mánadagur 5. januar 2015síða 18

Mánadagur 1. januar 2015 · Nr. 1 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Eitt dygdargott sjúkrahús í Føroyum – heldur enn trý vánalig Annfinn Brekkstein Býráðslimur í Tórs­ havnar kommunu fyri Sambandsflokkin Politiski myndugleikin í Før­ oyum hevur skyldu til at rað­festa soleiðis í sjúkra­hús­ verkinum, at brúkarin ella sjúk­lingurin er í fokus - og ikki ar­beiðspláss og onnur lokal serhugamál. Eitt tað mest ræðandi døm­ ið um, har brúkarin ella næm­ ingurin ikki varð settur í fokus, var plaseringin av mið­náms­ skúlanum í Hovi í Suðuroynni. Plaseringin av skúlanum var eitt úrslit av politiskum og lokalum klandri og nærmast persónligum ser­áhugamálum, sum næm­ing­arnar máttu gjalda høga prísin fyri, við ikki at fáa atgongd til eitt sosialt nær­umhvørvi, men skulu virka í ein­um hagaumhvørvi og onga­mannalandi millum seyð og gæs - syrgiligt. Í løtuni hava vit trý sjúkra­ hús í Føroyum til 48.599 íbúgv­ ar, pr. 1. okt. 14, har tvey av teimum eru so mikið smá, at tey ikki kunnu loysa neyðugu ella vanligu uppgávurnar hjá einum nú­tímans sjúkrahúsi. Eisini er trupult ella ógjørligt hjá smáu sjúkrahúsunum at rekruttera kvalifiseraðar lækn­ar og starvsfólk annars. Tað er sostatt ein falsk­ ur tryggleiki at búgva tætt við smá sjúkrahús - teim­um vanta nevnliga før­leik­ar, ser­ vitan, læknar og roynd­ir, og tað kann fáa álvars­ligar av­ leiðingar fyri sjúk­ling­arnar. Tey fólk, sum ikki eru sjúk, vilja vanliga gjarna hava eitt sjúkrahús tætt við har ein býr, meðan tey fólk, sum eru sjúk, gjarna vilja fara til eitt stað, hvar sjúkan kann viðgerast og tey gerast frísk. Infrakervið í Føroyum við vegum og tunlum er út­bygt soleiðis, at 85% av íbúgv­un­ um eru bundnir sam­an við føstum sambandi – góðir vegir og akfør. Tí er grund­arlag fyri at fremja rationali­seringar og skipa almenna geiran betri og bíligari. Skulu vit framhaldandi tryggja eitt kappingarført væl­ ferðasamfelag, er neyð­ugt, at okkara lands­politik­arar fara at tryggja Lands­sjúkra­húsinum betri karmar at virka undir. Vit vita, at tá t.d. høg­tíð­ir eru, verða deild­ir­n­ar yvir­be­ lagdar við sjúk­ling­um, meðan starvsfólkanormeringarnar eru tær somu. Hetta hevur við sær, at sjúkrarøktarfrøðingar, læknar o.o. hava ov nógv at gera og hava ikki tíð til sjúk­ lingin – aðalmálið við einum sjúkrahúsið má og skal vera “sjúklingurin í fokus”. Tað er ein sannroynd, at smáu sjúkrahúsini senda sjúk­lingarnar á Lands­sjúkra­ húsið álikavæl. Tann neyðugi førleikin og kapasiteturin er ikki til staðar á smáu sjúkra­ húsunum, og yvir­nor­mer­ing­ ar eru til eitt nú sjúkra­røkar­ frøðingar og lækn­ar. Hesar yvirnormeringar skuldu verði fluttar til Lands­ sjúkrahúsið, so vit fáa eitt uppaftur betri Lands­sjúkra­ hús, har sjúklingurin er í fokus – og ikki eitt ar­beiðspláss, bara fyri at hava eitt arbeiðspláss. Tað er ikki minni enn ein va­nlukka fyri tað før­oyska heilsuverkið, at lands­stýris­ maðurin í Heilsumálum ikki hevur megnað at um­ leggja sjúkrahúsbygnaðin og leggja øll sjúkrahúsini undir eina leiðslu. Aftur her verða óneyðuga nógvir pengar brúktir til leiðslu og enn eina­ ferð kemur sjúklingurin ikki í fokus. Játtanirnar og peng­ arnir fara í ov stóran mun til fyri­siting á ovastu rók­un­ um, og náa ikki til sjúk­ling­ in, umframt risa íløgur til bygn­ing­ar. Tað eigur at vera upp til eina nýggja sjúkra­hús­ leiðslu at finna út av heilsu- og viðgerðarfakliga, hvat fram­ tíðar innihaldið og virk­sem­ið eigur at verða á smáu sjúkra­ húsunum. Vit útbúgva sjúkrarøktar­ frøðingar her í Føroyum, og eksportera hesar, tí hesir ikki fáa nøktandi karmar, og vilja ikki smáu sjúkrahúsini. Útlærdir sjúkrarøktar­ frøð­ingar standa og hyggja at, með­an seingjapláss verða niðurløgd, deildir stongdar vegna sparingar og skeivar politiskar raðfestingar. Nú eiga okkara lands­ politik­arar at raðfesta rætt og seta sjúklingin í fokus og velja vælferðartænastur fram um berghol, asfalt og beton og snævurskygdan lokal­politikk. Vit hava eitt býráð í Havn, men vit hava í veruleikanum eisini eitt stórt bygdarráð, sum leiðir og stýrir landinum, nevnliga Løgtingið, har lands­ politikkarar reka lokal­politikk út á sítt lokalpláss til egnan per­sónligan vinning. Tíðin er nú komin at menna víðari eitt framkomið og dygdargott Landsjúkrahús, har sjúk­lingurin er í fokus. Tíð, peningur og orka skal brúkast til dygdargóða sjúkra­viðgerð, sjúklingunum og øll­um Føroya fólki at gagni. Politikkur og fiskivinna Thormund Johannesen Skipsførari og skipsverkfrøðingur M.Sc. Vit hava í Føroyum ringar royndir av politiskari uppí­ bland­ing í fiskivinnuna. Veðhaldslógirnar frá 60’un­ um, Ráðfiskagrunnurin frá 70’unum og skipa­pakk­arnir frá 80’unum vóru størsta orsøkin til stóra bú­skaparliga skrædlið í 90’un­um. Hóast ringu royndirnar, legði politiska skipanin tó mið­ skeiðis í 90’unum sína klammu hond yvir allan heimaflotan, og hevur síðani stýrt honum niður í smálutir gjøgnum eina sokallaða fiski­dagaskipan. Tíbetur komu víðgongdu politisku stillingarnar í lógina um vinnuligan fiskiskap ikki at fevna um langfaraskipini, hóast tey eru nevnd í lógini, og tey sluppu sostatt mest sum ótarnað at sigla sín egna sjógv, og hava sjálvi klárað at tillaga seg ”på godt og ondt”. Hóast dúgliga bleiv rópt eftir politiskari uppíblanding, tá ið rækjuflotin stóð fyri hóttafalli, fekk hann tíbetur loyvi at sigla sín egna sjógv, meðan marknaðarkreftirnar eirindaleyst køvdu eitt skipið fyri og annað eftir, til einans 2 av 14 vóru eftir. Nótaflotin, sum hinvegin hevur havt blíðan byr, er slopp­in, leysur av darvandi polit­iskari uppíblanding, at menn­ast til stór og effek­ tiv skip, sum at enda megn­ aðu at bjóða bæði EU, Norra og Ís­landi av í kapp­ing um norð­ur­havsins upp­sjóvar­ ríki­dømi. Nakað, sum hevði verið heilt óhugsandi, um lang­faraskipini høvdu fingið somu darvandi ásetingar sum heimaflotin undir fiski­ daga­skipanini, tí so høvdu vit óivað havt eitt nógv størri tal av mun­andi smærri og minni effek­tivum nótaskipum, sum ongan møguleika høvdu havt at bjóða EU og Norra av. Verksmiðjutrolararnir í Barentshavinum hava tí­ betur eisini havt møguleikan at tillaga seg skilagott eftir egnum krøvum utt­an darv­ andi politiska uppí­bland­ing. Illa er tó vorðið við heima­ flotanum, tí har hevur Gud og hvør maður sína meining um hvussu hann skal drívast, og tað gongur neyvan mán­ aður í løgtinginum, at ikki heimaflotin verður við­gjørd­ ur, fyri ikki at tala um, tá ið nærkast endanum av fiski­ dagaárinum, og fiskidagarnir skulu stillast av nýggjum. Tá hava vit 33 serfrøðingar í fiski­ vinnu, sum allir, hvør í sínum lagi, vita best hvussu fiski­ skapurin á heimaleiðini skal skipast ella ikki skipast. Ber til at sleppa undan slíkari drepandi politiskari uppíblanding, og lata heima­ flotan sigla sín egna sjógv? Valla slepst heilt und­an hesum ófiskiligu politik­ar­ un­um, men tað ber tó til at ganga í eina ávísan boga uttan um teir, eins og út­róðrar­menn í goml­um døg­um gingu sær langar um­vegir til báts, fyri ikki at møta konufólki, sum kundu oyði­leggja teimum fiski­eydnuna. Eitt uppskot, har sleppast kann við minst møguligari politiskari uppíblanding, er hetta: Ásetu mest loyvda veiðu fyri tosk hýsu og upsa á land­ leiðini, býti upp í kvotur, eins og gjørt verður, har lang­fara­ skipini royna, og latið síð­ani fiskivinnuna sjálva finna út av, hvussu fisk­ast skal, utt­an nakrar sum helst aðrar av­ markingar. Tí vinnan dugir best sjálv at finna út av flota­ saman­seting, reið­skapi, skipa­ stødd, motor­stødd, hagreiðing, sølu og har­afturat eigur hon at sleppa at fiska frítt á øllum leiðum. Latið tað eisini standa skip­unum frítt at fiska á gýt­ ingarleiðum, tí tað er effek­tivt fiskarí, og tað nýtist ongin onnur avmarking, um skipini halda seg til ásettar kvotur og harafturat ikki fiska ungfisk. At tað ikki ber til at fiska eftir eini kvotaskipan undir Føroyum er nakað vrevl. Tað ber líka væl til sum aðra­staðni undir hesum treyt­um: Kvotur verða lutaðar/seldar í mun til hvussu stovn­arnir eru fyri og við atliti at søguligum býti millum fiskasløg hjá teim einstøku skipunum Skipini kunnu í ávísan mun sjálvi tillaga fiskiskapin, so tað gongur upp við kvot­um Við umsetiligheit kunnu kvotur býtast og seljast mill­ um skip, so enn betur fæst at ganga upp Ein ávís nøgd kann fiskast út yvir kvoturnar, men tó av­ roknast á serligan hátt, landi, heldur enn viðkomandi skipi, at frama Tað er tí ongin treyt, at tú skal kunna fiska reint, fyri at kunna fiska undir eini kvota­ skipan, tá ið tú nú hevur allar omanfyrinevndu still­ingar­ møguleikar. At tað slett ikki bar til at fiska undir eini kvotaskipan í 1994, komst eina og aleina av, at toskakvoturnar vóru alt í verðini ov smáar í mun til ta stóru nøgd av toski, sum tá brádliga var at fáa. Og har­ afturat var tá ikki loyvt at taka fisk inn, sum tú ikki hevði kvotu til. Hann skuldi tveitast út aftur. Soleiðis verður ikki gjørt undir kvotaskipanum í dag. Alt skal takast til lands, og eg havi álit á, at fiskifrøðingar, og aðrir við, eru førir fyri at áseta kvotur, soleiðis at til ber at dríva fiskiskap. Eg taki eisini fult undir við einum av okkara mátt­miklastu politikarum, tá ið hann sigur: “At søgan lærir okkum, at fiskivinnan hevur tað best, tá ið politiska uppí­blandingin er sum minst”. Halda vit harafturímóti fram við eini fiskidagaskipan, verður tað framhaldandi em­bætisverkið og politik­ar­ar­nir, sum koma at gera av hvussu fiskiskapur undir Før­oyum skal skipast, og úrslitið verður so har­eftir. Og so er kjakið um til­feingis­gjald, út­lendskan kapital og hvussu loyvi skullu lutast ella seljast í heimaflotanum óinteressant. Tí tað kann næstan vera líka mikið hvør fær hesi rættindini, tá ið tey lítið og onki avkast geva. Nei, lat okkum fyrst finna eina skipan, sum gera at fiski­ skapur undir Før­oy­um lønar seg. Síðani kann tað vera áhugavert við til­feingisgjaldi og hvør, ið fær rættindi til fiskiskap. Hvar er botnurin fyri an­ stendig­ heit í KvF? Bjarni Djurholm løgtingsmaður og formaður í Løgtingsins mentanarnevnd Í kvøld var so KvF aftur í and­støðuessinum. Hesa­ferð var tað so mamma løgmans, sum skuldi vera alibi'ið hjá miðl­in­um fyri at varpa iva­samt ljós á løgmann og harvið politikkin hjá lands­stýrinum. At hugsa sær, at miðil­in kemur sær at fara á ellisheim at jagstra gamla gloymska konu fyri at fáa myndir í kassan at stuðla upp­ undir fatanina hjá hjá miðlinum um sam­gong­ una. Henda gamla mamm­ an royndi at sleppa und­ an tíð­inda­mann­in­um. Men tað slapp hon ikki. Tað kann ikki sigast annað enn ósømiligt og ikki minni óetiskt, at sokallaða fjórða stats­ valdið uttan himpr so­ leiðis brúkar sítt veldi at senda sína partapolitisku áskoðan í hvønn skíggja í landinum. Ikki tí, at hetta er nøk­ur nýggjheit, men í kvøld skav­aði miðilin aft­ur tíðinda­botnin.