valdir út. Funnið varð fram til hes ar 13 grund ar stei n ar nar (í til vild ar ligari rað fylgju): Alheimsgerð Útbúgving Gransking Íverksetan Kunningartøkni Tilfeingi Samfelagsbygnaður Infrakervi Umhvørvi Mentan Arbeiðsmarknaður Vælferð Sjálvstýri “Føroyar standa á einum vega móti. Hetta krevur, at stórar politiskar politiskar av gerðir verða tiknar. Tað eru av gerð- irnar, vit taka nú, sum skulu vísa, um vit megna at til laga okkum treytirnar í ein um alheimsgjørdum bú skapi. Visjónin er, at Føroyar í 2015 verða millum bestu lond at virka og liva í.”