hósdagur 28. mai 2015síða 62

22 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 5 • 29. mai 2015 føroyska búnan? jóðbúnin er knýttur at ideologiini nationalisma, sum roynir at stýra ein­ stak­lingunum í tjóðini í øllum lívsins týdningar­ miklu viðurskiftum. Nationalisman vil t.d. gera av, hvussu málið verður evnað til, hvat børnini læra í søgu, og hvussu fólkið hugsar um politisk viður­skifti. Hetta hevur eyð­ kent føroysku mentanina tey seinastu 150 árini. Grundleggjandi líkist nationalisman so statt átrúnaðinum og nýtir somu miðlar at náa sínum málum. Fólk, sum ikki taka undir við ideologiini, verða úti­ hýst. Landssvíkjarin er glataði syndari nationalism­unar. Útihýsingin er eitt sterkt valds­amboð, ikki minst í einum lítlum bygdarsamfelag. Tjóðin móti einstaklinginum Í andstøðu til hesa ideologi stendur trongdin hjá tí einstaka at skapa og liva sítt egna lív við støði í sínum egnu fortreytum. Í mongum førum sam­ pakkar hesin tørvurin væl við læru­ setningar­nar hjá nationalismuni, tí tann einstaki er uppdrigin at uppliva nationalism­una sum fullkomiliga sjálv­ sagda, vanliga og banala. Men onkuntíð er tørvur hins einstaka í mótstríði við nationalism­una. Nationalisma leggur áherðslu á viður­kenning, bæði innanhýsis í bólk­ inum, men eisini í stóran mun úteftir mót­vegis øðrum líknandi fylkingum, tí viður­kenning er fortreytin fyri valdi. Ein sermerktur tjóðbúni stuðlar viður­kenningini – inneftir við at skapa eins­leika, sum styrkir samanhaldið, og úteftir við at vísa teimum fremmandu, at her kemur ein føroyingur. Ætlanin er so, at so hvørt sum ymsu læru­setningar nationalismunar seyra gjøgnum alt livað lív hjá fólk­inum, verður viðurkenningin – bæði innan­ hýsis og uttanhýsis – fullkomin og politiska valdið tryggjað. Føroyski tjóð­ búnin er tí í hesum høpi eitt politiskt viður­kenn­ingar­amboð. Tjóðbúnin skilir seg frá øðrum veitstlu­búnum, tí útsjóndin bæði verður stýrd av ideologi og tørvinum hjá tí ein­staka. Nationalisman krevur, at tann ein­staki skal sjónliggera tjóðarandan á rættan hátt, og talsmenn hennara seta seg sum dómarar yvir, hvussu búnin skal síggja út. Føroyski tjóðbúnin og spurning­urin um, hvussu hann sær út, verða tí ein ideologiskur stríðsvøllur, har tørv­urin hjá tjóðini berjist móti tørv­inum hjá tí einstaka. Stríðið um autentisitet Nationalisma roynir altíð at prógva sín tilverurætt við at leita aftur til søgulig fordømi, tað veri seg til innanhýsis bond í ættarbólkinum, fornsøgur ella gamlar málburðir. Lærd fólk løgdu út á søgu­havið og drógu ymiskt upp. Alt kundi brúkast, bara tað sá út til at vera nóg gamalt. Men tað skuldi eisini síggja út til at vera ektað. Tað skuldi vera autentiskt. Autentisiteturin er ein aðaltáttur í nationalismuni, og ein stórur partur av søgugranskingini úr nationalist­ iskum sjónarhorni hevur havt til enda­mál at gera vart við autentisitetin. Sannur autentisitetur er, tá ein ser­støk siðvenja kann staðfestast í einum óslitnum raði aftur í tíðina. Sjáldan eydnast tað ideologisku søgu­granskarunum at prógva autentisitet, men tað hevur verið vanlig nationalistisk mannagongd antin at fjala trotið ella at uppfinna nýggjar sið­venjur, sum so kunnu verða marknaðar­førdar sum elligamlar. So­ T Klæðir kunnu vera ein ideologiskur stríðsvøllur Ole Wich Hvør eigur 1898: Í sambandi við tjóðskapar­ romantikkin verður stimin drigin fram fyri at signalera, at hetta er ein rættur tjóðbúni. 1844: Føroysk genta í gerandis­ búna eftir Frederik Theodor Kloss Danska tjóðsavnið, nr 215/2000 Føroya Forminnissavn snr 5207/47.885