týsdagur 3. februar 2015síða 6

Mikudagur 4. februar 2015 · Nr. 14 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 landsjørð Fleiri hundrað milliónir liggja steindeyðar Áki Bertholdsen – Meiri enn helvtin av allari jørð í Føroyum er almenn ogn. Men tað almenna brúk­ ar ikki jørðina til nakað sum helst. Tí er tað betri, at øll tey almennu festini verða ein­skild, so at tey verða ogn hjá bónd­unum, sum røkja jørðina. Tað staðfestir Jacob Vester­gaard, lands­stýris­ maður í landbúnaðarmálum. Fríggjadagin fer hann at leggja eina frágreiðing fyri løg­tingið um at ein­skilja lands­jørðina og hós­dagin 12. februar, verður aðal­orða­ skiftið um málið. Á búnaðarstevnuni í Klaksvík herfyri staðfesti Jacob Vestergaard, at spurn­ ingurin um at ein­skilja almennu jørðina er ikki við­gjørdur politiskt í sam­ gong­uni, og sosatt er ógreitt, hvørja lagnu, málið fær. Men sjálvur ivast hann onga løtu í, at tað einasta rætta er at einskilja lands­ jørð­ina fyri at sparka lív í nøkur virði, sum annars liggja steindeyð. Tað er ógvuliga ymiskt, hvussu tey almennu festini eru skipað. Talan kann vera um ein festihaga við einum festara, ella fleiri festarum. Tað er heldur ikki óvanligt við einum blandingini ímill­ um festijørð og ognarjørð í sama haga. Og so eru tað eis­ ini nógv festi, sum bara eru ein vanligt trøð. Liggur steindeyð Men tað almenna ger einki við alla jørðina, tað eigur og tískil liggja virði fyri hundrað­tals milliónir stein­ deyð, sigur lands­stýris­mað­ urin. – Tað er rætt at geva tey virðini leys, so at eisini tey kunnu koma í umfar í sam­ felag­num. – Tað eru festararnir sum brúka jørðina og eg dugi ikki at síggja nakra orsøk yvir­ høvur, til, at teir, sum brúka jørðina, ikki eisini skulu eiga hana, heldur lands­stýris­ maðurin. Sum støðan er nú, kann tann, sum umsitur jørðuna, ikki brúka hana til at skapa nøkur virði burtur úr – og landið fer heldur ikki nakað burtúr. – Einskilja vit jørðina, fer tað at styrkja munandi um møguleikarnar at reka vinnu, eitt nú kann virðið á jørðini brúkast at seta í veð í sam­bandi við vinnuligar ætlanir. – Jørðin er varandi virði og kann sostatt brúkast ættar­lið eftir ættarlið. Landsstýrismaðurin held­ ur, at sum støðan er nú, er tað eisini ein stórur trupulleiki hjá teimum vinnurekandi bónd­unum. Teir brúka eitt heilt lív upp á at byggja ein garð upp. Ofta hava fleiri ættarlið brúkt alt sítt lív upp á at byggja ein garð upp, uttan at eiga hann, og sostatt uttan at eiga sjálvt grundarlagið, teir byggja sína vinnu á. – Nógvir vinnurekandi bøndur lata meg vita, at tað er ringt at fáa fígging til garð­in, tí teir kunnu ikki seta jørð­ina í veð, og tí verða teir noyddir at hefta sjálvir fyri tey lán, tey taka. Tað kann fáa stórar avleiðingar fyri teir, eisini tá ið teir noyðast at hefta fyri skuld, tá ið teir leggja frá sær. Men Jacob Vestergaard hugs­ar ikki bara um tey vinnu­ligu brúkini. Hann heldur eisini, at tey, sum hava tey smærru festini, ella bara eina trøð, og sum hava tað til frítíðarítriv, ella sum partvís vinna, eiga at kunna ogna sær jørðina, sum tey ofta hava havt í familjuni í fleiri ættarlið. – Eg haldi, at tað er ein rættiliga grundleggjandi fyri bøndurnar, at teir eiga jørð­ina, teir arbeiða við. Eiga bønd­urnir jørðina sjálvir, leggja teir ta orkuna í garðin, sum man altíð leggur í tað, ein eigur sjálvur. – Eg haldi, at fólk leggja altíð meiri arbeiði í tað, tey eiga sjálvi, tí soleiðis hevur tað altíð verið. – Tað er ikki tað sama at eiga sum at leiga, leggur hann afturat. Einskiljast í stigum Jacob Vestergaard sigur, at tað, hann hugsar sær, at at al­menna jørðin verður ein­ skild í stigum. Í fyrsta lagi kundi hann hugsað sær, at traðir­nar verða einskildar. Ann­að stigið kann vera at ein­skilja al­mennu jørðina í bland­ aðum høgum, har fleiri fest­ ar­ar og ognarar eru. Í triðja lagi heldur hann, at hagar, har fleiri festarar eru, skulu einskiljast, og sein­ asta stigið skal vera at ein­ skilja jørðina, har ein festari situr við einum haga. Sostatt kundi lands­stýris­ maðurin hugs­að sær, at sett sjøtul á til­ gongd­ina við at ein­skilja tey smærru fest­ini og at tey stóru festini verða einskild aftan á. Men hann hevur eisini gjørt sær greit, at tað verður hvørki í dag ella í morgin, at al­menna jørðin verð­ur ein­skild, tí talan er um eina drúgva tilgongd. Ein avgerandi spurningur, støða skal takast til, er, hvat tað almenna skal selja al­ mennu jørðina fyri. Skal tað vera fyri markn­ aðar­prís, ella skal prísurin bara vera eitt eiti. Jacob Vestergaard heldur, at tað er ein spurningur, sum skal viðgerast. Men eitt, sum liggur í kort­unum, er, at ein nevnd skal setast at meta um virðið á jørðini og so verður hon ein­skild fyri metingarvirðið. Metingarnevndin skal meta um, hvat vanligur prísur er fyri jørð í teimum øk­inum, jørð skal einskiljast. – Jarðarprísir eru ymiskir, alt eftir, hvar í landinum, jørð­in er, staðfestir lands­ stýris­maðurin. Men hann sigur, at prís­ urin kann eisini ásetast á annan hátt. Enn er spurn­ing­ urin um at einskilja jørðina, komin so stutt, at tað er mein­ingsleyst at fara at tosa um eina prísáseting longu nú, sigur Jacob Vestergaard. Hinvegin heldur hann, at tey, sum sita við jørðini í dag, hava nøkur rættindi, sum myndug­leikin ikki kann skúgva til viks. Eitt nú hava tey skapt nøkur virði, sum tey mugu fáa endurgjald fyri, verð­ur jørðin seld und­ an teimum. Harafturat heldur hann, at bøndurnir, sum sita við jørðini, eiga at fáa fyrstarætt til at ogna sær jørðina, tí tað er ikki neyðugt at bjóða jørð­ ina út í fríari sølu. Men støða Tey sum brúka jørðina í Føroyum, mugu eisini sleppa at eiga hana og tí skulu øll festini einskiljast Tilsamans eru Føroyar 2.300 merkur, uttangarðs, og av teimum er lands­ jørðin 1.300 merkur, ella 55 pro­sent. Sostatt eru 1.000 merk­ur, ella 45 prosent av jørð­ini í Føroyum, ognar­ jørð. Tað merkir, at 55 pro­ sent av Føroya landi al­ menn jørð og tilsamans eru tað einir 360-370 fest­ arar kring landið, sum røkja hesa jørðina í størri og minni festum. Tað, Jacob Vestergaard vil sleppa at einskilja, eru tær 1.300 merkurnar, sum eru landsjørð. Tað svarar til 20.800 gyllin, men tað er ógvuliga ymiskt, hvussu nógv ein gyllin er verd­ur, alt eftir, hvar hann er. Innangarðsjørðin bara átta prosent av øllum lendinum, men hinvegin eru tað bara onkustaðni ímill­um 3 og 6 prosent av allari jørðini í Føroyum, sum er velt. aki@sosialurin.fo 55% Fyrstarætt Støða er ikki tikin til, hvussu almenna jørðin skal seljast, men sjálvur heldur Jacob Vestergaard, at bøndurnir, sum sita við jørðini, eiga at fáa fyrstarætt keypa, tí tað er ikki neyðugt at bjóða jørðina út í fríari sølu