hósdagur 1. oktober 2015síða 18

Fríggjadagur 2. oktober 2015 sosialurin 113 18 tema Happing – Happingin gjørdist alsamt ógvis­ligari og fyri okkum, ið vóru tey van­ligu ofrini, gjørdist lívið eitt satt helviti, sigur Niels Uni. Niels Uni átti tørn Teir vóru tríggir næmingar, sum van­ liga stóðu fyri skotum, tá happað varð. Niels Uni minnist tað, sum var tað býtt sundur í tíðarskeið, og í byrj­ an­in av 8. flokki var tað hansara tørn. – Eg varð læstur inni í skápum í frí­korterum, og tá eg ikki var tað, varð eg happaður ella bukaður. Minnist ser­liga væl eitt fríkorter. Tað var inni í okk­ara skúlastovu á niðastu gongd í Venj­ingar­skúlanum. Teir vanligu dreingirnir løgdu á meg. Teir hildu mær niðri, kroystu andlitið niður í gólvið soleiðis, at eg ikki fekk vent mær. Eg hoyrdi onkran tendra ein tendrara, eg føldi hitan og luktaði sviðin hár. Eg var ræðslusligin, hugs­ aði »Teir seta eld á hárið á mær!« Eg fór at gráta.. Teir sleptu mær og flentu at mær. Tann, sum hevði tendraran, hevði sviðið hár á sínum egna armi. Hann hevði ikki sett eld á meg, men stóð har og flenti, greiður hann frá. Tað var tá Niels Uni skilti, at hann var noyddur at verja seg á onkran hátt. – Eg fekk onga hjálp frá lærar­ unum, systkini hjá mær vóru so mikið stór, at tey ikki gingu í skúlanum long­ur, og mínir bestu vinir gingu í øðrum skúlum. Eg var farin at ganga til Jiu-Jitsu, men eg dugdi ikki nóg væl til at verja meg ímóti flokkum av álops­monnum, sigur Niels Uni. Hann var greiður yvir, at skuldi hann fáa frið, mátti hann hava eitt vápn. – Eg visti av royndum hjá einum, sum var illa happaður í einum eldri flokki, at tað ikki loysti seg at taka knív við. Eg hevði heldur ikki hug til veru­liga at skaða nakran. Ella tað hevði eg nokk, men eg visti, at tað ikki var gongd leið, sigur Niels Uni. Hann vildi bara hava eitt vápn, ið hjálpti við at halda álopsmonnum burt­ur. Heima fann hann eina jarn­ ketu. Hon var ikki serliga tung, kundi liggja í jakkalummanum, uttan at hon sást. Men samstundis var hon nóg tung til, at man fekk ilt, um man varð sligin við henni. Ketan var full­ kom­iliga perfekt til endamálið. – Eg var ikki líka bangin, tá eg fór í skúla morgunin eftir, greiður hann frá. Flokslærarin hjálpti Í fríkorterinum nærkaðust nakrir av teimum og ætlaðu at loypa á Niels Una. – Eg tók ketuna og sveiggjaði eftir teimum. Teir hildu seg burtur. Hetta gekk fínt. Tá fríkorterið var av, klagaði onkur av teimum til flokslæraran um, at eg hevði eina ketu. Henda unga og fitta kona gjørdi, sum ivaleyst flest allir rættsiktaðir lærarar høvdu gjørt. Hon tók ketuna frá mær. Men alt, ið eg sá, var, at tá eg hevði trupulleikar, fekk eg onga hjálp, men um eg vardi meg, so hjálpti hon teimum, sum vildu sleppa at buka meg, greiður hann frá. Niels Uni kendi seg verjuleysan. Hann visti, at næsta fríkorter fór hann veruliga at fáa tað afturlønt. – Eg var desperatur! Eg mátti hava ketuna aftur! Eg mátti fáa verju! Flokslærarin spældi klarinett, og taskan við klarinettini stóð á pult­ inum. Eg tók taskuna og rann yvir til vindeygað, har eg helt taskuna út ígjøgnum tað. »Tú fært taskuna, viss eg fái ketuna«, segði eg. Hvat síðan hendi minnist Niels Uni ikki. Hann veit tó, at hann ikki fekk ketuna aftur. – Hetta er mítt síðsta minni av Venjingarskúlanum, sigur Niels Uni í endurminningunum í Skúla­blaðnum. Finnur seg ikki í tí í dag Ógvusliga happingin fekk tíbetur ein enda, og familja og vinir hjá Niels Una vóru røsk at vera um hann, og geva honum eina kenslu av stuðli og for­ stáilsi fyri tí, sum farið var fram. Niels Uni er í dag 42 ára gamal og pápi at fýra dreingjum. Ein sonur hansara hevur upplivað happing í skúlanum. Munurin millum hend­ ingar­nar hjá Niels Una, og tað, sum sonur hansara hevur upplivað er, at nú verður rópt varskó og tað beinan vegin. – Eg finni meg snøgt sagt ikki í nøkrum formi fyri happing. Eg veit hvussu tað kennist, sigur Niels Uni. Hansara eftirmeting av hend­ ing­unum í ungdómsárunum er, at hann átti at skift skúla áðrenn støð­an gjørdist so ógvuslig. Men hann er eis­ ini skiljandi um, at hugsunar­hátt­urin var øðrvísi tá. – Men mínar egnu royndir gera, at eg handli beinan vegin slíkt kemur undan kavi. Og tí hevur sonurin hjá mær skift skúla, sigur Niels Uni. Hann dugir ikki at meta um, hvørt hendingarnar í ungdómsárunum framvegis merkja hann í dag. – Tað er vónleyst at siga hvussu eg hevði verið, um eg ikki varð happaður, sigur Niels Uni. Tó kennir hann enn minnini sterk, tá ið hann hittir teir, sum happaðu hann. – Eg klári enn ikki ordiliga at hyggja í eyguni á teimum, sigur Niels Uni. Onga loysn uppá happing Hóast Niels Uni hevur royndir bæði sum tann happaði og sum foreldur at einum happaðum, so hevur hann einki boð uppá, hvussu forðast skal fyri happing í skúlanum. – Eg haldi nógv viðurskifti kunnu gerast betri, og fyrst av øllum er neyðugt, at avvarðandi og myndug­ leikar taka støðuna í álvara. Men júst hvussu happing skal steðgast, veit eg ikki, sigur Niels Uni. Hansara meting er, at lærarar og skúlaleiðslur ikki altíð eru nóg væl vitandi um avleiðingarnar av happ­ ing, og tí eru tey ikki nóg støðu­føst í ger­andisdegnum. – Mín uppliving er, at mong innan skúlaverkið ikki eru útgjørd til at taka dystin upp við ein truplan flokk, sum er merktur av happing. Og tað er ikki nóg gott, sigur hann. Happing er eitt torskilt økið, og júst hvussu farast skal fram fyri at forða fyri, at ungdómar happa hvønn annan, er vónleyst at siga. Eitt er tó greitt – vit mugu viður­kenna trupul­leikan og álvaran í tí, áðrenn vit kunnu steðga happing í fólka­ skúlanum. barbara@sosialurin.fo »Eg fekk onga hjálp frá lærarunum, systkini hjá mær vóru so mikið stór, at tey ikki gingu í skúlanum longur, og mínir bestu vinir gingu í øðrum skúlum. Eg var farin at ganga til Jiu-Jitsu, men eg dugdi ikki nóg væl til at verja meg ímóti flokkum av álopsmonnum« Niels Uni Dam savnsMynd: Álvur Haraldsen – Mínar egnu royndir gera, at eg handli beinan vegin tá slíkt kemur undan kavi. Og tí hevur sonurin hjá mær skift skúla, sigur Niels Uni Dam