mikudagur 21. juli 2004síða 6

10 Nr. 137 - 21. juli 2004 Nr. 137 - 21. juli 2004 11 Løgtingsmaðurin Henrik Old, ið er formaður í løgtingsins vinnunevnd, hevur her í blað- num mælt til at friða Føroya Banka fyri øllum fiskiskapi í eitt ella tvey ár. Bakgrundin fyri hesum hugskoti tingmansins er, at tað nú vísir seg, sum nógv minni er at fáa, enn tað hevur verið. Eisini sæst, at fyri tveimum árum síðani var meginparturin av veiðini stórur toskur. Nú er bert helvtin av veidda toskinum stórur toskur. Sum kunnugt er Føroya Banki kendur fyri sín stóra tosk – banktoskarnir eru tiltiknir. Tað má tí takast sum eitt álvarsamt vandasignal, at mongdin av stórum toski í veiðuni er minkað so nógv. Mint verður eisini á, at fiskidaganevndin hevur mælt til at minka um fiskidagatalið Bankanum. Eina meginorsøk til hesa skeivu gongd á Føroya Banka sigur Henrik Old vera handils- kvoturnar. Teir stóru línubátarnar hava keypt fiskidagar frá smærri bátum og á hendan hátt verður verður veiðitrýstið størri enn ætlað frá almennari síðu. Hetta tí ofta er talan um fiski- dagar, sum annars ikki høvdu verið brúktir á Bankanum. Við tí skili, sum nú er galdandi, er veiðitrýstið økt út við 100 prosent, og hetta trýst kann Bankin heilt einfalt ikki tola. Tað er tí avgerandi neyðugt við politiskum tiltøk- um heilt skjótt. Formaðurin í vinnunevndini sigur seg hava varhugan av, at almenna fyrisitingin ikki heilt skilir álvaran í hesum máli og hann væntar ikki, at tað verður eitt lætt mál at loysa. Fiskiríkidømið í føroyskum sjóøki er ogn Føroya fólks. Landsins politikarar hava skyldu at umsita hetta tilfeingi við ábyrgd og skili. Tað kann ikki góðtakast, at ein so týð- andi partur av okkara tilfeingi, sum toskurin á Føroya Banka verður niðurfiskaður. Er skaðin fyrst hendur, fer tað at ganga long tíð, áðrenn hann verður bøttur aftur. Tað er tí at vóna, at allar avvarandi partar kenna sína ábyrgd og duga at síggja álvaran í hesum máli. Landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum eigur at taka hetta álvarsmál upp sum skjót- ast. Tað verður einki lætt mál, men tað eigur ikki at ræða ein ungan og dugnaligan fiski- málaráðharra. DAGSINS MEINING Sosialurin Bankin friðast Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Herðaklapp til G-fólkini Aldri áður havi eg verið til eitt so væl skipað og innihaldsríkt uttandura- tiltak í Føroyum, sum G- festivalurin seinasta viku- skifti. Fyrireikararnir av G-festivalinum hava uppiborið eitt stórt herðaklapp, fyri at stíga nýggj og spennandi fet fyri føroyskum mentan- arlívi John Johannessen tinglimur fyri Javnaðar- flokkin framsøgumaður í mentanarmálum www.jokarin.com Ein ótrúlig uppliving. Dugi í skrivandi stund ikki at finna onnur orð fyri vitj- anini á G-festivalinum um vikuskiftið. Ein fjølbroyttur og væl skipaður festivalur fyri allar aldursbólkar, har tú fekst høvi at njóta vakra tónleikin hjá umleið 30 tónleikabólkum. Bæði góð- um lokalum tónleikarum, sum Anniku Hoydal, I Am, Gestum, Eivør Pálsdóttir og fleiri. Og síðani heims- kendum tónleikarum, sum Kashmir, Russ Taff og Lisu Ekdahl. "Vit eru so lítil. Vit kunnu ikki í Føroyum." Tað er vanliga svarið, ið virkin og víðskygd fólk fáa her heima, tá tey seta sær nakað stórt fyri. Fáa aðra- staðni hevur Jantelógin so nógv at siga, sum í Før- oyum. Men tíbetur løgdu G-fólkini líka í hesa for- dómsfullu lóg. Hóast and- róður á vegnum, so hildu tey kortini á og prógvaðu, at tað ber til. Úrslitið gjørd- ist eitt tað innihaldsríkasta og best skipaða uttandura mentanartiltak, ið hildið er í Føroyum seinastu árini. Veit ikki, um nakar hevur ilskast um, at tað kostaði knappar 400 krónur at vitja á festivalinum í ein dag. Men haldi ikki, at hetta er nakað at ilskast um. Tí fáa aðrastaðni ber til at vera til ein so stóra konsert við so nógvum kendum nøvnum fyri so lítlan pening. Tað vita øll, sum onkuntíð hava verið til líknandi tiltøk í ørðrum londum. Nú vit tosa um onnur lond, haldi eg, at tað eisini er vert at viðmerkja, at G- festivalurin ikki á nakran hátt stóð aftan fyri líknandi tiltøk í grannalondum okk- ara. G-fólkini hava brotið upp úr nýggjum innan føroyskt mentanarlív. Tey hava skapt føroyska festival mentan. G-festivalurin eigur at vera komin fyri at verða. Og vónandi fara allar góðar kreftir - eisini almennar - at stuðla gróthørðu kreftunum í Gøtu framhaldandi at kynda undir henda nýggja táttin innan føroyskt ment- anarlív. Túsund takk fyri eina framúrskarandi og hjarta- nemandi uppliving. Listaskúli, Ítróttarskúli, Tónleikaskúli. Mong hava nøvnini verið á verkætl- anunum hjá Páll á Reyna- túgvu, fyri at fáa onkran bygning á Sandoynni fyri almennar pengar sum varða av sær sjálvum. Veruligi tørvurin tykist at vera ein ítróttarhøll. Og hesa hevur Menta-mála- ráðið longu givið sand- oyggjafólki eina tilsøgn um at rinda ein part av. John Johannessen tinglimur Javnaðarfloksins mentanarnevndin Tjóðveldistingmaðurin, Páll á Reynatúgvu, vil ikki vera við til at bjarga Musikskúlanum. Orsøkin er, at landsstýrismaðurin í mentamálum vil hava fíggjarnevndina at góðtaka, at 450 túsund krónur verða fluttar musikskúlanum av játtanini uppá 500 túsund til Listaskúla á Sandoynni. Veruleikin er, at Páll á Reynatúgvu sum fíggjar- nevndarlimur undir fíggjar- lógarviðgerðini kroysti fíggjarnevndina til at seta 500 túsund av til Listaskúla á Sandoynni, hóast polit- iskur vilji ikki var fyri hes- um ófyrireikaða uppskoti. Einum uppskoti, har greiða ikki hevur verið á, um talan er um listaskúla, tónleika- skúla, ítróttarskúla ella okkurt heilt annað. Samstundis hevði hesin sami tingmaður Tjóðveld- isfloksins virknan leiklut í at skera játtanina til Musik- skúlan so mikið, at skúlin nú ikki er førur fyri at veita nøktandi frálæru, fær hann ikki tær 450 túsund krón- urnar, sum í resta. Ein varði ella ein ítróttarhøll Leingi hevur verið kunn- ugt, at sandoyggjafólk ynskja sær eina ítróttar- og samkomuhøll, fyri at økja um trivnaðin í oynni. Ein slík høll hevði eisini verið nakað, sum sandoyggjafólk høvdu fingið gleði av at brúkt sum savnandi mið- depil á nøkrum økjum inn- an mentanarlívið. Ein ófyrireikaður varði av ein- um einstøkum tingmanni í skapi sum ein skúli av ein- um ella øðrum slag, hevði ikki á sama hátt verið til gagns fyri Sandoyggjafólk, men heldur fyri nøkur fá aðrastaðni úr landinum. Ítróttarhøllini hava sand- oyggjafólk arbeitt fyri. Og tí hava tey eisini fingið skrivliga tilsøgn úr Menta- málaráðnum um ein stuðul uppá 45 prosent av kostn- aðinum av eini ítróttarhøll. Mentamálaráðið hevur skrivliga boðað frá hesum. Tað er heilt greitt, at Sandoyggin ikki er javnt sett við aðrar partar av landinum á fleiri økjum. Eisini, tá talan er um at útvega ein hentleika sum ítróttar- og samkomuhøll. Tí haldi eg tað vera rætt, at almennu Føroyar stuðla einum slíkum tiltaki. Og tað vil eg eisini fegin vera við til. Harmist stórliga um, at tjóðveldistingmaðurin og fíggjarnevndarlimurin, Páll á Reynatúgvu, ikki vil sýna so mikið av landspolitisk- um skynsemi, at hann kann bjarga gangliga landsum- fatandi musikskúlanum, men heldur vil byggja lokalpolitiskan varða av sær sjálvum í skapi, sum ein ófyrireikaður Listaskúli ella Tónleikaskúli ella Ítróttarskúli ella kanska okkurt heilt heilt annað. Ein væl virkandi musik- skúli er sanniliga eisini til gangs fyri Sandoynna. Vit vilja Sandoynni væl Havi lisið aftursvarið frá bæði Páll á Reynatúgvu og flokstrúgva skilamannin- um, Sólvit Simonsen. Báðir leggja meg undir at leggja fótonglar fyri menningar- ætlanum í útjaðaranum og at taka pening frá útjaðar- anum. Tí vil eg beinanvegin vísa aftur. Skal til eina og hvørja tíð stuðla skilagóð- um og fyrireikaðum ætlan- um á Sandoynni og aðra- staðni í útjaðaranum. Men haldi tað ikki vera skilagott at leypa á leistum fyri ófyrireikaðum ætlanum hjá Páll á Reynatúgvu og lata grundleggjandi ungdóms- arbeiði, sum tann lands- umfevnandi musikskúlan bløða afturfyri. Tì orkestr- inum spæli eg ikki við í. Gevið Sandoynni eina ítróttarhøll UTTAN ÚR HEIMI Fyri fleiri hundrað árum síðani var Silki- vegurin nðttur til at flyta silki og krydd- urtir úr Asia til Evropa. Í dag verður vegurin nðttur til at flyta rúsevnið heroin. Fyrr gav flutningurin eftir Silkivegnum framburð og trivnað í Evropa. Í dag er farmurin oyðandi RÚSEVNI Árni Joensen fartekst@mail.dk Í nútiárunum var blóðugt borgarakríggj í gamla sov- jetlððveldinum Tadjikistan, og búskapurin varð lagdur í oyði. Í dag er landið eitt av teimum fátækastu í heimin- um. Nøkur forvinna sær til lívsins uppihald við at dyrka bummull, meðan onnur hava kent seg noydd at fáa inntøkuna burtur úr einum øðrum hvítum evni, heroini. Stutt frá ánni Pjardzi standa fleiri hundrað tadjikiskir vaktarmenn og eygleiða tað oydna lendið hinumegin tað afghanska markið, tí haðani koma um- leið 80 prosent av øllinum heroininum í heiminum. Fyri nøkrum vikum síðani lógu vaktarmenninir og bíðaðu ímillum runnarnar. Teir høvdu fingið at vita, at ein størri nøgd av heroini var á veg ímóti markinum. Stutt fyri midnátt tað eina kvøldið kom ein bláur bilur eftir tí vánaliga vegnum. Tveir menn vóru í bilinum, men teir mundu óra ilt, tí brádliga vendu teir. Teir tadjikisku vaktarmenninir lótu fleiri skot av eftir bilin- um, sum endaði í einari grøv. Tað vísti seg, at smuglar- arnir høvdu 50 kilo av heroini í bilinum.Í vestur- lendskum oyrum ljóðar tað næstan ótrúligt, men hjá teimum tadjikisku vaktar- monnunum var fongurin ikki størri, enn teir eru vanir við. Taliban-stðrið Í Sovjet-tíðini var tað 1.400 kilometrar langa markið ímillum Tadjikistan og Af- ghanistan stongt. Í dag er er øvugt, og opium og heroin í stórum nøgdum verður flutt um markið, haðani tað fer til Russlands og Vestur- evropa. Hendan smuglara- leiðin hevur fingið navnið Silkivegurin eftir teirri gomlu leiðini, sum fyrr bleiv nýtt til at flyta krydd- urtir og silki til Vestur- heimin. Fyrr vórðu opium og heroin úr Afghanistan flutt ígjøgnum Iran, Turkaland og Balkan-londini til Vest- urevropa, men sambært ST er tann nðggi Silkivegurin vorðin tann mest nýtta heroin-smuglaraleiðin ímillum Afghanistan og Evropa. Teir tadjikisku myndug- leikarnir viðganga, at tað er ikki lætt at forða flutning- inum. Í 1999 framleiddi Afghanistan næstan 80 pro- sent av øllum heroininum í heiminum, og næstan 90 prosent av heroininum, sum bleiv selt í Vesturevropa, kom haðani. Árið eftir bannaði Taliban- stðrið afghanum at dyrka opium, og bannið vísti seg at virka sera væl. Í 1999 dyrkaðu teir afghansku bøndurnir umleið 4.600 tons av ráopium, men framleiðslan minkaði niður í 200 tons, eftir at bannið var komið í gildi. USA torir ikki Men tá amerikanararnir og aðrir róku Taliban-stðrið frá, fóru teir afghansku bøndurnir aftur at dyrka opium, og sambært ST fer heystið at seta met í ár. Stjórnin í Kabul hevur sett bøndrunum forboð fyri at dyrka opium og at gera heroin. Men boðini frá stjórnini hava onga ávirkan, tí stjórnin hevur bara ræðið í sjálvum høvuðsstaðnum, og lokalir krígsharrar forvinna nógvar pengar burtur úr heroinsmuglingini. Teir hava tí ongan áhuga í at hjálpa stjórnini. Í Tadjikistan vilja mynd- ugleikarnir vera við, at af- ghanar hava minst 400 rannsóknarstovur, sum gera heroin, og 80 teirra eru á leiðini við tadjikiska mark- ið. Tadjikar halda, at Vest- urheimurin má taka sær um reiggj. – Rúsevnissmuglingin úr Afghanistan er tann størsta inntøkukeldan hjá altjóða yvirgangi, sigur heryvir- maðurin Avaz Juldasjov, sum er leiðari hjá teimum tadjikisku vaktarmonnun- um við afghanska markið. Hann vísir á, at altjóða ser- frøðingar gita, at samband møguliga er ímillum teir afghansku rúsevnabarón- arnar og yvirgansgmenn, men tað er ikki neyðugt at gita, sigur hann. Tí tað er so. – USA kundi sent sínar hermenn higar at steðga virkseminum, men sann- leikin er, at teir tora ikki. Tann afghanski búskapurin liggur í sori, og teir hava einans heroinið at liva av. Tekur USA hesa inntøkuna frá teimum, kemur eldur í Afghanistan, sigur Avaz Juldasjov. Higartil í ár hava teir tadjikisku myndugleikarnir lagt hald á góð fýra tons av heroini úr Afghanistan, og teir rokna við, at nøgdin verður væl størri, tá árið endar. Men tølini geva sam- stundis eina greiða ábend- ing av, hvat er hent í Af- ghanistan. Tá Taliban- stýrið ráddi fyri borgum, komu bara nøkur fá kilo um markið. Tey serkønu halda, at í fjør útfluttu teir af- ghansku smuglararnir um- leið 120 tons av heroini ígjøgnum Tadjikistan. Stórar avleiðingar Einum nýtist ikki at leita leingi í Miðasia fyri at finna avleiðingarnar av heroinflutninginum úr Af- ghanistan. Í grannalondun- um Iran og Pakistan eru fleiri milliónir misnýtarar. Eingin veit, hvussu nógvir misnðtararnir eru í teimum gomlu Sovjetlýðveldunum, men summi halda, at har eru minst 300.000. – Í Sovjettíðini høvdu vit ongar rúsevnamisnýtarar í Tadjikistan, men í dag ber til at keypa heroin á gøtuni. Tølini vísa, at vit fáa fleiri og fleiri misnýtarar, og eyðkvæmið er eisini farið at breiða seg, sigur Tozjburi Khotamuri, sum stendur á odda fyri einum stovni, sum hjálpir illa komnum kvinnum í Tadjikistan. Hon sigur, at kvinnurnar tora ikki at siga øðrum, at menninir eru misnýtarar. Í Tadjikistan er tað maðurin, sum ræður í heiminum, og hann hevur altíð rætt. Tí verður tað dult sum mans- morð, at maðurin er mis- nýtari. Hetta endar ofta við harðskapi og øðrum, og so við og við fer heimið í upp- loysn. Vinningurin dregur Russar royna at verja seg ímóti heroinflutninginum. Fleiri túsund russiskir her- menn eru á varðhaldi við tað afghanska markið, men næsta ár fara teir haðani. Tá skal løgreglan taka við eftirlitinum. Tey, sum royna at tálma flutninginum, siga hetta vera eitt afturstig, men russar hava svarað, at tað ger tað sama, hvussu nógvar hermenn ella løg- reglumenn teir hava við markið, tí rúsevnið kemur fram kortini. Sannleikin er eisini, at vaktarhaldið við afghanska markið er ikki serliga gott. Ætlar tú tær um markið við eitt sindur av heroini, sleppur tú ígøngum við at rinda einar 100 ameri- kanskar dollarar. Tað eru eisini teir fægstu smuglararnir, sum verða tiknir, og vinningurin er øðiligur. Í Afghanistan kunnu smuglararnir keypa eitt kilo av heroini fyri einar 2500 krónur, men tá vøran kemur á gøturnar í Moskva ella Vesturevropa, er prísurin 500-faldaður. So tað er einki at siga til, at teir afghansku bøndurnir velja at dyrka opium, og at smuglararnir seta lívið í váða fyri at fáa tað av land- inum til misnýtararnar í Russlandi og Vesturevropa. (Kelda: Aftenposten) Silkivegurin er vorðin heroinvegur C M Y K 11 10