hósdagur 5. mars 2015síða 22

FRÍGGJADAGUR 6. MARS 2015 SOSIALURIN 27 22 Eyðgunn Samuelsen tingkvinna fyri Javnaðarflokkin Fyrst vóru vit vitni til, at sjálvt fíggjar­ málaráðið bjóðaði eitt starv til sølu á keypsportalinum. Treyt­irnar fyri at kunna »ogna« sær starvi, var lut­ víst fakligir førleikar og lutvíst hvussu bíligur viðkomandi var í løn. Førleikarnir, ið viðkomandi starvs­ fólk skuldi hava, vóru júst førleikar innan­fyri KT. Stutt eftir frættist, at peninga­ stovnarnir hava   avgjørt at teirra netbanki skal brúka ein part av Nemid skipanini. Nú skulu vit øll hava eitt login frá Nemid fyri at koma inn í okkara netbanka. Tað kann ljóða skilagott, men haldi ikki at royndirnar, ið vit hava havt, higartil, við at peningastovnarnir fluttu øll síni peningaviðurskifti av landinum, ger at vit skulu leypa á leistum. Vit hava fingið eina skipan, ið als ikki er betur, enn tann ið vit høvdu og sum hevur kostað bankunum, og harvið viðskiftafólkum bankans, milliónaupphæddir. Støðan hjá Elektron er viknað munandi og talið av ársverkum er minka við meir enn einum triðingi.  Vit fáa at vita at hesaferð snýr tað seg um trygdina í netbankanum, hon er ikki nóg góð og tí hava teir valt at brúka login partin av nemid. Samstundis hoyra vit føroysk KT fólk siga, í miðlunum, at skipanin hjá Elektron »Mín lykil« er ein líka so góð og trygg skipan sum nemid. Haldi bara tað er sera harmiligt, at bankarnir tykjast at loypa uppum, har garðurin er lægstur, aftur hesa­ ferð. Gamaní eru teir ikki álagdir at vísa samfelagssinni og hugsa um føroysk arbeiðspláss, aðrastaðni er tað alsamt meira vanligt at virkir og stovnar, leggja stóran dent á, at tey vísa samfelagssinni og brúka hetta sum eina positiva reklamu fyri teirra virksemi. Sum nú er, verður onki gjørt frá almennari síðu, fyri at stimbra okkara egnu KT vinnu, hóast vit gera stórar íløgur í at útbúgva okkara fólk, enntá við so góðum úrslitið, at tey eru nógv eftirspurd langt uttan fyri landoddarnar. Tað er hugaligt at okkara útbúnu fólk eru nógv eftirspurd uttanfyri landoddarnar, tað hevði tó verið munandi hugaligari um vit sjálvi eftirspurdu teimum at gera ein mun í okkara egna samfelag. Útsøla av KT fólki KJAK Politisku avgerðirnar vanta um eina fiskivinnunýskipan Eivin H. Jacobsen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Tað hevur ver­ið ar­ beitt alt sam­gongu­ skeið­ið við ein­ari fiski­vinnu­ný­skip­ an og kjakið tykist verða óenda­ligt. Spurn­ingurin er bara um nakað nýtt kemur fram. Tað eru gjørdar óteljandi fakligar frágreiðingar, skriv­aðar greinar, hildnir almennir kjakfundir o.a., so fakliga og politiska grundarlagið fyri at koma víðari við einari veruligari nýskipan av fiski­ vinnuni, er til staðar. Higartil eru kortini ongar politiskar avgerðir tiknar um nakað sum helst, soleiðis at arbeiðast kann víðari við hesari vinnu-politisku verk­ætlan, um at nýskipa fiski­ vinnuna. Tað eru nógv atlit at taka um eina nýggja fiski­vinnu­skipan: veiði­loyvi, gildistíðir, uppboðssøla, heildar­ kvotur, eginkvotur, fiskidagaskipan kontra kvotuskipan, út­lendsk­ur ognarskapur og kapitalur í før­ oyskum fiskiførum, øll veiða um føroyskan kaikant, fyri at nevna nøkur úr rúgvuni. Seinastu dagarnar hava áhuga­ verdar áskoðanir verið uppi og vent um virði, sum kundu verið tikin til lands. Virking  av rávøru sum høvd og innvølur, sum verða blakað fyri borð fyri hundratals milli­ónir, og sum kundu skapa arbeiðspláss til nógv fólk og skapa eitt íkast til før­ oyska búskapin – treytað av, at løn­ semið kann fáast í virk­semið uppá sikt. At framtíðin fer at krevja av okkum, at øll rávøra verður tik­ in til lands, skal eingin ivast í. Spurningurin um tann etiska partin, hvar ein knøpp milliard av heimsins íbúgvum ikki vita um matur og drekka verður á borðinum í morgin og har fleiri túsund tons av rávøru fara út gjøgnum lensiportrini á fiskiførunum, kann okkara partur av heiminum ikki liva við. Vit hoyra, at Norður­landa­ráðið raðfestir fiskivinnu og umhvørvi frammalaga nú Danmark hevur for­ man­skapin. At stuðla gransking í bio- økonomi, er nakað okkara samfelag uppá sikt kann skora kassan uppá. At lóggeva fyri uppboðsølu á landi er eisini viðkomandi at viðgera. Tað, sum hendir í dag, er tað, sum varð spátt fyri nøkrum árum síðan. Skip og virki komu at verða atknýtt saman aftur (verti­kal integratión), og við hes­ari skipan sleppa markn­aðar­kreftirnar ikki at virka, men verða settar út av spæl.  Øll fáa ikki møguleikan at bjóða uppá rávøruna (fólksins ogn) og tí er trupult at meta um prísurin er tann, sum marknaðurin hevði vilja givið fyri rávøruna. Alt hetta eru áhuga­verd­ir tankar um eina fiski­vinnunýskipan, men fyrsta forteytin fyri hesum er, at vit hava høvd, innvøl og aðra rávøru at selja og keypa á einari uppboðssølu. Okkara fiskastovnar undir Før­oyum, serliga toskur og hýsa, eru søguliga sera illa fyri, og hava verið tað í longri tíð. Nú er ikki bara tørvur á umsitingarætlanum, men endurreisingarætlanum (ein kreppustøða). Havstovan hevur gjørt eina nærri lýsing av fiskasløgunum, toski, hýsu, upsa og longu. Støðan hjá toski hýsu eru sera vánalig, men er hetta ikki nakað nýtt. Seinastu árini hava ávaringar verið um, at hesi fiskasløg eru í undantakstøðu, og at tað ikki er ráðiligt at hava ein so lítlan gýtingarstovn. Hóast veiðutrýstið er minkað nakað, er lítið sannlíkt, at gýt­ingar­ stovnarnar fara at hækka uppá eitt hóskandi støði næstu árini. Høvuðsorsøkin er, at tilgongdin hevur svikið í fleiri ár, tó at hon er nakað betri í 2014. Hvør er so orsøkin? Skulu vit í framtíðini hava eina fiskidagaskipan fyri heimaflotan, sum vit hava havt í skjótt 20 ár, har stovn­arnir bara hava verið niður­gangandi, ella skulu vit fara aftur til kvotur, sum vit ikki fingu roynt til fulnar, tí politiska skipanin hoknaði undir trýstinum frá vinnuni. Tað er alt, sum bendir á, at fiskidagaskipanin als ikki er sjálvregulerandi og elvir til ovfisking. Tað eru sera fá lond í heiminum, sum brúka fiskidagaskipanina. Tað eru fleiri og fleiri, ið seta spurnartekin við okkara fiski­ dagaskipan. Ein, sum hevur sett spurnartekin við hesa skipan, er fyrrverandi stjórin á Havstovuni, Hjalti í Jákupsstovu. Hann vísir á, at hvørki tann politiski ella tann vinnuligi parturin hava sæð annað enn tað stuttskygda gevinstin, við tí úrsliti, at veiðutrýstið hvørt ár er vaksið og fiskastovnarnir er vorðnir minni fyri hvørt ár. Fyrrverandi stjórin mælir bein­ leiðis til at fara aftur til kvotur, har ein óheftur stovnur - leysur av vinnupolitiskum áhugamálum - við ráðum frá ICES, Havstovuni og øðrum, ásetur kvotur. Hetta eru áhugaverd sjónar­ mið. Vit kundu byrja við upsa­fiski­ skapinum og einari um­sit­ingar­ ætlan, har vit løgdu um til kvotur og gjørdu okkara egnu royndir og tilagingar, og síðan komi til eina niðurstøðu um, nær toskur og hýsa eisini skuldu verið partur av einari kvotaskipan. Hetta hevði eisini havt við sær, at íløgur vórðu gjørdar í nýggj vinnutól í heimaflotanum. Jú fyrr, okkara fiskastovnar koma fyri seg aftur, og tað verður bara gjørt um lurt­að verður meira eftir lív­frøði­ligum tilmælum, jú meira, verð­ur av rávørum, sum kann fara yvir eina uppboðssølu. Tað, sum bíðað verður eftir, eru politiskar avgerðir og breiðar semjur – og ikki fleiri fakligar frá­ greiðingar og greiningar. Vinnan hevur ein tørv á og eitt krav uppá at vita, innan hvørjar karmar henda skal planleggja rakstur og íløgur komandi árini. Kristianna Winther Poulsen 8. mars er í hond­um, og fíggjar­mála­ráð­ harr­in heldur dagin við at bjóða okk­ um bíligt luktilsi. Sostatt hevði hann fyri stuttum eina góða orsøk til at strika avgjøld á handils­vørum fyri at fáa fólk at keypa meira. Og valið fall á at strika avgjaldið á luktilsi, kosmetikk og sápu, sum skal gerast bíligari, so at fólk keypa hesar vørur í føroyskum handlum, og ikki tá tey ferðast í útlondum. So nú kunnu kvinnur í Før­oyum hóast alt gleðast um, at vit fáa betri umstøður til at vera vakurt smurdar og anga væl. Stakar mammur í fátækraváða Síðani apríl 2013 hevur politiska skipanin havt eina greiða og vælg jørda heildarætlan um fólkavøkstur og fráflyting, har 37 ítøkilig átøk eru lýst, sum kunnu setast í verk fyri at venda sam­felags­ gongdini, so at fleiri fólk, serliga kvinnur, velja Føroyar til. Eitt av átøk­unum, átak 14, ger vart við, at serliga stakir uppihaldarar ofta hava torført við at fóta sær í føroyska samfelagnum, tí at livikostnaðurin er so høgur. Í átakinum verð­ ur av hesi orsøk mælt til serligan ar­beiðs­frá­drátt fyri stakar uppihaldarar. Alt ov nógar søg­ur eru um, at stak­ar mammur við smærri børn­um stinga í sekk­in og flyta til Dan­ markar, tí at her á landi er eing­ in møgu­leiki hjá teim­um at breyð­ føða sær og sín­ um. Og heldur enn at høsn­ast við bíligari luktilsi, átti fíggjar­mála­ ráðharrin at víst seg sum ein mann við visjónum og tikið veru­lig stig til at lætta um sperda ger­andisdagin hjá mammum og børn­um í fátækraváða. Avgjøld við skili Fíggjarmálaráð­harr­in hevur áður púr­asta noktað at seta í verk differentierað MVG fyri at fáa bí­ligari mat­vørur. Ein slík lógar­broyt­ing, har prís­urin á breyði, við­ skera, mjólk og grøn­ meti kundi lækk­ að við upp til 25 pro­sentum, hevði eisini rokk­ið hagar, ið tørv­urin er størstur – til teirra, sum hvønn einasta dag stríð­ast við at fáa end­ arnar til at røkka saman. Eg veit væl, at ein slík skipan hevði kostað, men við einum vilja til at gera mun fyri øll og ikki bara fyri tey fáu og vælbjargaðu, kann hon setast í verk við at frítaka nakrar gerandisvørur í senn fyri MVG, meðan fígging verður funnin í stóra kassanum. Tí nógvir løkir gera stórar áir. Javnstøðu­avbjóðingin Hjá nógvum kvinnum er neyvan hugsingur um at velja, um tær skulu keypa luktilsi í útlandinum ella í Føroyum. Millum annað tí at munurin á inntøkum hjá kvinnum og monnum er stórur, og eingi tekin eru í sól og mánað um, at hesin munurin minkar. Vónandi síggja vit skjótt ein veruligan vilja frá landsins ráð­ andi til at taka samansettu javnstøðuavbjóðingina í størri álvara. Góðan 8. mars øll somul. 8. mars – nú við bíligari luktilsi