mánadagur 19. januar 2015síða 20

Mánadagur 19. januar 2015 · Nr. 7 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 og yvir­gang (terrorismu) í mun til trygd og verju landsins? Nakað týðir uppá, at ein tílík samanrenning fór fram í ein ávísan mun í Føroyum síðsta summar, men fyri at vita, um aktivisman hjá Sea Shepherd bleiv til ella nærkaðist yvirgangi, mugu vit fyrst allýsa yvirgangshugtakið. 6.1 Yvirgangshugtakið er ikki endaliga allýst altjóða Sameindu Tjóðir (ST) hevur enn ikki allýst yvirgangshugtakið, hóast arbeitt hevur verið við hesi allýsing nú í nøkur ár. Høvuðsorsøkin til hetta er, at altjóða felagsskapurin hjá muslimsku londunum ”Organisa­tion of Islamic Co­opera- tion” (OIC), sum telur 57 lond, ynskir at skilja ímillum hugtakið yvir­gang og rættin hjá fólkum, at veita mót­støðu ímóti fremmandari her­seting. Serfrøðingar eru samdir um, at yvirgangshugtakið hevur fleiri týdn­ingar, eisini í søguligum høpi, og at hugtakið kann lýsast út frá fleiri sjónarhornum alt eftir hvørj­ um umhvørvi og støðu yvir­gang­ urin er staðsettur. Evropeiska samveldi (ES) orðaði í 2002 eitt yvirgangshugtak á henda hátt: ”Hver medlemsstat træffer de nødvendige foranstaltninger for at sikre, at de i litra a) til i) nævnte forsætlige handlinger, således som de er defineret som lovovertrædelser i national lovgivning, der i kraft af deres karakter eller den sammen­ hæng, hvori de begås, kan tilføje et land eller en international organisa­ tion alvorlig skade, betragtes som terrorhandlinger, når de begås med det formål: – alvorligt at intimidere en be­ folkning, eller …” Síðani verða undir litra a) til i) nevnd nøkur eyðkenni fyri yvirgang eitt nú deyðiligur harðskapur, gísla­tøka og burturflyting, flog- og skipsrán, og eisini atgerðir mót­ vegis týdningarmiklum funk­tión­ um og veitingum í sam­felag­num verða nevndar, infrakervi. vatn og elveitingar. Hóttanir um at fremja omanfyri nevndu atgerðir koma eisini inn undir yvirgangs­hug­ takið. Tað er komið fyri, at aktivistiskir bólkar í samfelagnum, sum hava ymisk endamál við sínum mót­ mælum, tað verið seg innan politikk, umhvørvi ella djórvernd, førka seg frá síni upprunaligu aktivismu, sum byggir á friðarlig mót­mæli, til ein meira harðrendan fram­ferðar­ hátt við uppílegging og saman­ brestir við myndugleikar. Í tílíkum førum er tað eitt hárfínt markamót millum aktivismu og yvirgang. Serliga í einum lítlum samfelagið sum Føroyar, har ein aktivistiskur felagsskapur kann vera fjølment til staðar runt alt landið, kunnu borgarar kanska føla seg skjótari bangnan ella hóttan enn í størri samfeløgum. Men at framferðarhátturin hjá Sea Shepherd felagsskapinum í fjør summar hevði ta endamál: ”alvorligt at intimidere en befolkning, …” er tað nokk eingin ivi um. Tí haldi eg spurningurin er viðkomandi at seta, um tað ikki eisini kann sigast at vera yvirgangur, tá samleikin hjá einum landið verður raktur. 7. Arbeiðið við lógarbroyt­ ingunum fevnir víða og eigur at gerðast í stigum Væntandi fer tað at taka nak­að av tíð, at gera neyðugar lógar­ broytingar, og tað hevði tí verið rættur framferðarháttur, at arbeiðið verður gjørt í stigum. Samtíðis er talan um trygdar- og verjupolitiskt mál, har tað er viðkomandi at gera broytingar í útlendinga- og rættargangslógini, ið eru tvær danskar lógir, sum eru settar í gildi í Føroyum. Tí mugu danskir myndug­leikar við í viðgerðina av lógunum. Útlendingalógin hevur ásetingar um burturvísing av persónum, sum koma inn í landið, og sum kunnu vera til vanda fyri trygd land­sins. Í rættargangslógini verða viður­ skifti skipaði, sum hava við trygd og landaskil í Føroyum at gera. Rættar­gangslógin skipar eisini virksemi hjá politinum. Skilagott hevði tí verið, at arbeiðið tók støði í hesum báðum lógum. Tað er eisini viðkomandi, at viðgera grindareglugerðina – kunn­ gerð um grind frá juli mánaða 2013 – sum við heimild í løgtingslógunum um hvalaveiðu og vernd av dýrum, skipar viðurskiftini í sambandi við grindarakstur og grindadráp. Grindareglugerðin er nýliga herd og nútímansgjørd í mun til raksturin, har § 11 er soljóðandi: § 11. “Tá boðað er frá grind, kann sýslumaðurin gera av, at eitt øki, tað verið seg land, hav ella loftrúm, er grindarakstrarøki. Í hesum sam­ bandi kann sýslumaðurin geva boð um, hvør kann vera á økinum og geva boð um, at skip, flogfør ella fólk beinanvegin skulu fara úr økinum, sama um hesi eru við í grindarakstrinum ella ikki. Stk. 2. Sýslumaðurin kann harumframt til eina og hvørja tíð avbyrgja eitt øki sum grindaøki, tað verið seg land, hav ella loftrúm, og geva einum og hvørjum boð um ikki at fara inn á avbyrgda øki. …” Sum sæst í § 11 í grindareglu­gerð­ ini omanfyri, so gevur henda grein í reglugerðini politinum sera víðar heimildir í mun til at skipað eitt grindarakstrarøki. Serliga hetta, at politiið kann gera av, at loftrúmi eisini skal vera grindarakstrarøki, fyrikemur at vera ein sera mar­kant herðing av reglugerðini. Spurn­ ingurin er, um henda herðing er ov ógvuslig sæð í ljósinum av, at heimildir hjá politinum í mun til at gera inntriv mótvegis borgarunum, skulu fyrst og fremst finnast í lóggávuni, sum politiið virkar eftir – í fyrsta lagi rættargangslógini og í øðrum lagi í einari politilóg, sum okkara grannalond og eisini Danmark brúkar. 7.1 Rættargangslógin, sum aðrastaðni er dagførd við einari politilóg Rættargangslógin í Føroyum er ikki dagførd í mun til virksemi hjá politinum í dag, at skipað átøk mótvegis víðgongdum felags­ skapum sum eitt nú Sea Shepherd, ið kunnu hótta trygd landsins. Til dømis eru lógir um virksemi hjá politinum – sokallaðar politi­ lógir – settar í gildi í okkara granna­ londum, har virksemi hjá politi­ num í mun til uppgávur, inn­triv, skil og trygd, átøk í sambandi við mótmælisgongur, ófrið og brúk av valdið, eru lýst í lógini. Í føroysku rættargangslógini § 108 – sokallaðu “generalfuldmagten” – stendur ikki nógv skriva um virksemi hjá politinum í Føroyum, men er henda áseting meira alment orðað og er soljóðandi: “§108. Politiets opgave er at opretholde sikkerhed, fred og orden, at påse overholdelsen af love og vedtægter samt foretage det fornødne til forhindring af for­ brydelser og til efterforskning og forfølgning af sådanne. Stk. 2. Med justitsministerens samtykke kan der pålægges politiet andre opgaver.” Virksemi, uppgávur og tey átøk og inntriv, ið politiið í Føroyum útinnir í verki, er tískil ikki ser­liga væl lýst og kjølfest í lógini saman­ borið við onnur lond. Hetta er ein bágið fyri politiið í sambandi við útinnan av teirra virksemi, tí tað er ógreitt sambært lógini, hvussu langt politiið kann fara í mun til at útinna vald mótvegis persónum, sum búgva- og uppihalda sær í Føroyum. Nakað annað er, at politiið sjálvt kanska ikki metir, at hetta við einari vantandi lóggávu- heimild er ein trupulleiki, tí politiið byggir sítt virksemi eisini á síðvenju og praksis. Men tað er ein bágið fyri rættar­ trygdina hjá borgarum í Føroyum og fyri teir persónar, ið koma inn til Føroyar – við atliti til eitt greining Nøkur av fólkunum hjá Sea Shepherd, sum vórðu handtikin eftir grindadrápið á Sandi í summar. Myndin er tikin, tá tey komu á tyrlupallin í Havn.