hósdagur 23. apríl 2015síða 26

Fríggjadagur 24. apríl 2015 sosialurin 46 26 Ingrid S. Henriksen ST-sáttmálin bannar øll­um mismuni vegna brek Í grein í MBF blað­ num hin 1. september 2014 verður sagt frá, at ST-sáttmálin um rættindi hjá ein­staklingum, ið bera brek, varð sam­tyktur í Sameindu Tjóða hin 13. desember 2006. Og at Føroya Løgting hin 13. mei 2009 samtykti, at hesin sáttmáli eisini skal galda fyri Føroyar. Eitt er at gera sáttmála um rættindi hjá fólki, sum bera brek, men má slík­ ur sáttmáli eisini haldast í verki. Tá serstakliga tann sera týdningarmikli parturin av ST-sáttmálanum, ið ásetir at fólk, ið bera brek, hava rætt til arbeiði og løn javnbjóðis øðrum. § 18 a í Forsorgarlógini gav fólki, ið bera brek, rætt til at fáa arbeiði á vanliga arbeiðsmarknaðinum til van­liga løn og vanligar arbeiðs­ marknaðarligar treytir Fram til 2012 høvdu fólk, ið bera brek, sambært § 18 a í forsorgarlógini rætt til at fáa arbeiði og løn javnbjóðis øðr­ um. Hesi rættindi, sum áttu at ver­ið sjálvsøgd, vórðu kollrend og tikin av, tá skipanin um “vard størv” í § 18 a í gomlu forsorgarlógini varð tikin av í 2012. Skipanin um “vard størv” tryggj­aði, at varandi sjúk og fólk, ið bera brek, fingu júst somu løn og aðrar arbeiðsmarknaðarligar treytir, sum tey, ið eru á vanliga ar­beiðs­ marknaðinum, ið ikki bera brek og sum hava góða heilsu. Í staðin fingu vit nýggjar lógarásetingar, sum grovliga diskriminera heilsuliga brek­ að á arbeiðs-marknaðinum. Hetta bæði lønarliga og tá umræður eftirløn og aðrar arbeiðsmark-naðarligar treytir. Nýggju reglurnar vórðu ásett­ar í §§ 21-24 um sonevnd “tillagað størv” og “avtalaða løn” í løgtingslóg um arbeiðs­fremjandi tiltøk. Lógarásetingar í løgtingslóg um arbeiðfremjandi tiltøk hava skapt ein nýggjan bólk av »arbeiðandi fátøkum«/»working poor« At skipanin um “vard størv” í § 18a í gomlu forsorgarlógini varð tikin av, var eitt risa afturstig fyri fólk, ið bera brek. Rætturin til arbeiði og løn javnbjóðis øðrum varð við lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk í §§ 21-25 tikin frá fólki við skerdari heilsu. Við hesum lógargreinum er skaptur ein bólkur av heilsuliga skerdum, ið eru í arbeiði, men sum einans kunnu fáa lága ella avmarkaða løn. Við hesum lógásetingum um arbeiði til heilsuliga skerd varð í 2012 skaptur ein nýggjur bólkur av “arbeiðandi fátøkum”. Hesar lógásetingum hava skapt ein nýggjan bólk av fíggjarliga sperdum einstaklingum og familjum. Sambært lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk fáa varandi sjúk og fólk, sum bera brek, nevniliga ikki somu løn sum onnur, men einans partvísa og avmarkaða løn og fáa ikki sáttmálásett eftir­ lønar­gjald, sum tey, ið fáa løn sam­ bært vanligu sáttmálunum á vanliga arbeiðsmarknaðinum. Veik rættarstøða, ótryggleiki og lág arbeiðsinntøka ein fylgja av skip­ anini »tillagað starv« í løgtingslóg um arbeiðsfremjandi tiltøk Føroya Lærarafelag skrivaði í grein í Skúlablaðnum nr. 3/2012, at løg­ tingslóg um arbeiðsfremjandi tiltøk fór at skapa veikari rættarstøðu og ótryggleika fyri limir Lærarafelagsins, sum høvdu brúk fyri vardum starvi/ serliga tillagaðum starvi. Greitt varð frá, at sjúkuraktur fólkaskúlalærari, ið hevði brúk fyri vardum starvi, kundi missa uml. 7.200 kr. um mán­ aðin (ella tilsamans 86.400 kr. um árið) við at fara í sonevnt “tillagað starv” sambært §§ 21-23 í løgtingslóg um arbeiðsfremjandi tiltøk. Við hesi lóg reyk tryggleikin viðv. setanar­viður­ skiftum og eftirløn v.m., sum vanliga er ein partur av avtalum millum arbeiðsgevara og fakfeløg. Endurskoðan av skipanunum um »tillagað starv« og »avtalaða løn« Í § 38 í løgtingslóg um arbeiðs­fremj­ andi tiltøk er ásett, at skipanin um “tillagað starv” og “avtalaða løn” smbr. §§ 21-24 skulu endurskoðast í seinasta lagi 1. januar 2016. Henda endurskoðan av §§ 21-24 um arbeiði og løn til varandi sjúk og brekað í løgtingslóg um ar­beiðs­ fremjandi tiltøk frá 15. mai 2012, ið grovliga diskriminerar heilsu­liga skerd starvsfólk á vanliga arbeiðs­ marknaðinum, má broytast, hetta ongantíð ov skjótt. Hetta soleiðis at heilsuliga skerd aftur kunnu fáa starv sum fulltíðarsett og við full­ um lønarbrøki. Og sum ásetir at fyri­tíðarpensjónistar kunnu fáa vanligt parttíðarstarv til vanliga sátt­ málabundna løn. Heilsuliga skerd eiga at kunna fáa arbeiði og løn javnbjóðis teimum, sum hava góða heilsu og sum ikki bera brek. Føroyar mugu halda tann partin av ST-sáttmálanum fyri einstaklingar, ið bera brek, sum ásetir at fólk, ið bera brek, hava rætt til arbeiði og løn javnbjóðis øðrum. ST-sáttmálin, sum Føroyar undir­ skrivaðu hin 13. mei 2009 um rættindi hjá einstaklingum, ið bera brek, má ikki vera eitt tómt hylki, men má virðast og útinnast í verki. Tórshavn, hin 18. apríl 2015 Føroyska samfelagið hevur fingið ein nýggjan bólk av arbeiðandi fátøkum/»working poor« kjak Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur Løgtingskvinna Vit hoyra ofta, at øll skulu hava sama møgu­leika viðv. at­ gongd til fólksins ogn. Í grundini er onki skeivt við hesi áskoðan. Vildi tó ynskt sama stóra áhuga fyri víðarimenning av okk­ara tilfeingi. Tað er her, at nógvir ótroyttir møguleikar liggja og stórir vakst­rar­ møguleikar. Vit hava sum er nóg mikið av stáli at fáa tilfeingi upp úr hav­inum. Tað verður gjørt gott og effek­tivt. Ført verður fram, at meira fæst burturúr fólkins ogn, um onnur sleppa framat. Hvat verður øðrvísi ? Hvat er tað, sum nýggju vinnu­lív­s­ mennirnir fara at megna, sum nú­ verandi ikki eru førir fyri ? Hvat fer at broytast ? Verður oljan bíligari? Verða hýr­ urnar minni og proviantur og út­ gerð bílig­ari? Verða skipa­smiðju­ rokn­ingarnar minni, ella fara skipini at brúka bíligari útlendskar skipa­ smiður? Verða nýggir bíligari veiðiháttir uppfunnir? Hvørji skip verða nýtt? Verða nýmótans uppisjóvarskip bí­ligari at keypa, um aðrir sleppa framat? Møguliga kunnu teir keypa skipini frá gomlu aktørunum fyri ein bíligan penga . Ella er meiningin kanska at keypa gamlar útslitnar dang­ur og útlendska arbeiðsmegi? Pengarnir sum koma inn við kassa 1 verða mistir aðrastaðni og vit missa meir fyri minni. Allir ring­ virkningarnir verða burtur. Hvar vóru herrópini tá høvuðsvinnan sveik ? Hvar vóru allar hesar røddir, tá harð­ ast leikaði á? Ella eru hesi herróp bert at hoyra í bestu tíðum? Kann tað hugsast, at hesar røddir stillisliga fara at tagna, um tíðirnar versna aft­ur og onki verður at stríð­ast um. Øll, sum fáast við fiski­vinnu og liva tætt upp at fiskivinnuni vita, at tað gong­ur upp og niður. Tað er bara ein spurn­ ingur um tíð, inntil alt kann broytast 180 stig. Skal so alingin á uppboðssølu eisini ? Vilja somu búskaparfrøðingar eisini hava alingina á uppboðssølu? Er eisini tørvur á nýggjum aktørum her og fer alingin at kasta meir av sær til samfelagið so? Eru firðirnir í Føroyum ikki eisini fólksins ogn? Hvat við alifeløgunum sum eru i dag? skulu tey leggja stilt og bíða til tey møguliga fáa møguleikan aftur eina­ferð í framtíðini um 5 – 10 – 15 ár. Mugu vera varin Nei vit skulu ansa okkum, hvussu vit uppføra okkum. Vit eru nógv, sum kunnu fortelja øllum frøðingum, at tað framvegis eru fiskivinnan og alingin, sum halda Føroya landi uppi og sum rindar alt gildið. Um ein byrjar at gambla við hesum, kann tað verða til størsta skaða fyri landið. Hetta eru vinnur, sum eru upparbeiddar ígjøgnum fleiri ár og fleiri ættarlið, eisini langt áðrenn kvotasamráðingar byrjaðu. Forfedrar okkara løgdu lunn­ar­nar og løgdu hjarta og sál í. Tað hev­ur minni enn so altíð gingið væl. Nógv hava bløtt og rindað høgan prís. Hetta vóru veru­ligir vinnu­lívs­menn, sum ikki góvust á hondum. Teir vildu nakað og uttan teir, vóru vit ikki her í dag og onki var at klandrast um. Vænti ikki nakar ynskir seg aft­ ur til árini, tá høvuðsvinnan sveik. Fólk í hópatali fluttu av landinum fyri at yvirliva. Teirra lívsgrundarlag í Føroyum var burtur. Teppið bleiv skrykt undan teimum. Arbeiðsloysið var stórt og skatturin ovhonds høgur. Tíbetur áttu Føroyar framvegis nak­ rar úrmælingar eftir. Hesir hava megn­að at virkað fólksins ogn til tað, hon er í dag. Eitt vælferðarsamfelag við minsta arbeiðsloysi í Europa, fólka­vøkstri og lækkandi prístali. Vit hava eitt gott heilsuverk, al­ manna­verk, skúlaverk o.s.v . Tað er undir ver­andi skipan og við verandi ak­tørum í vinn­uni, at hetta er hent. Saman við dugnaligum arbeiðsfólki eiga hesi stóran heiður uppibornan. Skal alt á uppboðssølu ? Kann ikki lata vera við at taka ein parallell, tá nógv vilja hava arbeiðs­ pláss­ini í fiskivinnuni á uppboðssølu? Skulu so eisini øll almenn arbeiðs­ pláss á uppboðssølu við jøvnum millum­bilum ? Soleiðis kundi okkara ungdómur, sum búleikast í øðrum londum eisini havt sama møguleika til hesi almennu størvini. Vit kundu fingið hesi heimaaftur nýútlærd, við nýggjum teorium og kanska betri próv­tølum. Tey, sum sita í hesum størv­um nú, kundu so bara leita sær eftir øðrum størvum aðrastaðni. Hví skuldu tey eisini sitið har fyri lívs­tíð, tá onnur betri skikkað eru og sum gjarna vilja, men fáa ikki møgu­leik­ an? Øll almenn leigumál kundu eisini verið seld á uppboðssølu. Trúgvi at fleiri av almennu leigumálunum í høvuðsstaðnum kundu fingist fyri helvtarprís uttanfyri høvuðsstaðin. Tá høvdu vit sæð mótmælisgongur Kann lítið ímynda mær skilið, ið tá hevði verið. Tá høvdu vit sæð mótmælisgongur, sum ongantíð áður og sendingar og samrøður í miðl­unum. Føstu tryggu størvini við góðari pensión skuldu knappliga út­ lutast. Tað hevði verið ótryggleiki sum vildi nakað. Tað er júst hetta, nógv ætla at gera við okkara fiskivinnu, okkara høvuðsvinnu. Hevur okkara høvuðsvinna ikki sama status ? Hønan og gulleggini Nei vit muga ansa okkum, at vit ikki drepa hønuna, sum verpir gulleggini. Vit hava eitt gott samfelag, men treyð­ ugt so, so eru framvegis nakrar juster­ ingar sum skulu til. Vit høvdu eitt alt ov høgt skattatrýst. Tað bleiv tosað og tosað, men ikki fyrrenn hendan samgongan kom til bleiv handlað og vit innførdu flatskattin, sum var hart tiltrongdur. Vit settu hol á at linka um høga skattatrýstið. Andstøðan sær bara feilir Andstøðan sær næstan bara feilir og manglar og sær stórt sæð onki gott. Minnir ikki sørt um óðar uppøstar áskoðarar til fótbóltsdyst. Negativar áskoðarar, sum bara grenja, knarra og mjarra um alt, sum spælarnir inni á vøllinum gera skeivt. Skeivar og manglandi avleveringar, fótfeilir osv. Sjálvir duga teir ikki at sparka til ein bólt, men at standa á síðulinjuni og rópa ókvæmisorð eftir spælarum og dómara inni á vøllinum, er ongin trupulleiki. Gambling við høvuðsvinnuni