týsdagur 7. apríl 2015síða 19

19 Mikudagur 8. apríl 2015 · Nr. 39 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Havnin, eitt vakurt andlit Jóanes Nielsen Tað er mín varhugi, at ongin av teimum, sum í dag eru for­sprákarar fyri at byggja ta nýggju bingjuhavnina framm­an fyri Skansan, halda ætl­anina vera ser­liga prýði­ liga. Bingju­havnin skal leggj­ ast á tí staðnum, tí ein onn­ur havn liggur har framman­ undan. Tíverri liggur eisini eitt fornminni á sama stað, og hvussu vit so snúgva og benda og pynta um ætlanina, millum annað við at leggja ein bátahyl millum Skansan og bryggjuna, so verður úr­ slitið onki annað enn ein snópis­lig neyðsemja. Var tað soleiðis at vit áttu skansar á øðrumhvørjum tanga í landinum, so kundi man kanska sagt: lat gá. Men føroyingar eiga bara tann eina skansan, og at fara at gyrða hann inni við kon­ teynarum, og serliga tá aðrir møguleikar eru tøkir, vísir ikki bara vanvirðing fyri forn­minnum, men avdúkar eitt mentanar­loysi, ið kann saman­berast við tað, ið ráddi fyrst í trýssunum, tá býráðs­ limir í ramasta álvara mæltu til at rudda upp úti á Reyni, so byggjast kundu nýggir prýði­ligar skálar. Tað verður bara ta einu ferð­ina, at tann ætlaða bingju­havnin verður bygd. Tá nakrir hundrað­túsund kubikk­metrar av gróti eru savn­aðir eystur og norður úr nú­ver­andi bryggju, verður talan um eina nýggja oyggj framm­an fyri høvðu­staðin, og har verður hon liggjandi, ja, í prinsippinum í allar ævir. Tað sum býráðspolitikk­ arar, við Heðini Mortensen á odda, tykjast at halda, er at ætlaða havnar­út­bygg­ing­in verður hin sein­asta út­bygg­ ingin, at høvðu­staðurin undir teirra ræði so at siga hevur fingið sítt endaliga skap. Men soleiðis er ikki. Kanska um eini fimtan ella tjúgu ár skal ein nýggj havn byggjast, og hvar skal hon leggjast? Longur út á fjørð­ in slepst valla, og heldur ikki fram við landinum norður­ eftir móti Válgaravík. Tey, sum í 2035 fara at ráða fyri borgum í høvðustaðnum, fara tá at byggja eina nýggja havn annaðhvørt inni á Sundi ella úti á Gulanum. Ella kanska onkra heilt aðrastaði. Skálafjørðurin er so nógv tann høgligasta havn­in í landinum, og Eystur­ oyggin hevur eitt sera virkið vinnu­lív, sum stórframleiðir til út­flutning. Í framtíðini verður tað kanska sum í USA; Skálafjørðurin fer at fáa leiklutin sum tað nýggja føroyska New York, meðan Havnin meira ber brá av tí umsitingarliga Washington. Sjálvur arbeiddi eg á Eyst­aru bryggju tey árini, økið uddi við pakk­hús­um, heil­sølum, handl­um, frakt­ skip­um og strand­farabátum. Minnist, at í stóru køssunum sum Sverri hjá Skálapalla smíðj­aði stóðu neyt og belj­ aðu, sum vóru komin til Havnar at slátrast. Tá vóru nakrir fáir trukkar komnir, og við buntum av brettum høgt uppi á gafflunum vóru teir rætti­liga ógvusligur, tá teir koyrdu eftir teimum trongu betongaðu strætunum. Um­ framt ta gerandisligu ferðsl­ una, var serliga fríggjadagur seinnapartur ein langur floyt­andi trafikk­proppur. Privat- og taxabilar trokaðust uttan fyri Skipa­felagið og Trad­er­line at loysa út øl og brenni­vín, og tá so tann nýggi Smyril kom í 1975, var kaos­ið fullkomið. Politistar royndu at halda skil á ferðsluni, og ein teirra var navnframi skemt­ arin Tønnis Wardum. Undir kasjett og í hvítum hansk­um stóð hann millum Timbur­ handilin og Dagblaðið og royndi at halda skil á. Ein av teim­um døgunum kemur Jóhan Carl Dam koyr­andi við last­bilinum hjá Timbur­ handl­inum, og tá hann sær Tønnis standa har og stjórna ferðsluni, skrúvar hann rútin niður og setti spurningin, sum Tønnis illa fekk svara uppá: – Sig mær, spurdi hann, er tú, tín armi forbrydari, blivin politistur? Seinast í sjeytárunum góvu havnarmyndugleikarnir handl­un­um og heilsølunum boð um at flyta av kaiøkin­ um, og tá broyttist nógv. Eg vildi skotið uppá, at um tað mundi vóru vit ein­ir hálvt­ triðja­hundrað ar­beið­arar, sum dagliga høvdu okk­ara gerning á kaiini. Har var Kaffi­vongurin, har vøkru døt­urnar hjá Karl og Giggu Mourit­sen arbeiddu, og í Kai­ kioskini stóð unga skaldið Tór­oddur Poulsen og bunkr­ aði søgur. Ein fagran summardag í '75 stóðu vit uttan fyri tann reyðmálaða bygningin hjá Balslev. Tá sigur Karl hjá Talis við Oluf Hansen, ella Oluf hjá Poul Jóhannusi sum hann var róptur, at hann átti at vera nakað góð­ur svimjari. Oluf hugdi at sínum hondum, ið vóru stórar sum spakabløð, og svaraði, at hann sum ungur maður kundi taka nøkur góð svimjitøk. Nettup, sigur Karl, og so ert tú bygdur sum kap­próðrarbátur, breiðast á miðjuni. Oluf treiv eftir dálkinum, men tá var Karl longu horv­ in. Summar fyritøkur endaðu á Nabb og aðrar uppi í Hoy­ víks­haga. Skipafeløgini fingu sær føst arbeiðssjakk, og um­framt nýggj modernað skip, sum trukkarnir tømdu upp á tveir dagar, so fingu leiðslurnar við teimum føstu arbeiðssjakkunum lúkað burt­ur teir mangan radi­kalu dag­leig­ar­ar­nar. Fak­felags­ ligur friður legð­ist á havna­ økið, og í dag er so støðan tann, at havnarborgarar ikki sleppa at ganga sær ein túr út á tann gamla Molan. Sum tað kendist fá­tæks­ ligt at fara til verka niðan í Hoy­víkshaga, tá man árini frammanundan hevði havt ta áhugaverdu kaiina sum sítt arbeiðsøki. Men øðrvísi kundi tað ikki vera. Eystara bryggja var blivin ein ómani­ reri­ligur trongi, og tað var lívs­neyðugt við nøkrum ógvus­ligum inntrivum. Og í dag er støðan júst hin sama; tað er neyðugt við líknandi ógvus­ligum inntrivum, og júst tað er kjarnin í ætlaðu útbygg­ingini hjá Tórshavnar Býráð. Í hesum døgum verður ein prýðilig brúgv reist tvørt­ur um Sandánna úti við Nýggja Kirkjugarð, og tá Ring­vega­ sam­bandið eina­ferð er komið í rættlag, síggi eg fyri mær, at leiðin til ta nýggju bingju­ havn­ina hjá høvðustaðnum verður løgd eftir brúnni og víðari út á Gulan. Har eru góð veðurlíkindi, tað for­ taldi Niels Jacob Niclasen fyri mær. Hann var ein av royndu maskinkoyrarunum hjá Phil & Søn, og var við at spreingja úti á Glyvursnesi tey árini núverandi bryggjan uttan fyri gamla Molan varð bygd. Tað vóru kanska tveir ella tríggir dagar árliga, at grótbáturin hevði trupul­leik­ ar at lasta, annars var tann improviseraða bryggjan við Gulan lýtaleys. Niels Jacob er deyður og friður verið við honum, og hetta segði hann mær fyri eini tíggju árum síð­ ani, altso langt áðrenn Heðin Mortensen og kompaní barslaðu hetta misfostrið av eini havnaútbygging. So fyri at draga saman­ um: Í fyrstu atløgu mugu myndug­leikarnir taka at­lit til eitt fornminni, tí mugu tekn­ingarnar av bingju­ havn­ini stingast út undir vað­ingina onkustaðni í okk­ara vakra Býráðshúsi. Í øðr­um lagi, og sæð í einum størri søgu­ligum ljósi, so fara nýggjar út­byggingar av havnar­viður­skiftnum at koma á skránni um ikki so øgi­liga nógv ár, og tá verður man kortini noyddur at fara aðra­staðni við eini nýggjari út­bygg­ing. Og í triðja lagi. Heðin Morten­sen og hans­ ara fólk eiga at hugsa eitt sindur um sítt eftirmæli. Í dag hevur innsiglingin til Havnina eitt toliliga vakurt andlit. Byngjuhavnin fer at geva andlitinum eitt fúlt arr, ikki eitt sum er genetiskt treyt­að og sum dugnaligir skurð­læknar kunnu bøta um, men eitt arr skapt av fyrilitar­loysi, og sum ikki ber til at um­væla.