mikudagur 5. juli 2000síða 2

gult cyan magenta svart 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 126 - 5. juni 2000 gult cyan magenta svart Høgni Mohr Ein steinur kann elva til stórt høvu›br‡ggj. Minnisvar›in í Sy›radali, sum fólk í Sy›radali fara at avdúka leygardagin, gjørd- ist óvænta› orsøk til, at glø›andi kirkjuklandri › kykna›i aftur. Súrir prestar Aftur hesafer› spæla teir bá›ir klaksvíksprestarnir, Niels Pauli Danielsen og Hans Eiler Hammer, t‡dn- ingarmiklan leiklut í strí›- num. Sy›radalsfólk standa og yppa øksl og skilja líti› av tí, sum fer fram. Og tey flestu hava ongar vi›merk- ingar til máli›. Upprunaliga vildi nevnd- in, i› hevur sta›i› fyri at fáa minnisvar›an upp at standa, at prestarnir eisini skuldu vera vi›. Men ónevndar keldur í Sy›radali siga, at klaksvíksprestar eru súrir, tí nevndin hevur bjó›a› bispi, á›renn teir bá›ir prestarnir í Klaksvík vór›u bodnir! Úrsliti› er, at bispur og Meinard Bjartalí›, prestur á Vi›arei›i, sum skal skipa fyri sangi á sta›num, einsa- mallir standa fyri klerikala ískoytinum leygardagin. Ikki bi›in Niels Pauli Danielsen sigur, at søgurnar úr Sy›radali eru ósannar, og at hann ikki er bi›in at koma vi›. – Eingin hevur bi›i› okk- um vera vi›. Og annars eri eg upptikin av barnadópi, sigur Niels Pauli Danielsen. Hetta er sama undanførsla sum Hans Eiler Hammer n‡tti, tá i› 1.000 ára haldi› skuldi markerast í Havn 2. hvítusunnudag. Niels Pauli Danielsen n‡tti høvi› í gjár at koma vi› eini áheitan á fjølmi›l- arnar. – Nú mugu tit halda upp at tveita vi› runu. Royni› heldur og lyfti bla›i› eitt sindur upp. Eg havi altso onki útistandandi vi› bisp, vildi hann vera vi›. Er kunna›ur Fleiri umbo› fyri bygdar- fólki› í Sy›radali siga, at Niels Pauli og Hans Eiler eru bodnir vi›. Tískil ber til at sta›festa, at annar partur- in í málinum sigur ósatt. Til tess at koma nærri sannleikanum, ringdi Sosi- alurin aftur til Niels Paula Danielsen at tráspyrja, um hann var bi›in ella ikki. – Altso, vissi tey í Sy›rad- ali hava bi›i› meg vera vi›, so mugu tey kunna leggja ta› alment fram, sigur Niels Pauli. Beint á›renn telefonsam- rø›an millum Sosialin og Niels Paula endar, vi›gong- ur Niels Pauli kortini, at hann er kunna›ur um minn- isvar›aavdúkingina. – Og eg havi í hesum sam- bandi skaffa› teimum nøvn til minnisvar›an, sigur klaksvíksprestur, sum fram- vegis heldur fast vi›, at hann ikki er bo›in vi›. Hann fer at umhugsa, um hann skal fara vi›, ver›ur hann bo›in, men hann vænt- ar at ta› ver›ur torført at flyta teir bá›ar dóparnar, i › hann skal fremja sama leyg- ardag. Vónsvikin bygdarfólk Úr Sy›radali siga fólk, at tey hava lagt kortini á bor›i› og vátta› fyri prestunum í Klaksvík, at tey hava bi›i› bisp vera vi›, tá i› minnis- var›in ver›ur avdúka›ur. Sí›ani hava klaksvíksprest- arnir bo›a› frá, at teir ikki koma vi›, og minnisvar›a- nevndin hevur fingi› eina orsøk frá teimum. Or›a- ljó›i› í hesi orsøk, vilja tey ikki endurgeva alment. – Bæ›i bygdarfólk og onnur, i› hava tilkn‡ti til bygdina hava sta›i› saman um hesa stórhending. Og nú eru vit kedd um, at prest- arnir ikki koma vi›, er ein- asta vi›merking, i› for- kvinnan í minnisvar›a- nevndini, Paulina Eliasen, vil koma vi›. At summi bygdarfólk ikki vilja hava Sy›radal settan í samband vi› kirkjuklandur tykist vera rættiliga greitt. Beint á›renn bla›i› fór til prentingar ringdi ein ónevnd kona úr Sy›radali og kom vi› eini beinlei›is áheitan: – Vælsigna›ir, skrivi› ikki um prestarnar, seg›i hon stutt og greitt. Minnast minnisvar›an Avdúkingin av minnisvar›- anum yvir vanlukkurakt er annars ein stórhending í lítlu bygdini, har eini 10 fólk bú- leikast fast. Hetta er sam- stundis ein serstøk kirkjulig hending í kirkjuleysu bygd- ini. Fyri fyrstu fer› ver›ur Føroya bispur, Hans Jacob Joensen, vi› at avdúka minnisvar›a. – Eg fari at víga minn- isvar›a og øki og eisini at halda eina talu. Vit fara hesa løtu at dvølja vi› teir serliga døpru dagarnar, tá i› nøkur ávís fólk fingu sína vátu grøv, sigur Hans Jacob Jo- ensen, sum eins og Sy›ra- dalsfólk undrast stórliga yvir, at teir bá›ir prestarnir eftir øllum at døma ikki vera vi›. Lítil ivi tykist vera um, at fólk í Sy›radali eisini noy ›- ast at minnast aftur á spild- urn‡ggja minnisvar›an, i › gjørdist eitt ítøkiligt tekin um kirkjuklandri› anno 2000. Episcopus non grata ÓYNSKTUR BISPUR. Tá i› minnisvar›in í Sy›radali í Kalsoynni ver›ur avdúka›ur vera prestarnir í Nor›uroyggjum in absentia. Sambært keldur í Sy›radali mómæla Niels Pauli og Hans Eiler, at bispur var› bi›in at koma vi›, á›renn teir bá›ir vór›u spurdir Niels Pauli Danielsen sóknar- prestur sigur, at hann ikki er bo›in til minnisvar›aavdúk- ingina í Sy›radali Hans Jacob Joensen er bispur í Føroyum, men klaksvíksprestarnir bá›ir eru sambært keldum í Sy›radali ikki so fegnir um, at hann er bo›in at víga minnisvar›an í bygdini Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Skattalætti til milli- óningar enn einaferð Viðmerking: VIT hava áður skrivað undir hesi somu yvirskrift á hesum stað, men tá eingin raknaði við fara vit enn einaferð at tríva í málið við vón um, at eitt nú fíggjarmálaráðharrin og flokkur hansara geva svar uppá tiltalu. Karsten Hansen lovaði, tá hann fór í Tinganes, at hann skuldi sita fast á kassa- num. Men samgonguskjalið sigur, at skattalætti skal veitast. Herfyri samtykti tingið at lækka partafelagsskattin úr 27 niður í 20%. Eingin lætti til vanliga løntakaran. Endamálið við lækkingini í partafelagsskattinum skuldi vera konsolidering av vinnulívinum og ein roynd at draga útlendskan kapital til Føroya. Fíggjarmálastýrið hevur neyvan hugsað um, at tað ber ikki til at lóggeva fyri konsolidering. Ein aðalfundur, ið er hægsti mynd- ugleiki í einum partafelag, kann játta sær sjálv- um (partaeigarunum) „konsolideringina“ út sum vinningbýti beinleiðis í egnan lumma. So er einki uppspart í felagnum, og við galdandi vinnings- býtisskatti (35%) verður samlaði skatturin (part- afelagsskattur+vinningsbýtisskattur) 48%. HETTA ER munandi lægri, enn tað marginal- skattatrýst, ið flestu føroyskir løntakarar liva undir. Løntakarar í t.d. Vestmanna, Miðvági, Sandi, Tvøroyri, Vági og Skopun, og sum vinna meira enn 140.000 kr., liva við einum marginalskatta- trýsti (tvs. skatturin av seinastu fortjentu krónuni) uppá 62,25%. Tvs. fyri at ráða yvir 1 krónu meira skulu teir forvinna nærum 3 kr. Hesi fólk fáa einki frá skattamálaráðharranum, men teir milli- óningar, ið hava sína ogn í partabrøvum, fáa nú eina óvanliga gávu frá landsstýrinum. Vinnuav- kastið hjá partaeigarum verður nú skattað við 10-15% lægri enn hjá tí, ið skal stríðast fyri sína inntøku. Men tey, ið sleppa frá at stríðast fyri inntøkuna - partaeigaraavkast, rinda væl minni í skatt av sínum avkasti. Politikkur landsstýrisins er púra greiður: tey ríku skulu gerast ríkari, og løntakarin skal bløða. TJÓÐVELDISFLOKKURIN situr á skattamálum. Í stevnuskrá floksins, vil flokkurin gera seg til verja teirra minni mentu. Men ein meira ultra borgarligan skattapolitikk hava vit ongantíð áður sæð her á landi. Fullveldismálið eigur so stóran part av flokspolitikkinum, at hann hevur gloymt, hvat hann áður stóð fyri. Samgongan lovaði skatalætta í samgonguskjalinum. Nú vita vit, at hann bert var ætlaður teimum vælbjargaðu. Tá talan hevur verið um at veitt vanliga løntakara- num skattalætta hevur fíggjarmálaráðharrin sagt, at búskapurin er ov heitur. Men tá lættast skal um skattin á kapitalíløgum er einki óført. At hetta eisini hitar búskapin kemur kanska ikki til hugs. Tað er sostatt bert skattatrýstið hjá vanliga løntak- aranum, ið skal nýtast sum stýringsamboð í búskaparpolitikki landsstýrisins. TJÓÐVELDISFLOKKURIN hevur áður átt velj- arar millum arbeiðandi fólkið. Tað kundi verið verið áhugavert at vita, hvat hesin veljarin sigur til, at hann framhaldandi skal liva við tí høga skattatrýstinum frá búskaparkreppuni fyri at landsstýrið kann fíggja skattalættan hjá ríkmann- astættini í Føroyum. Spurningur okkara til fíggj- armálaráðharran er: hví lækkar partafelagsskatt- urin samstundis sum persónsskatturin framvegir er óbroyttur? Teir flestu løntakarar hava ein marg- inalskatt uppá nærum 60%!!! Kann landsstýrið verja ein skattapolitikk har tey, ið fáa mest, gjalda minst? Útlendskur partapeningur í føroyskum vinnulívi Føroyska vinnulívið hevur seinastu árini merkt, at ein støðug tilgongd av fremm- andum kapitali hevur verið at fingið fatur á. Serliga hevur verið frammi at útlendskur kapi- talur floymir inn í okkara fiski- og alivinnu. Tað er at fegnast um, at okkara vinnulív í dag er so tekkiligt, at útlendingar meta okkum sum eina skila- góða íløgu. Men vit eiga at vera varin, tá ið vit fara und- ir at selja av okkara náttúru- ríkidømi; vit selja her í veruleikanum rættin til okk- ara primeru vinnu. Vinnuna, sum eisini framyvir skal breyðføða flest allar føroy- ingar. Vit eru noydd til at verja okkara mrimera vinnulív ímóti, at allur ognarrættur og harvið avgerðarrættur kemur at liggja hjá fremm- andum spekulantum. Vit kunnu ikki framhaldandi standa á síðulinjuni og hyggja at ímeðan teir útl- endsku spekulantarnir finna ymsar háttir at sleppa undan lógini og harvið sleppa at leggja fiski- og aliloyvir undir seg. Og við hjálp av m.a. skuldarbundnum før- oyskum alifeløgum, megna teir at seta seg á avgerðar- rættin hjá hesum feløgum. Í dag sigur lóggávan á fiski- og alivinnuøkinum, at ikki er loyvt útlendingum at eiga meira enn 33% av virkjum innan fiska- ella alivinnuna. Hetta er eitt mark, sum landsins mynd- ugleikar eiga at virða og styrkja, um so er, at lóggáv- an á økinum ikki er nóg greið. Í Síðstu tingsetu kom eitt uppskot frá landsstýris- manninum í vinnumálum um at hækka partapeningin hjá útlendingum í alivinn- uni upp til 49%. Sum um- boð hjá Sjálvstýrisflokkin- um í vinnunevndini, var undirritaði saman við and- støðuni við til at fella hetta uppskot frá landsstýris- manninum í vinnumálum og mælti til at markið fram- haldandi kemur at verða 33%. Og tann meiningin stendur við. Sjálvstýrisflokkurin ynskir at verja og tryggja at føroyskt vinnulív framhald- andi kemur at liggja á før- oyskum hondum. Vit vilja tryggja, at tað eisini fram- eftir eru føroyingar, sum fyrst og fremst koma at eiga tær náttúrugávur, sum vit hava fingið tillutað. Tí eitt er sikkurt, og tað er, at selja vit alt okkara fiskiríkidømi, so er ikki nógv eftir hjá okk- um føroyingum at liva av. Til tess at føroyingar framhaldandi skulu kunna liva og hava umstøður og førleika at gera íløgur í okk- ara vinnulív, so fer Sjálv- stýriflokkurin í komandi tingsetu at leggja serligan dent á at lóggávan á hesum økinum verður hildin og styrkt um neyðugt. Vinarliga Jákup Sverri Kass sjálvstýrismaður Nú melur alt í klingur Spurningur til landsstýr- ismannin í almannamál- um, frú Helena Dam á Neystabø og onnur. Er tað satt, at almannastýrið hevur sett fólk í starv at samskipa ólóligheitir? Í føroyskum tíðindablaði havi eg lisið, at landsstýris- maðurin í almannamálum hevur endurgivið juristar, ið siga, at heimild ikki finst at seta stuðlar og tí heldur ikki at rinda teimum løn. Um so er, hví steðgaði tú ikki hesi framferð? Hvussu nógv er goldið til stuðlar hesi síðstu 7 árini? Uppgivið ár fyri ár. Veit væl, at tú ikki hevur ábyrgdina av øllum hesum árunum. Hevur leiðarin hjá heima- røktini lóggevandi myndug- leika? Nakað seinri las eg lýsing í bløðunum og hon var frá leiðarinum hjá heimarøkt- ini, har søkt verður eftir samskipara til stuðlarnar og nú veit hesin leiðari væl at siga tær og okkum øðrum, hvar heimildirnar til at seta og rinda stuðlum løn finst. Seinri hoyrdist í útvarpin- um, at samskipari var settur. Tíðindi frá tær. Ber tað til at venda øllum á høvdið við at áleggja ein- um undirsátta at seta lýsing í blaðið og ávísa heimildir, ið ikki eru til og annars lát- ast sum alt er í lagi? Til landsstýrismannin í fíggjarmálum, formannin í fíggjarnevndini og for- mannin í trivnaðarnevnd- ini. Hvat hugsaðu tit og hvat gjørdu tit, tá ið tit lósu og hoyrdu tað, ið nevnt er her? Tit hava eisini ábyrgdina av øllum milliónunum, ið eru goldnar uttan heimild í tykkara tíð. Um tit ikki hava hugsað nakað ella fyritikið tykkum nakað, so er høvið nú, áðrenn eykafíggjarlógin kemur til viðgerðar á ólav- søku. Vinarliga Poul Johs. Johansen sosialráðgevari Opportunisturin Jógvan á Lakjuni Datt niður á eitt Dagblað, sum eg annars sjáldan síggi. Í hesum tannleysa blað, sum Fólkaflokkurin eigur, skuldsetir Jógvna á Lakjuni andsøtðuna fyri at liva av donskum pengum! Hevur nakar hoyrt so grovan frekleika? Hesin tingmaður livur sjálvur av donskum peng- um, og hann hevur ikki rætt hond frá síðu við uppskoti um at yvirtaka skúlaverkið og fyri at bøta um sína ringu samvitsku, gevur hann and- støðuflokkunum skuldina fyri, at hann livir av donsk- um pengum. Harra Jógvan á Lakjuni, tú veit hvør kom við tí blokki, sum tú nú livir av. Tað gjørdi tín flokkur sam- an við øðrum loysinga- flokkum. Sambandsflokk- urin eigur ikki eitt klovið oyra í tínum olmussu blokki. Men gloym nú ikki at greiða frá at tit bara gjørdu hálvar yvirtøkur, tá tit komu við blokkinum, tit vildu valda og bóðu danir gjalda. Slík gerð vísir, at tit als onga ábyrgd vilja hava. Í hesum ússaliga Dagblað skrivar Jógvan á Lakjuni m.a.: »Vit hava bara eitt ynski um at taka ábyrgdina av okkara egna landi og hava biðið danir um eina rímiliga skiftistíð til at minka peningaveitingina úr Danmark«. Hví biða danir um nakað, sum er fullokomuliga óneyðugt? Veit hesin opp- ortunisturin ikki, at hann og hansara flokkur hava havt allar møguleikar at minka um blokkstuðulin í 50 ár? Nei harra Jógvan á Lakj- uni, tit vilja als ikki hava ábyrgdina av okkara góða landi og tit hava heldur ikki biðið um nakra ábyrgd!!! Tit hava bara tiggað um, at tit einsamallir skulu valda, har sum danir skulu gjalda. Eingin hevur mis- brúkt blokkin, sum tú og tínir líkar. Tit vita, at tørv- urin fyri at brúka blokkin so sum ætlað er skríggjandi stórur, men tit standa bara og gána, men sjálvur hevur tú klórað tín part av blokk- inum niður í egnan lumma og restina av blokkinum seta tit nú í grunn, sam- stundis sum tit biðja danir um at gjalda tykkum 1,3 milliard um árið í 15-20 ár. Sig mær, hava tit heilt mist alt vit og skil? Er eing- in skomm skapt í tykkum? Nær ætla tit at vísa veruliga ábyrgd, sum tit hava meylað um í 50 ár? Nær ætla tit sjálvir at gjalda, har tit seta krøv um at valda? Sambandsflokkurin og nú loksins eisini Javnaðar- flokkurin eru munin meira ábyrgdarfullir enn tú og tín- ir líkar. Teir vilja nevniliga fyrst gjalda, áðrenn teir seta krøv um rættin til at valda. Tit aka á knøunum og til- biðja eina lánta ábyrgd, meðan andstøðan vil hava eina veruliga ábyrgd við fullum gjaldi (uttan nakað lán) av okkara góða landi, og júst her liggur tann stóri munurin millum tykkum og teir stóru andstøðuflokkarn- ar. Meinhard Andreasen