mánadagur 8. juni 2015síða 9

9 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 8. juni 2015 · Nr. 64 Meðan valstríðið er í gongd – nú til fólkatingsvalið og seinni til løgtingsvalið – so fækkast talið av fólki í Føroum, sum eru undir 40 ár POLITIKKUR Árni Gregersen Talið av íbúgvum í Føroyum er hækkað seinasta árið við nøkrum hundrað, men allar framskrivingar vísa, at sjálvt um talið av samlaðu íbúgvunum hækkar eitt sindur, so er trupulleikin, at fleiri og fleiri av teimum, sum búgva her á landi eru yvir 40 ár. Stutt sagt, so gerst aldurs­ samsetingin øðrvísi og hon vendir skeivt. Vit gerast fleiri eldri, sum á ein ella annan hátt skulu forsyrgjast, meðan tað gerast alt færri á arbeiðsmarknaðinum, sum skulu skapa virðini og tjena pengrnar. Búskaparráðið varp­aði ljós á hendan trupulleika í seinastu búskapar­frágreið­ ingini, sum kom fyrr í vár. Búskaparráðið sigur, at fólkatalið – til- og fráflyting – er ein sera týðandi indikator fyri, hvussu tað gongur í Føroyum. Í 2014 vóru 23.565 før­oy­ ingar yvir 40 ár, meðan áleið 1000 fleiri eru yngri enn 40 ár. Trupulleikin í demo­graf­ iini – ella fólkasaman­setn­ inginum – er, at tey sum eru undir 40 ár gerast alt færri. Verður til dømis hugt aftur til 2004, so vóru tað 6.500 føroyingar fleiri yngri enn 40 ár enn eldri. Verður hugt eftir tí so­ nevndu fólkapyramiduni, so sæst, at talið av fólkum mill­ um 20 og 40 ár er munandi minkað í Føroyum síðani 1989. Hetta er ein spurningur, sum eigur at verða tikin í álvara, tí tað er júst tann aldursbólkurin, sum fær børn og harvið tryggjar framtíðina – og ger, at fólkapyramidan ikki gerst enn tyngri í oppinum. Bornholm Í Danmark er gongdin meira ella minni tann sama. Fleiri eldri danir eru, men tað hongur í stóran mun saman við, at livialdurin hækkar. Men eitt av støðunum, sum kann samanberast við Føroyar er Bornholm. Oyggin liggur eitt sindur avsíðis og manglar nógvar útbúgvignarmøguleikar. Tí flyta ung til onnur støð í landinum at taka útbúgvingar og koma kanska ikki aftur til Bornholm. Fólkatalið minkar við stórari ferð. Seinastu átta árini er talið lækkað úr sløk­ um 45.000 til undir 40.000 í dag – og fram­rokningarnar siga, at tá ið sjey ár afturat eru farin, so er fólkatalið á Bornholm undir 35.000. Umframt at tey ungu flyta burtur, tí tey skulu útbúgva seg, so er ein annar trupulleiki, at arbeiðsplássini eru fækkað so nógv. Fiskiídnaðurin er mink­ að­ur niður í næstan onki. Tvinnar orsøkir eru til tess. Onnur er, at lítil fiskur er í Eystursjónum, men hin er, at tað væl loysir seg hjá fiskakeyparunum at virka fiskin aðrastaðni enn í Danmark. Virkir í Baltikum og Pol­landi kunnu virka tað sama sum gjørt verður í Danmark, men har eru lønarútreiðslurnar munandi minni. Ferðavinnan gongur væl, men arbeiðsplássini har vaksa ikki eins nógv og onnur arbeiðspláss í ídnaði­ num fækka. Ein annar trupulleiki í Danmark er, at seinastu 15 árini eru so at siga øll statslig arbeiðspláss flutt til høvuðsstaðarøkið á Sjællandi. Føroyar Í Føroyum gerst fólka­pyra­ midan tung, tí so nógv fara av landinum at lesa og eru so leingi burtur. Vit hava Fróðskaparsetrið og politiskt verður sagt, at tað skal styrkjast. Fleiri og fleiri næmingar eru eisini á Setrinum, men flestu teirra eru næmingar, sum annars høvdu gingið á Føroya Læraraskúla og Sjúkra­røktar­frøðingar­skúla­ num. Hesir báðir skúlar eru nú partur av Setrinum. Á arbeiðsmarknaðninum er tað soleiðis, at privata vinnulívið er savnað meira og meira á færri hondum. Í dag eru nógv færri reiðarí, færri fiskavirkir og færri skip. Pelagisku reiðaríini eru fá, men tey hava so afturfyri gjørt stór virkir á landi, sum hava skapt arbeiði. Alivinnan er í veru­ leik­anum eisini bert trý feløg. Fyri at standa seg í kappingini, so noyðist hon eisini at rationalsera og harvið minka talið av fólki. Tað er bert í heilt fáum førum tað er eydnast at skapa arbeiðspláss uttanfyri fiski- og alivinnuna, sum setir krøv til vælútbúnað arbeiðskraft. Útbúgving og vinna Fyri at tryggja, at aldurs­ pyramidan ikki fer heilt av lagi, so er alneyðugt, at vit syrgja fyri, at ung fólk hava betri útbúgvingarmøguleikar í Føroyum. Sjálvandi kunnu vit ikki hava allar útbúgvingar her, men neyðugt er at hava partar av útbúgvingunum her, so ungfólk ikki noyðast at fara av landinum í seks- átta ár fyri at nema sær útbúgvingar. Ein onnur lkoysn er sjálv­ andi at geva fólki góðar møguleikar at lesa aðra­ staðni enn í Danmark. Eisini fyri at tryggja, at tey so koma heimaftur og liva víðari her. Men onki av hesum letur seg gera uttan at eitt samstarv verður funnið við vinnuna. Fyri yvirhøvur at liva í Føroyum er neyðugt, at her er nóg mikið av arbeiðs­ plássum. Innan fiskivinnu og fiskiídnað, men vit noyðast eisini at skapa onnur arb­ eiðspláss, sum geva inntøkur til samfelagið. Á Bornholm er tað í ein­ støkum førum eydnast at draga størri fyritøkur til oynna, men hetta hevur víst seg at vera heldur svikaligt, tí tað skulu ikki stórar broytingar í marknaðinum, so lata hesa fyritøkur virkini aftur. Hinvegin er tað eydnast at skapa fyritøkur á Born­ holm, sum røkka um allan heim. Ein fyritøka er Jen­ sen, sum ger maskinur til klædnareingerð í stórum skala. Ein onnur fyritøka, sum eisini røkkur allan heim, ger pakning til matvøruídnaðin. Spírandi smærru virkini í Føroyum, sum skapa arbeiðspláss, eiga tí at fáa stuðul, so tey kunnu mennast og koma út á altjóða amrknaðin. Arbeiðsplássini eru í seinasta enda tað, sum ger at vit framhaldandi vilja búgva her. Nýggj størv avgerandi fyri fólkavøkstur í Føroyum HART ORÐASKIFTI, MEN ENN STENDUR Á JØVNUM Árni Gregersen 10 dagar eru til danir og vit skulu á val, men enn tykist ikki vera heilt greitt hvør av blokkunum í Fólkatinginum fer at vinna sær meirlutan. Veljarakanningarnar vísa, at støðan er heilt á jøvnum, men meðan blái blokkurin í eina tíð var eitt vet fram­ manfyri, so er hetta broytt hesar seianstu dagarnar til, at tað er reyði blokkurin, sum er eitt sindur fram­manfyri. Valstríðið harðnar og flokkarnir í Danmark lova meira og meira, men tað eru framvegis lyftir, sum broyta gerandisdagin eitt vet hjá smáu bólkum í samfelagnum, Hinvegin tykist tað ikki sum nakar kemur fram við grundleggjandi broytingum, sum fara at raka flestu danir. Til dømis er vert at leggja til merkis, at so at siga onki orðaskifti er um viðurskiftini hjá Danmark í ES. Tað tykist sum danska politiska skipanin hevur tikið til eftirtektar, at nógv viðurskifti hava danskir pol­ itikarar ikki nakra ávirkan á. Tað er latið til ES at taka sær av. Hólmgonga Í gjárkvøldið var hólmgonga í sjónvarpinum millum Helle Thorning og Lars Løkke. Hetta er aðru ferð, at tey bæði kjakaðust í sjónvarpi­ num í valstríðnum. Heaferð var andstøðuleiðarin meira ágangandi og vann kanska kjakið, sambært eygleiðar­ um. Hinvegin siga somu eyg­ leiðarar, at hesar hólmgong­ ur­nar neyvan flyta atkvøður uttan so, at annar parturin er óheppin í onkrum útsagnum. Tað hendi ikki í gjár. Helle Thorning og Lars Løkke. Mynd: Polfoto