týsdagur 2. juni 2015síða 26

Mikudagur 3. juni 2015 · Nr. 62 26 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 NØVN Óli Olsen Á ríkisskjalasavninum í Keyp­manna­havn eru til skjals nógvar stýri­mans­ proto­kollir. Í einari teirra: ”Eksamens­proto­kol for al­ minde­lig Styr­mands­eksam­ en 1781-1799,” finna vit 22 ára gamla Poul Poulsen Nol­søe – Nólsoyar Páll. Próv­tøku­ dagurin er 8. november 1788. Gløggur man hann hava ver­ ið, tí viðmerkt stendur: »For­ stod alt.« Stýrimansskúlin lá tá í Lille Kongensgade 33. Køben­ havns Skipperlav varðaði av skúla og hølum. Christian Carl Lous skrivaði í 1781 læru­bók í sigl­ingar­frøði, og í 2. út­gáv­uni í 1787 tilskilar hann krøvini, hann metir vera hóski­lig at seta teimum, ið ætla sær at sigla sum yvir­ menn á farmaskipum. Innihaldið í stýri­mans­ prógvi Nólsoyar Páls er okk­ um kunnugt, hóast prógvið sjálvt man vera burtur. Hetta skal skiljast soleiðis, at Páll 13. august 1798 søkti um lima­skap í Køben­havns Skipper­lav, so at hann kundi føra skip heimahoyrandi í Keyp­manna­havn. Í hes­um sam­bandi vísti hann fram prógv, sum varð ført í proto­ kollina, ið nú eitur: »Borger­ skabs­protokol: 11. maj 1795 – 31. december 1804,« og sum er til skjals á Københavns Stadsarkiv. Páll fór í 1798 at sigla við skipum hjá Det økonomiske Velfærds Selskab; kom á Havn­ina í mai sum stýri­ mað­ur á Charlotte, og nú, hann hevði fingið borg­ara­ skap sum skipari í Keyp­ manna­havn, kom hann 12. september 1798 til Føroya sum skipari á briggini Patriot­isme, sum hevði vøru til handilin. 12. september 1799 var Páll aftur á Havnini við vøru til handilin, nú sum skip­ari á barkini Thetis. Nýggj bók um Nólsoyar Páll Í sambandi við stórslignu ætl­anina at endurreisa bónda­garð Nólsoyar Páls á Biskups­støð í Klaksvík hevur nevndin fyri viðkomandi felag litið mær í hendi at skriva nýggja bók um Nóls­ oyar Páll. Hetta er spenn­ andi og krevjandi uppgáva. Millum ár og dag er nógv skriv­að um mannin, sum av mongum verður hildin at vera tann mæt­asti, tann djarv­asti og ein tann vitug­ asti, land okkara hevur fostr­að. Men tá ið um siglingar­mannin og skiparan Nóls­oyar Páll ræður, tykjast skriv­ligu heim­ildir okkara ikki at vera so gávu­mild­ar. Skald­in­um Nólsoyar Pálli vóna vit at fáa serkønt fólk at taka sær av. Nógvar frásagnir eru frá sigling Páls úti í heimi – summar trúligar uttan at vera vitnisfastar, aðrar meira ævintýrkendar. Tó eru til tvey álítandi skjøl frá hesum árum. Annað er bræv Páls frá 1806 til rættin í Havn, har hann nevnir lond, hann sum skipari sigldi uppá. Aðrastaðni vita vit, at hann sigldi fyri stórt amerikanskt handilshús millum Amerika og Evropa. Við hesum upplýsingum saman við vitan okkara um forna sigling um Atlantshav, sum í veruleikanum fór fram eftir somu meginreglum sum sigling Kolumbusar, verður roynt at siga frá, hvussu Nóls­oyar Páll sigldi tey árini, tá ið eingin frætti frá honum. Nú, ymist nýtt tilfar er kom­ið undan kavi, og dag­før­ ingar helst eru tiltrongdar, tykist vera skilagott at skriva nýtt heildarverk um sigl­ ingarhetjuna, upp­reist­rar­ mannin og skaldið, ið fyllir so nógv í søgu og til­vitsku okkara. Eitt nú tykist silvur­ heiðurs­merkið, ið Landshus­ holdnings­selskabet skuldi ætla Nólsoyar Pálli fyri gott avrik sum bóndi, vera sera ivasamt, hóast upp­ run­in til hesa søgu hevur røtur sínar úr bók, sum sam­ tíðar­maður Páls (Carl Adolf Muhle) skrivaði sum eldri maður. Skjøl í hes­um sam­ bandi tykjast har­um­framt at geva okkum for­kunn­ug­ar upplýsingar um lyndis­eyð­ kenni Páls. Í 1808, tá ið hungursneyð hótti føroyingar, fór Nólsoy­ ar Páll sum kunnugt til Dan­ markar eftir korni við skipi sínum Royndini fríðu. Nær Skagen tók bretska herskipið Fury Royndina, ið skuldi ger­ast vrak. Páll og menn hans­ara vórðu tiknir fangar og sótu umborð í bretskum fanga­skipi í Gøteborg, til teir loksins sluppu til London at tala sína søk, og har teir síðan fingu nýtt skip. Skjøl úr Oslo, sum vit hava fingið innlit í, vísa greitt, at Royndin fríða fór ikki so illa, sum higartil hildið. Royndin fríða sæst dagstevndan dag seta inn í navngivna norska havn ávegis til Bretlands sum krígsfongur. Serliga forkunnug eru skjøl, sum komin eru úr Lond­on. Tá ið Nólsoyar Páll í 1808 kom til London við kravi um at fáa nýtt skip, bar ikki beinari á, enn at brillu­maðurin kravdi Páll at møta í rættinum, har sakar­ mál fór fram um tað, sum hann við kaparaskipi sínum Salamine hevði rænt í Havn, stutt áðrenn Páll í 1808 fór seinastu ferð sína. Rættar­ skjøl úr Admiralty Prize Court í London saman við øðrum bretskum skjølum geva greiðar ábendingar á eina higar­til óskrivaða søgu um feigd­ar­ferð Nólsoyar Páls við nýggja skipi sínum North Star. Hvørjir eru føroyingarnir? Keats admirálur lurtaði eft­ ir Nólsoyar Pálli, sum sat fangi umborð í HMS Prose­ lyte, og gav honum loyvi at fara til London at tosa sína søk. Meðan Keats er stadd­ur umborð í bretska her­skipinum HMS Superb, skrivar hann bretskum mynd­ug­leikum bræv um mann­ingina á Royndini Fríðu, sum hann hevur givið loyvi at fara til London, og bið­ur herflotaráðið taka enda­liga støðu. Vit hava týtt bræv Richard Goodwin Keats (frá 4. september 1808) úr enskum máli og sett tað í greinina. Spurningurin, ið nú ser­ liga hevur áhuga okkara, er: Hvørjir eru føroyingarnir, sum Páll hevði við sær á seinastu ferð síni við Roynd­ ini Fríðu, og sum Keats nevnir í brævinum? Dugir nakar at siga okk­um? Tey, sum fáast við ættar­gransk­ ing, plaga at vera stinn. Eisini annað forkunn­ugt við­ víkjandi lívssøgu Nóls­oyar Páls hevur áhuga. Adm. 1-7 Ha 198 Superb Flemish Road 4. september 1808 Sir Menninir á breddanum, skipari og manning á lítlum skipi úr Føroyum, ið Fury hertók, hava sagt mær, at oyggjar teirra í løtuni eru undir bretskum harradømi, og teir søkja um at sleppa til Bretlands at greiða frá ringu hungursneyðini, sum fólkið í oyggjunum líður. Eg havi eftir umstøðunum hildið vera rætt at eftirlíka umbøn teirra og givið teimum loyvi at fara við skipinum Ætnu, so at tygara hátign kunnu gera av, hvat síðan skal henda. Við hávirðing R. G. Keats Menninir á breddanum: Poul Nolsøe, skipari Tummas Joensen Magnus Zachariasen Jógvan Joensen Dánjal Olsen R. G. Keats admirálur skrivar bretska herflotaráðnum bræv um føroyingarnar, hann hevur givið loyvi at fara til London at tosa sína søk, nú teir hava mist skip sítt. Richard Goodwin Keats (1757-1834). Hann eftirlíkaði Nólsoyar Pálli og monnum hansara at sleppa til London Byrjað verður kl. 11.00 við góðum morgun­mati. Síðan verður gongu­túrur við stað­ kendum fólki. Hús og hentleikar hjá Skóta­depli­num verða brúktir henda dagin, og skótarnir fara at skipa fyri aktivi­tet­ um, sum tú kanst melda teg til. Hetta kostar eyka. Kl. 17.00 verður gudstæn­ asta við Símun P. Jacobsen, presti. Kl. 18.00 verður farið at grilla búff­ar og pylsur. Kl. 20.00 Kvøldseta, sang­ ur og gaman. Dagurin endar við súpan og túna­dansi. Kostnaður og tilmeldingarfreist Vaksin 200 kr. Børn 6-12 ár 100 kr. Børn 0-5 ár ókeypis. Tú teknar til við at flyta pen­ingin á kontonr. 6460 - 540.339.3. í Bank Nordik. Viðmerk navn/nøvn. Freistin at tekna seg er týsdagin 16. juni. Tað er Selatraðarnevndin í Sjóv­ar kommunu, ið skipar fyri. Í nevnd­ini sita Lis Weihe, Sanna Andrea­sen og Rúni Poulsen. Tey trý hava seinastu tíðina ar­beitt við hes­um serstaka degi. – Vónandi møta vit fjøl­ ment á Selatraðar­degnum, siga fyrireik­ararnir. Selatraðardagur Leygardagin 27. juni verður fyri fyrstu ferð skipað fyri degi fyri bygdar­fólkinum og fólki við tilknýti til bygdina Selatrað Siglingarmaðurin Páll