mánadagur 22. juni 2015síða 6

Mánadagur 22. juni 2015 · Nr. 70 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Barbara Holm Olaf Johannessen er mill­ um annað kendur fyri sín­ar leiklutir í donsku sendi­røð­un­um Borgen og For­brydelsen III. Men eisini teatur­heimurin í Danmark hev­ur notið gott av hansara før­leikum. Í gjárkvøldið vann Olaf Johannessen heið­urin sum ársins sjón­ leik­ari í Danmark fyri hans­ ara leiklutir í »Samtale før døden«, »Mefisto« og »Hekse­ jagt«. Hetta er fyrstu ferð, at Olaf varð tilnevndur til eina virðisløn sum ársins besti sjón­leikari, og bert tað var ein stórur sigur fyri Olaf. – Tað er fantastiskt og eg eri ótrúliga takksamur. Eg havi stríðst fyri hesar leik­lutirnir seinasta árið, og allir eru teir sæddir og viðurkendir. Tað er fan­tast­ iskt, segði Olaf í gjárkvøldið við danskar miðlar. Hóast hetta er fyrstu ferð, at Olaf vinnur júst hesa virðis­lønina, so er hann áður viður­kendur fyri sítt arbeiði. Í 2008 var hann tilnevndur í bólkinum ársins besti mann­ ligi hjáleiklutur. Og í 2013 fyri sín leiklut í For­brydelsen III. »Samtale før døden« Ein av leikunum, sum Olaf í gjárkvøldið vann viður­ kenn­ing fyri, var leikurin »Sam­tale før døden«. Í Sosial­ inum 31. oktober í fjør, var ein longri samrøða við Olaf Johannessen um júst hendan leikin. Samrøðuna gjørdi Ruth Winther Poulsen. Her verður partur av samrøðuni endurgivin. Í leikinum eftir Adam Price eru vit í fangabúrinum hjá Eichmann einans tveir tímar, áðrenn hann skal heingjast. Brátt kemur ein av jødisku dómarunum inn í fangabúrið hjá honum. Hann vil læra mannin at kenna, sum hann hevur dømt til deyða, og hann vil royna at skilja hansara gerðir. Eich­ mann vísir á, at tað er nakað seint, hesin dómarin velur at tosa við seg, men letur hann tó koma inn í fangabúrið at práta hesar seinastu tím­ arnar, hann hevur eft­ir. Skjótt eru teir báðir í drúgv­ um orðaskifti. Ódjó ið i bangin maður Leikurin byggur á sjónar­ mið­ini hjá filo­soffinum Hann­ah Arendt, sum fylgd­i rættargongdini móti Eich­ mann, ein av søgunnar mest hataðu monnum, fyri The New York Times. Hon vænt­aði at síggja eitt ódjór. Í staðin sá hon ein mann, sum var so vanligur, at tað var ræð­andi. – Tað er løgið at siga, men tað hevur verið eina­stand­ andi at spælt henda leiklutin, tí at fólk, sum hava verið inni og hugt at leikinum, eru blívin øgiliga rakt av honum. Fólk hava verið upp­tikin av leikinum, og hetta hevur verið málið hjá okkum, at hann skuldi siga fólki nakað í dag. Sjálvur kendi Olaf Jo­ hannesen ikki nógv til Adolf Eichmann áðrenn hann var boðin leiklutin. Einasta hann vitsti var, at hesin maðurin var ein av heims­ins størstu brotsmonnum frá Nasi­ Týsk­ landi. Hvussu fyrireikar mann seg til ein slíkan leiklut? – Eg lesi eina rúgvu. Øll rætt­argongdin móti hon­ og liggur á Youtube. Tað eru fleiri hundr­að tímar, og eg havi ikki sæð allar upp­ tøkurnar, men nógv av tí havi eg sæð. Og so havi eg lisið bókina hjá Hannah Arendt. Hennara útlegging var, at hon hevði væntað at sæð eitt ódjór, ein stóran fana, og tað sum hon sá, var ein van­ligan, bangnan og ó­trygg­an mann. – Henda útleggingin av Eich­mann varð so seinni mót­søgd av einari aðrari kvinnu, Bettina Stangneth, sum eisini hevur skrivað eina bók um rættar­gongdina. Hon sigur, at Eichmann var ein mani­pulator, at hann leyg, og at hann gjørdi alt fyri seg sjálvan, fyri at seta seg sjálvan í eitt gott ljós, fyri at blíva fríkendur. – Tað tendraði meg ordi­ liga nógv at skula vísa hesa dubultheitina. Á ein hátt skal mann forsvara hann. Tað nyttar ikki at halda hann út í strektum armi og siga »sikk­en ein idiot!« Og tað er heldur ikki tað, leikurin hjá Adam Price snýr seg um. Evnini at samskipa bó Ei h f Adolf Eichmann var aldrin nakar skúladrongur og ikki sermerktur til nakað, áðrenn hann fór at arbeiða fyri eitt amerikanskt oljufelag. Hansara ótrúliga kensla fyri tí logiska og fyri at samskipa fekk fólk at leggja merki til hann. Og tað er nettupp henda logiska kenslan, sum fekk hann at rúka uppeftir í arbeiðinum við at týna týsku jødarnar. – Vit hava brúkt øgiliga nógva tíð uppá at tosa um um­støðurnar rundan um hans­ara persón, um Nasi­týsk­land tá og alt tað ræðuliga, sum tey gjørdu við at reinsa so nógv út. Tað var so stórt, at tað er næstan ómøguligt at skilja tað ordiligt hvat tað var, sum fekk fólk at gera slíkar gerðir. Síðani noyðist man at miðsavna seg um eitt menn­ iskja, sum kemur inn í eina skipan, sum tann nasistiska. Tá noyð­ist man at hugsa um, hvussu tann politiska søgan var tá í Evropa. Týsk­land var jú fullkomiliga niður­undir­ komið aftaná fyrsta heims­ bardaga, so tá ið nasisman byrjaði, tá byrjaði hon sum ein vón, sum nakað nýbrot. Í leikinum minnist Eich­ mann aftur á fyrstu tíð­ina, tá hann og onnur bjart­ skygd ung meldaðu seg í ung­ mannaf lokkin hjá høgra­venda Front­ kämpfer­ vereinigung. Hesi ungu vóru merkt av krígnum, og at Týsk­land hevði endað sum tap­andi landið. Hetta var ein vøkur tíð fyri tey ungu, tí brádliga fingu tey aftur Olaf Johannessen sigursharri á Reumert Í gjárkvøldið vann 53 ára gamli Olaf Johannessen heiðursløn sum ársins sjónleikari í Danmark fyri heili tríggjar ymiskar leiklutir. Hóast hann er vanur við viðurkenning fyri sítt arbeiði, so er Reumert virðislønin tað størsta herðaklappið higartil