mánadagur 27. apríl 2015síða 15

15 Mánadagur 27. apríl 2015 · Nr. 47 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 rtreyt fyri frælsi fólk til maskinmeistarar, skiparar ella stýrimenn; ja, um eingin bygdi húsini, vit búgva í; um eingin ansaði børnunum, teim sjúku og gomlu, so tey arbeiðsføru fingu tíð til at fara til arbeiðis at tjena pengar; um eingin lærdi øll fakfólkini teirra fak – seljaran og handilsfólkini at selja, lýsingarfólkini at gera lýs­ingar, bókhaldaran at gera rokn­skap; um eingin lærari lærdi øll at stava og rokna, so fólk kunnu ogna sær meira kunnleika og vaksa upp til at verða virðisskapandi sam­felags­ borgarar; um einki medisin var at lekja fólk við, so tey hava heilsu til at kunna arbeiða; um eingin í heila tikið hevði havt umsorgan fyri hvørj­um øðrum. Alt hongur saman og er síná­ millum treytað. Vinnan kann ikki vera sínar móttakarar fyriuttan og umvent. Eftirspurningur og útboð eru treytað av hvørjum øðrum. Tí ber ikki til at siga, at nøkur fólk bara eru ein útreiðsla, meðan onnur bara eru ein inntøka. So einfalt er tað ikki. Eitt og hvørt menniskja hevur virði í sær sjálvum og spælir ein leiklut í heildini. Tørvurin hjá einum er livibreyðið hjá onkrum øðrum. Øll hava tørv á umsorgan Vit mugu ikki halda, at einans pen­ inga­lig virði eru nakað verd, tí ikki alt, sum lønar seg menniskjansliga, lønar seg peningaliga – og umvent: ikki alt, sum lønar seg peningaliga, lønar seg menniskjansliga. Verulig virði skapa vit fyrst og fremst við at vera nakað fyri hvønnannan og við at hava nakran at vera nakað fyri. At betra um lívsgóðskuna hjá øðrum, betrar eisini okkara egnu lívsgóðsku. Vit mugu ikki gloyma, at vit øll eru børn at byrja við, og vit kunnu øll gerast sjúk og gomul, har onnur mugu taka sær av okkum og geva okkum umsorgan, fyri at vit kunnu yvirliva. Eingin yvirlivir alt lívið púrasta einsamallur. So vit eru øll bundin so ella so at hvørjum øðrum. Tað er tí, vit liva saman í einum “sam-felag”. Um vit ikki raðfesta sam­halds­ festi og ikki kenna ábyrgd fyri hvørj­um øðrum, fær tað avleiðingar fyri samfelagið. Í seinastuni hava vit í miðlunum lisið og sæð, hvussu nøkur okkara liva undir fátæka­ markinum, har fólk – hóast tey arbeiða fulla tíð – eru so fátøk, at tey ikki hava ráð til at keypa børnum sínum heilsugóðan mat, at ganga til tannlækna ella lata børn síni ganga til ítrótt, tí húski teirra má liva fyri bara 20 kr. um dagin fyri hvørt fólkið. Fátækradømi kostar okkum dýrt Hava vit veruliga ráð til at loyva, at børn mugu dúva uppá ókeypis mat frá hjartagóðum fólki fyri ikki at ganga nærum svong? Er tað ikki hjartaleyst at lata børn liva undir slíkum korum? Hava vit ráð til at loyva fátækradømi millum eldri fólk? Er tað ikki ótakksamt? Hava vit ráð til at lata fólk, sum arbeiða fulla tíð, óttast fyri, um tey nú munnu standa heimleys á gøtuni næsta mánaða, tí lønin ikki røkkur til vanligar rokningar? Er tað ikki at leggja eitt heilt órímiligt trýst á fólk? Alt fleiri eru tíbetur farin at kenna á sær, at hetta er ikki rætt, og at vit mugu gera okkurt við tað, tí eingin fer væl av, at annar fer illa. Eg haldi, tað býr djúpt í flestum menniskjum, at tey vilja hjálpa øðrum. Tí í veruleikanum hava vit øll tørv á ikki at vera slept á fjall, um vit koma illa fyri, men at kunna kenna okkum trygg sum partur av einum felagsskapi, sum ansar eftir okkum. Vit vita, hvat hendir í sam­fe­ løgum við lítlum samhaldsfesti. Fleiri gerast fátøk, og fátækradømi gerst ein óndur snyril, sum førir við sær meira fátækradømi, neyð og elendigheit, sjúku, misnýtslu, brotsverk osfr. Fleiri gerast offur fyri brotsmonnum, og samfelagið gerst ótrygt hjá øllum at liva í. Hetta kostar í veruleikanum sam­ felagnum nógv meira í síðsta enda enn tað at basa fátækradømi. So nei, vit hava ikki ráð til ikki at geva fólki, serliga børnum, ein tjans. Børn rætt til eitt trygt og gott lív Vit vita eisini um nógv víðagitin fólk við einastandandi gávum – granskarar, læknar, tónleikarar, forsetar – ið sum børn livdu í djúp­asta fátækradømi, men sum til­vildarliga møttu hjartagóðum fólkum, ið sóu møguleikarnar í teimum og hjálptu teimum, so tey fingu ein tjans. Um eingin hevði sæð tey og hjálpt teimum, høvdu tey ongantíð fingið høvi til at vísa sítt virði og at veita sítt virðismikla ískoyti til heimin. Tað er syrgiligt at hugsa sær, hvussu nógv fólk detta niður­ ímill­um, sum hava góðar gávur, ið fara fyri skeyti, og sum vit onnur ongantíð fáa ágóðan av, tí tey ikki eru heppin at møta onkrum, sum sær tey og rættir teimum eina hjálpandi hond – ella tí tey ikki liva í einum samfelag, sum tekur sær av teimum, ið eru við skerdan lut. Tí mugu vit syrgja fyri, at hvør einasti borgari fær eitt virðiligt útgangsstøði og møguleikar til at menna síni evni og førleikar á besta hátt. Tað er ábyrgd okkara alra at skipa samfelagið soleiðis, at eingin verður hildin niðri av fátækradømi. Tey børn, ið verða sett í verðina, eiga øll rættin til eitt lív – og ikki bara eitt lív, men eitt trygt og gott lív, sum styrkir tey og ger tey til góðar samfelagsborgarar. Viðkomandi slagorð Júst hvat teir tríggir – Jens Olivur Lisberg, Janus Øssursson og Pauli Dahl – hugsaðu, tá teir gjørdi tað fyrsta Merkið í 1919, veit eg ikki, men óivað valdu teir ímyndina av kristnu trúnni – krossin – fyri at Merkið skuldi minna okkum á tey virðini, sum øll hini fløggini við krossi á hjá okkara brøðratjóðum í Norðanlondum eisini umboða. Teir tríggir litirnir eru teir somu sum í norska og íslendska flagginum, men kanska er tað heldur ikki heilt av tilvild, at litirnir eisini eru teir somu sum í franska flagginum, kallað Tricolore, har blái liturin stendur fyri liberté (frælsi), hvíti liturin fyri égalité (javna), og reyði liturin fyri fraternité (brøðralag). Liberté, egalité, fraternité. Hetta vóru slagorðini í fronsku koll­veltingini í 1789. Hesi orðini eggj­aðu til uppreistur móti einum kongs­húsi, sum var farið út um alt mark í síni valdsmisnýtslu og hevði púrasta mist alt samband við fólkið. Harðrenda einaveldið tók frælsið frá borgarunum, gjørdi alstóran mun á fólki og syndraði samanhaldið millum teirra, inntil fólkið ikki longur fann seg í hesum. Samanhald fortreyt fyri trygd og frælsi Hóast danir neyvan vóru líka so harðrendir móti føroyingum, tá Jens Olivur og onnur tekn­aðu før­ oyska flaggið, sum franska feu­ dal­stýrið var móti frans­monnum, so vóru hesi trý slagorðini kortini uttan iva eisini viðkomandi fyri fólk okkara. Og tey eru tað enn, tí tað øvuta – ófrælsi, ójavni og split – spjaðir fólkið og syndrar sam­anhaldið, ið er fortreytin fyri, at vit øll kunnu yvirliva á hesum lutfalsliga avbyrgdu, veðurbardu oyggjum í Norðuratlantshavi. Og ikki bara yvirliva, men liva væl – saman. Merkið minnir okkum á, hvussu týdningarmikið tað er at vera til­ vitaður um, at vit liva saman í sam-felag, har vit øll hvør sær hava ábyrgd av at tryggja hvønnannan við okkara íkasti. Tí við at halda saman og hjálpa hvørjum øðrum lyfta vit hvørtannað, so vit øll kunnu gerast bæði trygg og fræls menniskju. Eg fari at enda við at ynskja okk­ um øllum hjartaliga til lukku við 75 ára degnum hjá flaggi okkara, Merkinum. Takk fyri, at eg fekk høvi til at bera hesi orð fram henda serliga dag. Og takk fyri, at tit lurtaðu so leingi.