hósdagur 23. apríl 2015síða 57

17 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 4 • 24. apríl 2015 17 Eros Bæði Who By Fire og If It Be Your Will eru – við fyndugum, orðfáum reglum, ið sita sum stoyptar – sublimur skald­ skapur og dømir um eina nærkan at teirri “einfeldi í orðunum”, sum Chr. Matras tráaði eftir. Frá If It Be Your Will til Hallelujah er langur teinur, bæði í formi og gud­ frøðiliga. Sjálvur sangurin er bara ein lítil úrdráttur úr einum størri verki. Í Hallelujah verður sipað til Fyrru Sámuels­bók 16, 23, har sagt verður, at Dávid tók “hørpuna og sló streingirnar; tá lætn­aði hjá Sauli ... og hin illi andin fór frá honum”. Seinni verður sipað til søguna um Dávid og Batsebu (Onnur Sámuelsbók 11,2): “sum Dávid var farin av legu síni og gekk ... uppi á takinum á kongs­ høllini”, sá hann eina “konu, ið tvó sær. Og konan var avbera fríð í ásjón”. Endiliga verður eisini sipað til frá­søgn­ ina um Dalilu og um Samson, sum misti sína styrki, tá ið hárið varð rakað av honum. Sangurin – um mætar kongar, sum yvir av Erosi eru fyri falli – er eitt holist­iskt Hallelujah, ein antidualistisk lov­prísan, sum eisini fatar um kærleika og kynsliga girnd, um tað brotna og tað ófull­komna, sum soleiðis gerst partur av tí heilaga. Suzanne Fólk, sum fyrst í 60-árunum spákaðu niðri við havnarlagið í Montreal ella stukku inn í náttklubbarnar har, varn­ að­ust hesi árini kanska eina unga, svinna gentu, sum nýliga var komin úr einum kostskúla í Ontario. Hon sást í lista­gallaríum ella á kaffistovum, hon yrkti, men vísti seg serliga at vera gávu­ríkur dansari. Hon æt Suzanne Verdal. Ein dagin møtti hon tí guda­ vakra mynda­høggaranum Armand Vaillan­court. Tey giftust og fingu eina dóttur. Eina glerkalda kavanátt fór ein vin­ maður hjá Armand oman í sítt yndisbøli Le Bistro. Har hitti hann fyrstu ferð Suzanne. Vinmaðurin var tann tá um 27-28 ára gamli rithøvundurin Leonard Cohen. Burtur úr hesum fundi spratt yrkingin “Suzanne Takes You Down”, ið seinni varð til sangin Suzanne, høvuðs­ skering á hansara fyrstu plátu, Songs of Leonard Cohen, frá desember 1967. Suzanne takes you down to her place near the river you can hear the boats go by you can spend the night beside her ... Suzanne er ikki ein persónur, heldur ein poetisk hugmynd, sum yrkjarin vevur eitt ríkidømi av fonløttum til­ sip­ing­um rundanum. Te og appilsinir, komin tann langa vegin úr Kina, ganda fram tað eksotiska og rára. Suzanne, fáa vit at vita, er “half crazy” (ikki heilt rættsiktað), hon er bara til helvtar í og av hesum heimi, dugir kanska gand, hevur kanska samband við duldar maktir. Tá ið tú sigur, at tú hevur ongan kær­leika at geva henni, letur hon ánna svara, at tú vart altíð hennara elskari, hvør skal siga, hon er ævinlig, arketýpa, anima. Likamsins lampa Í næsta ørindi kveikir skaldið myndina av Jesusi, sum týðiliga er skyldur við Suzanne, sameindur við hana av poesi­inum og havinum og andstøðuni til tann sjálvglaða borgaran og hansara tokka til pengar og vald. Í triðja ørindi opin­berar Cohen eina nýggja mynd, Mariu moy, “our lady of the harbour”, sum sæst avmyndað – hyggjandi út á hav, signandi farandi skip - við eini stand­mynd á sjómanskirkjuni Nôtre Dame de Bon Secours í gamla Montreal. Figururin í Suzanne er ríkur, kvinna, móðir, halgimenni, Kristus og sam­stundis skroypiligur og blúgvur. Suzanne er reinur poesiur, sum Galadriel í Ringanna Harra. Í seinastu reglu í hvørjum ørindi skapar yrkjarin við sagn­orð­inum “touch” (nerta) trý sam­bond millum “mind” (huga, sál) og “perfect body” (tað fullkomna likamið) – frá tær til hana, frá honum (t.e. Jesusi) til tín og frá henni (t.e. Suzanne) til tín. Kanska skal tað fatast so, at sinnið ella sjónin ger likamið fullkomið. Reglurnar, sum tykjast sipa til tankans reinleika, fáa meg at hugsa um hesi undurfullu orðini úr Nýggja Testamenti (Matteus 6, 22): Eygað er likamsins lampa. Er eyga títt uttan svik, verður alt títt likam lýsandi. Garcia Lorca Leonard Cohen tók studentsprógv á skúlanum Westmount High og las eitt skifti við McGill lærda háskúla. Hóast hann var tiltikin kringur í kynstrinum at skifta orð, var hann neyvan nakar ágrýtin lesandi. Stóð tað til teir ráðandi í Cohen-ættini, hevði hann kanska endað sum múgvandi klædna­ barónur. At hansara lívsvegur gjørdist ein annar, kunnu vit m.a. takka tí spanska yrkjaranum Garcia Lorca fyri. Lorca, sum var samkyndur og gitin anti-fascistur, varð skotin av Franco- monnum í 1936. Staddur í einum antikvariati í Montreal datt Leonard, tá um 15-16 ár, niður á eina yrking eftir Garcia Lorca, við heitinum “Gacela á morgun-markn­ aði”. Lesturin gjørdi, at hárini reistust í nakkanum. Trý áratíggir seinni segði hann um hesa hending: Tá ið okkurt bleiv sagt á ein ávísan hátt, tóktist tað at fata um alheimin. Ikki bara mítt hjarta var uppií, men øll hjørtu, og einsemið hvarv og tú føldi, at tú vart henda skepnan sum kendi sakn mitt í einum kosmosi sum kendi sakn, og at saknurin var í lagi. Ikki bara var hann í lagi, men við honum fevndi tú sólina og mánan. Frá Lorca er ikki langt til tað æviga stríðið móti einaveldi og fascismu, og tað er ikki av tilvild, at Cohen gjørdi La complainte du partisan – ein franskan sang, sum fagnar fronsk­um mót­støðu­ fólkum, sum noyddust at flýggja til London undir 2. heims­bardaga – heims­ gitnan. Tá ið Bob Johnston læt Songs From A Room spæla inn, fleyg hann til París og fekk tríggjar franskar gentur at med­virka saman við Cohen. ...Framhald á næstu síðu Leonard Cohen á knæ á pallinum á Key Arena í Seattle í 2012 Mynd: David Ahrendt