mánadagur 9. februar 2015síða 8

Mánadagur 9. februar 2015 · Nr. 16 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mortan Østerø Birgir Kruse, PD í samskifti, stóð á odda fyri at gera eina bók um fjøl­miðlar til før­ oyska skúla­verkið, og hann held­ur, at tøkniligu fram­ brot­ini hava gjørt tíð­inda­ flutn­inginum eina bjarn­ar­ tæn­astu. - Aðalmálið hjá tøknini er væl­saktans mantraið 'betri, skjót­ari og størri', og vanliga høvd­u vit væntað okkum betri tilfar av tí sama. Men so er ikki, sigur Birgir. Sambært honum, so gera øðrvísi fortreytir seg gald­ andi, tá ið tað kemur tíð­inda­ flutn­ing. Við tøkni síggja vit, at færri fólk kunnu gera sama arbeiði. Fyri tíð­inda­ flutn­ingin, merkir tað, at nógv færri fólk hava tíð­inda­ til­farið um hendi, áðrenn tað verð­ur lagt út til brúkaran. – Í 1970'unum høvdu vit heilt upp í sjey til níggju prent­að tíðindabløð okkurt ár­ið – og eru uppløgini røtt – so er tað heilt vist heimsmet í at lesa tíðindabløð fyri hvør­ji 1.000 fólk. So før­oy­ ing­ar hava altíð verið eitt les­a­ndi fólk, við nógvum at siga. Munurin á tá og nú er, at fleiri starvsfólk sóu og hug­du tekstin ígjøgnum, áðr­ enn hann fór til prent­ing­ar. Í hesum førinum er tíð­inda­ flutn­ingurin vorðin verri fyri, tí tøkniliga menningin hev­ur havt við sær, at redak­ tión­ir­nar kunnu rekast við færri starvsfólkum. Tað førir víðari við sær, at færri eygu verða sett á tilfarið, sum verð­ur lagt út, sigur Birgir Kruse. Ótolin ringrás At tíðindaflutningurin í størri mun verður bæði tøk­ ur og lisin á netinum, hev­ ur eisini sett hægri ferð á tíðindaflutningin og latið upp fyri snaratgongd hjá brúkar­un­um til tíð­inda­til­ farið. Sambært Birgiri hevur økta ferðin á tí­ð­inda­fram­ leiðsluni elvt til keði­ligar brúkara- og tíð­inda­fram­ leiðslu­vanar. – Vit eru komin í eina ónda ringrás. Antin hava redak­tiónirnar ímyndað sær, at teirra lesarar eru vorð­nir alsamt meira ótolnir við teldutøku tíðindunum, ella er lesarafjøldin veruliga vorð­in alsamt ótolnari. Av tí sama verður trýst á redak­ tióninum at framleiða mest møguligt tíðindatilfar inn­an stutta tíð, hóast starvs­fólka­ tal­ið á sjálvum redak­tión­ inum er minkandi. Góðsk­an á tíð­indatilfarinum verð­ur eisini har­eftir, og mis­tøk – bæði inni­halds­liga, hag­frøði­ liga og málsliga – verða al­ samt meira graverandi, sigur Birg­ir. Hann vísir á, at gott tíð­ indatilfar tekur longri tíð at fram­leiða, men tá ið ein ótol­in ónd ringrás setir dag­ skrán­na verður tað torført. – Tað er sum við osta­lýs­ ing­ini hjá Klovborg; 'Klov­ borg ostur tekur ta tíð, sum ost­ur tekur'. Tíanverri, kun­ nu síðani staðfesta, at tíð tek­ur tíð og tíð tekur fólk, og fólk krevja pengar. Fíggjarligi spurn­ingurin og ótolni fyri tíð­inda­rúgvuni ganga hond í hond, og redaktiónirnar eru tódnaðar, hóast tær fram­ leiða tað sama ella meir. Sann­roynd­in er at skvisa vit alt nið­ur í næstan onki, so fáa vit eisini eina verri sølu­vøru. Tað verður til eina dis­count-vøru, sigur Birgir Kruse. Smáredaktiónarí – Við tøkniligu menningini er tað eisini vorðið meira ómaka­leyst at stovna og reka eina tíðindasíðu, og fleiri smærri tíðindasíður seta seg førar fyri at veita tíðindi um alskyns mál, hóast tey kanska bert eru eitt ella tvey starvs­fólk, sigur hann. Seinastu árini eru ógvu­li­ ga nógv­ar tíð­inda­síður stovn­ a­ð­ar, og Før­oyar eru held­ur einki und­an­tak. Summ­ar av tíð­inda­síðu­num hava sera a­v­ markað tal av starv­s­fólkum, men all­ar kapp­ast um somu lesara­fjøld­ina og so­statt somu lýsinga­inn­tøku­na. – Tá ið tað gerst lættari at reka ein miðil, verða eisini fleiri aktørar. Sostatt síggja vit eisini, at eigara- og løn­ar­ viður­skiftini á tíð­inda­stovn­ unum verða alsamt meira kroyst við óneyðugu kapp­ ingini, sum hevur uppsagnir við sær, sigur Birgir, sum met­ir, at hetta eisini er ein av or­søkunum til minkandi góðsku­na á tíðindunum. – Hesin tíðinda­flutn­ing­ ur­in hevur hóast alt lesara­ tekki og kann toga lýs­inga­ inn­tøkur frá øðrum – vit sígg­ja sostatt, at góðskan verð­ur onkursvegna niður­ rað­fest fyri at tryggja, at ein miðil yvirlivir. Tøkniliga menningin, sum skuldi vera okkara vælsignilsi, er onkur­ svegna vorðin eitt for­banni­ lsi á henda hátt. Tíðindini eru vorðin verri, meðan tøkn­in er vorðin betri. Kreativt kappingarføri Økta talið av tíðindasíðum, ið veita tíðindini ókeypis, eru helst tengdar at lýs­inga­inn­ tøkum, sum víðari er tengd­ar at stórari lesarafjøld. Ítøki­ liga kann tíðindasíðan vísa lýsar­um á 'vísi-tølini' hjá sær – altso hvussu nógvar ferð­ir teirra síðir hava verið vístar. Tá kemst ikki uttan­ um, at summar søgur fanga lesaran í størri mun enn aðr­ ar, og sambært topp tígg­ju listunum á føroysku tíð­inda­ síðun­um, hava tær flestu skak­andi yvirskriftir. – Á netinum skal brúkarin sjálvur klikkja á einstøku søgu­na, og samlaðu klikkini verða skrásett fyri hvørja søgu. Sostatt verður ógvu­ liga mátbart, hvørjar søgur og yvirskriftir fanga meir enn aðrar. Hóast tað ikki altíð riggar, so kann rit­ høvundurin – við hesum í huga – vera kreativur og legg­ja seg eftir at spíska eina yvir­skrift fyri at náa fleiri klikk­um, sigur Birgir og tek­ ur fram eitt dømi: 'X-Factor Jógvan í fongsul' – Tað er ein yvirskrift, sum fangar lesaran, tí ein før­ oyingur í almenna rúmi­ num í Danmark ikki hevur havt eydnuna við sær, men er endaður í fongsli. Ein garantur fyri nógv klikk. Tá ið stubbin verður latin upp, vísir tað seg, at Jógv­an bert hevur framført í ein­ um fongsli – hann er ikki fongslaður sjálvur. Fyri so vítt lýgur rithøvundin ikki, men hann spískar yvir­ skriftina – helst við klikkum í huga – soleiðis, at tað ikki er sam­svar millum myndina ein ger sær út frá yvirskriftini, og veruligu myndina, sum ein fær av eftir at hava latið grein­ina upp, sigur Birgir Kruse. – Summi bløð úti í heimi hava fólk í starvi, sum ein­ ans gera yvirskriftir, og eg havi fulla virðing fyri einari fangandi yvirskrift, men tað skal ikki vera mis­vís­andi fyri innihaldi á grein­ini. Tá kemur tað at snúg­va seg um brúkaraálit. Brúk­arin varnast skjótt, um okkurt áhaldandi er tað reina gass, sum verður lagt út á tíðindasíðuna. Verða yvir­ skriftirnar óneyðuga kreat­ ivar ella verða tíðindini løgd út eftir vild á somu tíð­inda­ síðu, so kann tað væntast, at brúkarin fer at leita sær tíð­ indi aðrastaðni, sigur hann. Krøv til miðlarnar – Vit muga minna okkum sjálvi á, at vit eru ógvuliga fá fólk. Kunnu vit veruliga rætt­ vís­gera, at vit hava so nógvar miðl­ar til so fáar brúkarar?, spyr Birgir retoriskt. – Eg kundi ynskt mær fær­ri, men størri, sterkari og betri funderaðar redaktiónir, sum eru í betri sambandi við sínar lesarar. Tá høvdu tíð­ inda­fólkini fingið neyðugu arbeiðskorini til at evna hágóðskutíðindi. Tó ber hetta bert til, um smá­redak­ tiónirnar hvørva, so­leið­is, at bæði brúkara- og fra­m­ leiðslu­vanar fáa rúm og sømd­ir til at broytast, sum tykisk ógvuliga fjart. – Ein skal sjálvandi vera var­in ikki at køva talufrælsi, men til tíðir kundi man kanska ynskt sær, at ein mið­il hevði eina gátt líkari tí hjá politiskum flokkum. Tað krevst eitt ávíst tal av at­kvøðum fyri at sleppa inn um tinggáttina. Kanska miðl­ar­nir áttu at verið av einari ávísari stødd, fyri at havt sømdir at virka, so­leið­ is at vit sleppa undan smá­ redak­tiónum, ið forstýra okk­um allatíðina og syrgja fyri einari kapprenning, sum tek­ur góðskuna úr samlaða privata tíðindaflutninginum á netinum. Klikk-tíðindi køva góðskuna Brúkarin hevur neyvan biðið um at vera stýrandi fyri, hvat tilfar er áhugavert at sígg­ja á einari tíðindasíðu. Við marknaðartreytunum, ið seta fram krøv um klikk, Birgir Kruse heldur, at tøkniliga menningin hevur darvað góðskuna á tíðindaflutinginum um allan heimin. At tað onkursvegna er vorðið lættari at framleiða tíðindi, hevur somuleiðis gjørt tað lættari at framleiða vánalig tíðindi Tíðinda­flut­ n­ingurin er versnaður