hósdagur 23. apríl 2015síða 58

18 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 4 • 24. apríl 2015 Marianne Um vit nú nærkast sangarans leyvs­ máttu, síggja við annan durastavin eina kvinnu og við hin ein sang. Kvinnan eitur Marianne, og sangurin – ja, hann byrjar soleiðis: Come over to the window, my little darling I´d like to try to read your palm ... Sum yrkingin “Um eg kundi kvøðið” eftir J.H.O. Djurhuus er hetta ein sangur, sum tykist boða frá kærleika, men í roynd og veru boðar frá skilnaði. Sangarin sigur um seg sjálvan, at hann er “a Gipsy boy”, t.e. ein sigoynari, ikki at halda um. “I let you take me home”, sigur hann so, t.e. “tú slapst at hýsa mær”. Hann er ikki bara vallari, men skald, og, sigur hann, “eg elski at liva saman við tær, men tú fært meg at gloyma so nógv”. Hann heldur fram: I forget to pray for the angels and then the angels forget to pray for us Yrkjarin gloymir at biðja til einglarnar, og einglarnir gloyma at biðja fyri hon­ um, hansara elskaðu og kanska øllum menniskjum. Sangurin Marianne er so vakur og lagið so hugtakandi, at tey kunnu fáa viðkvæmar sálir at sita í sjóð­heitum gráti, men innihaldið er ikki bara mjúkt og er sama tema, sum Cohen tekur upp í “The Stranger Song”, har yrkjarin er TANN FREMMANDI, hvørs vilji til skapan verður hóttur av kær­leika, varma og skýli. Stendur valið millum skapan (ella Gud) og kvinnuna, má tann seinna víkja. Rúsevnir So Long, Marianne avspeglar endan á sambandinum hjá Leonard Cohen við ta norsku gentuna Marianne Ihlen. Í 1960 fór Cohen sína fyrstu ferð til Europa, fyrst til London og haðani til oynna Hydru nakað sunnan fyri Piraeus í Grikkalandi. Oyggin var longu tá kend sum tilhaldsstað hjá yrkjarum og lista­ fólkum. Tann amerikanski rit­høv­und­ urin Henry Miller búði har eitt skifti undir seinna heimsbardaga og skrivaði í skald­søguni The Colossus of Maroussi um “tað villa og nakna lýtaloysið” har. Stutt eftir at Leonard var komin til Hydru, varnaðist hann ein dagin eina unga ljóshærda gentu, sum hann helt vera “lýsandi vakra”. Marianne Ihlen var gift og hevði ein lítlan son, men hjúna­lagið var um at rivna, og brátt vóru hon og Cohen par. Hon fylgdi hon­ um seinni til Montreal og New York. Teirra kær­leiki vardi til móti endanum á 60-árunum. “Take a walk on the wild side,” sang Lou Reed. Leonard Cohen var millum teirra, sum vágaðu sær út á Psychedeliu “villu víddir”. Miðskeiðis í 50-árunum boðaði rithøvundurin Aldous Huxley, m.a. í bókini The Doors of Perception (1954) frá, at evnir sum meskalin ella LSD fóru at lata menn­ iskjum hurðina upp til samband við eina víðkaða sálarstøðu, kanska nirvana. Nashville Í 1964 fór Leonard Cohen at brúka slík evnir, og í sambandi við, at hann á Hydru stríddist við at skriva skald­ søguna Beautiful Losers lidna, brúkti hann onnur rúsevnir, m.a. speed og amfeta­min. Tilgongdin var ivaleyst bæði ríkandi fyri hugflogið og hættislig, men Cohen fekk skaldsøguna lidna og endaði við at fasta í tíggju dagar. Eftir hetta drúgva tíðarskeið, við hug­tyngslu og maniskari andkomu, hugdi hann ein seinnapart at himlinum yvir Hydru og sá, at hann var “svartur av storkum”. Teir “settust á allar kirkjur­nar og flugu avstað um morgunin.” Tá visti Cohen, at nú fór at lýsna. Hann tók tá ta avgerð at fara til Nash­ville og gerast sangskrivari. Sangarin Leonard Cohen var borin í heim. Byrjanin var trupul, og tær fyrstu upptøkurnar vórðu gjørdar í óvissu og angist. Tann fyrsta plátan, helt Leonard, fór eisini at vera tann sein­ asta. Hetta var seinast í 1967. Í dag, 46 ár seinni, kunnu vit staðfesta, at Cohen hevur greitt meira enn tjúgu plátur og fløgur úr hondum. Í summum førum, eitt nú tá ið Ten New Songs - ein av hans­ara fullkomnastu fløgum - varð fram­leidd, hevur hann arbeitt saman við Sharon Robinson. Um vit taka alt við, sang, tónasmíð, tulking, tónleik, framførslu og tekst, so er hansara heildarverk helst eitt tað glæsi­ligasta í popp- og rokk-heiminum. Aftur á Boogie Street Sum heild kunnu vit til seinast siga, at júst tað, at Cohens tekstir ofta tykjast einfaldir, og at løgini eru lætt fatað og fangað, fjalir tann veruleika, at hans­ara yrkingar ofta eru kom­pleksar. Eisini er ofta ein dámur av impressio­nismu yvir teimum, sum ger tær argandi gátuførar. Evnið er – heldur enn kærleikin – kær­ leik­ans var­andi eftirmynd, far­vegurin, sum verður til æviga list. Stavnhaldið er tann coniunctio spirituum, samein­ ingin millum tað mann­liga og tað kvinnu­liga prin­sippið, sum sæst av­ myndað uttan á New Skin For The Old Ceremony, í eini symbolsk­ari mynd frá 1550. Í tí kvinna og maður møtast og sam­einast, fáa tey veingir. Fyrst í hesum hugleiðingum varð nevnt, at tveir pólar eru í Cohens list og skald­skapi, longsulin móti tí andaliga og drátturin at kærleika og seksualiteti. Tað áhuga­verda er, at longsulin gongur tví­vegis. Fyri Platon var idéheimurin tað ævin­liga og veruliga, kristin leingjast eftir himmiríki, buddhistar tráa eftir nirvana, og Leonard Cohen leitar stund­ um niðan til zenmeistaran Roshi, á Baldy-fjallinum. Vit eru í útlegd her á jørð, og okkara sanna heim er ævin­ leik­ans ríki. Venda vit hesum við, er lívið ein gáva og eittans. Yvir tí er bæði skuggi og ljós, tað heila eins væl og tað brotna, djúp sorg og ófatilig lukka. I´m wanted at the traffic-jam. They´re saving me a seat. I´m what I am, and what I am, Is back on Boogie Street. Leonard Cohen saman við rumenskari vinkonu á oynni Hydra í 1971