mánadagur 19. januar 2015síða 21

21 Mánadagur 19. januar 2015 · Nr. 7 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nú persónar frá Sea Shepherd - um lóggávan ikki er púra greið við­víkjandi heimildunum hjá politinum í sambandi við átøk á landi, á sjónum og í luftini. Tað er eisini her í sambandi við rættargangslógina – og part­vís eisini útlendingalógina - at tann frágreiðing, ið Løgtingið bið­ur Landsstýrið um at lata úr hond­ um, eigur at viðgera nøkur grund­ leggjandi viðurskifti, sum hava við trygdar-, verju- og tilbúgv­ingar­ mál at gera, har ábyrgdar­viður­ skiftini eru deild millum ávíkavist føroyskar- og danskar myndug­ leikar. 7.1.1 Regulering av politi-uppgávum á sjónum – útdelegering til føroyskar myndugleikar Sum nevnt omanfyri, hava vit ikki eina politilóg í Føroyum, ei heldur eina lóg, ið regulerar átøk hjá politinum á sjónum. Føroya Landfúti hevur politimyndugleika á sjónum, men hetta er ein torfør uppgáva hjá Landfútanum at útinna í verki. Tí er neyðugt, at Føroya Landfúti í lóg ella kunngerð hevur møguleika til at útdelegera politimyndugleikan til ein før­ oyskan myndugleika, sum hevur sítt dagliga virksemi á sjónum, eitt nú Vørn. Tað er í dag eitt samstarv millum Føroya Landfúta, Vørn og donsku verjuna (Forbindelseselement Fær­ øerne undir Arktisk Kommando) í sambandi við útinnan av politi- upp­gávum á sjónum. Hetta sam­ starv tekur støði í kunngerð frá danska verjumálaráðnum, sum við heimild í verjulógini áleggur donsku sjóverjuni at útinna politi- uppgávur á sjónum – í føroyskum sjóøki skal danska sjóverjan útinna politi-uppgávur í samráði við Føroya Landfúta. Hóast kunngerð til verjulógina útdelegerar politi-uppgávur í føroyskum sjóøki til donsku sjó­verj­ una, so er tað neyðugt, at Føroya Landfúti eisini heimilar viðkomandi føroyskum myndugleikum, at gera politi-uppgávur í føroyskum sjóøkið. Heimild til politi-virksemi á sjónum kundi verið givin til myndug­leikan Vørn, sum eisini um­ situr fiskiveiðieftirlit og leiting og bjarging. Tað er serliga í sambandi við átroðkandi, serligar og/ella størri hendingar, at tað er neyðugt hjá Vørn at gera politi-uppgávur í føroyskum sjóøkið – Anita- og Sea Shepherd málini eru dømi um tílíkar politi-uppgávur, sum tørvur eisini verður á at útinna í komandi tíðum. Men av tí at politimál í Føroyum eru danskt ábyrgdarøki, kann tað vera neyðugt, at avmarka heim­ ildina frá Føroya Landfúta til Vørn um politi-virksemi á sjónum til at fata um uppgávur, sum eru átroðkandi, serligar og/ella størri. Týdningarmikið er bara, at føroyskir og danskir myndugleikar fara í eitt konstruktivt samskifti skjótast gjørligt, har viðurskiftini kring útdelegering av politi-virksemi til Vørn í sambandi við uppgávur í føroyskum sjóøkið verða útgreinaði og løgd til rættis. Ísland er eitt dømi um, har politimyndugleikin hjá Ríkisløg­ reglu­ovastanum er útdelegeraður til “Coast-Guard”, eisini nevnd “Landhelgisgæsla Íslands”, tá talan er um politi-uppgávur á sjónum. Í Ísland er henda útdelegering lættari at gera enn í Føroyum, tí bæði politimyndugleikin og Land- helgisgæsla Íslands eru burturav ábyrgdarøki hjá Íslandi. Føroyar og Danmark kundu brúkt leistin hjá Íslandi í sambandi við politi- virksemi á sjóøkinum, tó við fyri­varni viðvíkjandi deildum ábyrgdar­viðurskiftum umframt avmarkingum í sambandi við slag av uppgávum, sum nevnt er omanfyri. 8. Samanumtøka - Sea Shepherd er eitt av teimum altjóða rákum, ið førkar Føroyar inn á trygdar- og verjupolitiska pallin Við sínum átakið mótvegis grinda­ drápið ger Sea Shepherd seg inn á ein árhundraðar gamlan siðaarv í Føroyum, sum er blivin ein partur av føroysku mentanini. Samtíðis er átakið hjá Sea Shepherd víðfevnt innantil og úteftir bæði hvat føroyska- og altjóða samfelagnum viðvíkur. Við fjølmikið at vera til staðar í landinum í sermerktum búna við neiligum frámerki, har boðskapurin er eitt mótmæli mótvegis mentanini í landinum, soleiðis at umdømi Før­ oya er í vanda, samanhildið við, at hjáveran av felagsskapinum ger borgarar í landinum ótryggar, merk­ir, at borgarar kunnu kenna á sær, at teirra føroyski samleiki er hóttur. Samtíðis verður í hes­ ari grein grundgivið fyri, at tað eru viðurskifti, ið tala fyri, at tað í ein ávísan mun fór fram ein samanrenning millum atgerðar­ stevnu (aktivismu) og yvirgang (terrorismu) í sambandi við fram­ ferðar­háttin hjá Sea Shepherd felags­skapinum í Føroyum í fjør summar. Tað eru hesi viðurskifti, sum grundleggjandi snúgva seg um trygd landsins og vælferð fólksins, ið viðføra, at ein samd rættarnevnd og eitt nærum samt Løgting biður Landsstýrið um at gera neyðugar lógarbroytingar og eina tilhoyrandi frágreiðing. Hetta uppskot til samtyktar frá Løgtinginum er eitt ógvuliga týdningarmikið og slóð­ brótandi uppskot, tí sjálvt málið um Sea Shepherd felagsskapin og tær lógarbroytingar, ið skulu gerast í hesum sambandi, førkar føroyskar myndugleikar inn á trygdar- og verjupolitiska pallin, sum er danskt málsøki sambært heimastýris- og yvirtøkulógunum. Bæði útlendingalógin og rættar­gangslógin hava søguligt og organisatoriskt tilknýti til trygdar- og verjumál. Tað er kanska ein høvuðsorsøk til, at grinda­reglu­ gerðin, sum er føroyskt málsøki, verður herd í mun til heimildir hjá politinum á grindarrakstrar­økin­ um heldur enn at herða rættar­ gangslógina, sum heimilar virksemi hjá politinum í heila tikið og sum er danskt málsøki. Tað er rætt at dagføra grindareglugerðina, men tað er líka so týdningarmikið at dagføra ta lóg, sum heimilar politinum, at gera inntriv, halda lóg og landaskil, og at brúka vald eisini á einum grindarakstrarøki. Í greinini verður víst á, at tað er ein tættur samanhangur millum landøki- og yvirvald Danmarkar viðvíkjandi Føroyum og trygdar- og verjupolitikkin, sum verður rikin av stjórn Danmarkar. Tað vil siga, at yvirskipaða vald Danmarkar yvir Føroyum sambært grundlóg og heimastýrislóg er kjølfest í trygdar- og verjupolitikkinum. Tí hava Løgting og føroyskir myndugleikar søguliga sæð ikki havt nakað serligt við trygdar- og verjumál at gera. Hetta hóast tað, at Føroyar hava tikið yvir málsræði á økjum, ið søguliga og organisatoriskt liggja tætt uppat trygdar- og verjumálum, eitt nú leiting og bjarging á sjónum, umhvørvistilbúgving og samskipan av sivilari tilbúgving. Men sum eg eisini havi roynt at víst á í hesari grein, so eru tað hendar broytingar í yvirvalds- hug­takinum ígjøgnum tíðina, sum snúgva seg um avbjóðingar á humanitera- og trygdar- og verju­ økinum. Tað vil siga, at yvirvaldið hjá einum kongsríki í dag er ikki so treytaleyst sum fyrr, tí av­ bjóðingarnar innan omanfyri nevndu økir raka breitt sivilar borg­arar í altjóða samfelagnum. Ein kann eisini siga, at trygdar- og verju­mál, sum søguliga og organisa­toriskt hava verið tætt tilknýtt kong/stjórnina, í størri mun nú enn fyrr vera latin upp í hendurnar (útdelegeraði) á sivilum myndug­leikum og sjálvbodnum felagsskapum. Hetta fyri, at samfeløg kunna handfara tey árin, ið altjóðagerðin umframt humanitera- og trygdarpolitisku støðan førir við sær. Í hesum sambandi er nevnda útdelegering frá Føroya Landfúta til Vørn viðkomandi at gera, tá talan er um politi-uppgávur á sjó­ num. Harumframt er samstarvi í totalverju­høpi, sum er eitt slag av útdelegering frá yvirvaldinum til sivilar myndugleikar, eisini týdn­ ingarmikið í dag – samstarvi millum hernaðarvaldið, politiið, sivilar landsmyndugleikar, kommun­ur og sjálvbodnar felags­skapir. Hesar broytingar í yvirvalds- hugtakinum, og rákini í altjóða samfelagnum innan humanitera og trygdar- og verjupolitiska øki, gera seg eisini galdandi í ríkis­ felags­skapinum millum Danmark og Føroyar. Yvirvald hongur løg­ frøðiliga saman við landøki, og fyri at myndugleikar í Føroyum framyvir skulu vera førir fyri at handfara avbjóðingar á føroyska landøkinum, sum eitt nú við Sea Shepherd felagsskapinum, so er tað neyðugt, at nakað av yvirvaldinum verður útdelegera til myndugleikar í Føroyum, og at neyðug lóggáva verður gjørd í Føroyum. Humaniterar umframt trygdar- og verjupolitiskar avbjóðingar úti í heimi, sum eisini raka Føroyar, taka ikki atlit til, hvussu lond er skipaði ríkisrættarliga. Í hesum førinum, at Føroyar er eitt land í Kongsríki Danmarkar, sum hevur ábyrgdina av trygdar- og verjumálum. Sum søgan eisini vísir okkum, so er tað við tíðini neyðugt, at til­lag­að yvirvalds-hugtakið og tær orga­ nisa­torisku eindir, sum hoyra til yvir­valdið – í hesum førinum, at trygd­ar- og verjumálini ikki eru so treyta­leys donsk ábyrgd men eitt ábyrgdar­øki, sum eisini føroyskir myndug­leikar kunnu taka sær av. greining Eftir ein av rættarfundunum móti fólkunum hjá Sea Shepherd, sum løgdu seg út í grindadrápið á Sandi