mánadagur 12. oktober 2015síða 9

9 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 12. oktober 2015 · Nr. 117 TÍÐINDI EKK RSLØNINA Hesi vóru mett at vera millum favorittarnar 273 fólk vóru skotin upp at fáa friðarheiðursløn Nobels í ár og millum favorittarnar at fáa hana vóru Angela Merkel og Frants, pávi, fyri sítt virksemi í flóttafólkakreppuni og iranski uttanríkisráðharrin og John Kerry, fyri atomavtaluna millum Iran og vesturheimin. Angela Merkel Flóttafólkakreppan í Evropa hevur skapt stórar yvirskriftir í ár og tað er væl møguligt, at nobelnevndin eisini hevur latið seg ávirka av søgunum úr Miðjarðarhavinum. Angela Merkel hevur gingið á odda fyri at ríku evropisku londini skulu taka ímóti fleiri flóttafólkum. Hon var eisini avgjørd í málinum um russisku innrásina í Ukraina, og tí er hon eitt gott boð at fáa friðarheiðursløn Nobels. UNHCR og Mussie Zerai Um Nobelnevndin velir at varpa ljós á fólkaflóttakreppuna, eru eisini onnur góð boð upp á vinnarar. Hásendiharrin hjá ST í flóttafólkamálum, á enskum stytt UNHCR, og eritreiski presturin Mussie Zerai kunnu eisini koma upp á tal. Mussie Zerai hevur verið virkin í arbeiðinum at føra flóttafólk trygt tvørtur um Miðjarðarhavið, meðan UNHCR ger eitt stórt arbeiðið í nærumhvørvinum. Frants, pávi Frants, pávi, hevur seinasta árið varpað ljós á fleiri álvarsom viðurskifti runt um í heiminum. Hann hevur heitt á allar kirkjusóknir í evropa, um at taka ímóti minst einari flóttafólkafamilju. Á ferð síni til USA fyri kortum, hartaði hann tjóðina fyri at halda fast við deyðarevsing. Hann hevur eisini úttalað seg um kríggini í miðeysturi. Mohammad Javad Zarif og John Kerry Uttanríkisráðharrarnir hjá ávikavist Iran og USA hava fingið æruna fyri at hava borið á mál umstríddu atomavtaluna, sum Iran hevur gjørt við stórmaktirnar. Kjarnarn í avtaluni er, at Iran skal minka um sítt kjarnorkuprogram, í býti móti at revsitiltøk móti landinum verða strikað. Avtalan er tó sera umstrídd, og ivasamt er, um nýggja nobelnevndin fer at leggja so hart út. Juan Manuel Santos, forseti í Kolumbia, og Timoleón Jiménez, leiðari av FARC-geriljuni 23. septembur skrivaðu kolumbianski forsetin og leiðslan fyri FARC-geriljuna undir eina avtalu um, at ein endalig friðaravtala skal vera undirskrivað innan eitt hálvt ár. Hendan avtalan er nógv minni umstrídd enn Iran-avtalan og er tí kanska eitt betri boð. Tó so, endaliga avtalan skal ikki undirskrivast fyrr enn í mars 2016, so kanska tað verður næsta ár, at partarnir eisini fáa friðarheiðursløn Nobels. Novaya Gazeta Mong eru tí, ið ynskja, at nobelnevndin varpar ljós á støðuna í Russ­landi. Um so er, so kundi russiska avísin Novaya Gazeta fingið friðar­heiðurslønina. Enn hevur eingin miðil fingið friðarheiðurslønina, og Novaya Gazeta er ein av fáum miðlum, sum torir at talað Kreml mitt ímóti. Tað hevði eisini verið stuttligt, tí Mikhail Gorbatjov stovnaði avísina, við pengunum hann fekk fyri at vinna friðarheiðursløn Nobels í 1990. Raid Badawi Raif Badawi stovnaði heimasíðuna Saudi Arabian Liberals, og fyri hetta er hann dømdur sjey ára fongsulsrevsing og 1.000 sløg við píski, fyri at hava háðað islam. Dr. Denis Mukwege Kongolesiski læknin Dennis Mukwege viðgerð neytiknar og misbrúktar kvinnur í Kongo, hóast hann soleiðis setir seg sjálvan í stóran lívsvanda. Stríði í Kongo er eitt forfjónað stríð, men seksualiseraður harðskapur hevur fingið økt uppmerksemi seinnu árini. Ein møguleiki er, at Dennis Mukwege fær heiðurslønina saman við Jeanne Nacatche Banyere og Jeannette Kahindo Bindu. Grein 9 í japansku grundlógini Grein 9 í japansku grundlógini hevur forboðið landinum at fara í kríggj, uttan í sjálvverju. Tó, fyri góðum mánaði síðani valdi japanska tjóðartingið at umtulka grein níggju og geva tjóðini víðari ræsur at verja seg sjálva, eisini uttanlands. Ein friðarheiðursløn til teir bólkar, ið eru ímóti hesi broytingini hevði verið ein sterkur boðskapur at sent Japan og heiminum. Edward Snowden Amerikanski bríkslarin Edward Snowden er aftur í ár nevndur sum ein upplagdur møguligur vinnari. Hóast evni, hann ímyndar, spurningurin um, hvat myndugleikarnir vita um borgararnar, og hvat teir gera við hendan kunnleikan, enn er viðkomandi, so er spurningurin, um ikki tíðin er við at fara frá Edward Snowden. Áhugin rundan um hann er tó farin at dala nakað seinastu tíðina. kratisku tilgongdini í Tunesia í mun til grannalondini, sum eisini upplivdu kollveltingar í arabiska várinum, men har lítið er komið burt­ur úr, hvat demokratisering við­víkur. – Tunesiska kvartettin legði grund­arlagið fyri friðarligum sam­ skifti millum borgararnar, polit­ iskar flokkar og myndugleikarnar. Demokratiska tilgongdin í Tun­ esia hevur víst, at tað ber til hjá islamskum og verðsligum rørsl­ um at samstarva, tvørtur um polit­isk og religiøs mørk. Soleiðis sæð hev­ur tunesiska kvartettin trivið í aftur gomlu siðvenjurnar um friðar­ráðstevnur, sum Alfred Nobel nevnir í sínum testamenti, segði Kaci Kullman Five. Nobelnevndin gevur við hes­ um tunesisku kvartettini fyri tjóð­ar­samskifti ein stóran part av æruni fyri, at tað, sum var vunnið í jasmin­kollveltingini, ikki fór fyri skeyti, men at nývunna fólkaræði varð vart og fekk høvi at blóma. – Okkara vón er, at friðar­heið­ urs­lønin verður ein eggjan til tunes­iska fólkið, sum hava megn­ að, hóast avbjóðingar, at leggja grund­ar­lagið fyri tjóðskaparligum brøðra­lagi, samstundis sum, at hetta skal vísa vegin hjá øðrum fólk­um í økinum. Gongdin í Tunesia legg­ur dent á virði í sam­ skifti og tjóð­skapar­ligt samanhald, segði for­kvinnan í nobelnevndini. Friðarheiðursløn Nobels er ein av fimm heiðurslønum, sum Al­fred Nobel stovnsetti í sínum testa­menti hin 27. novembur 1895. Vin­narin verður kunngjørdur fyrst í oktobur, meðan handanin er í Oslo 10. desembur, sum er dag­ urin tá Alfred Nobel doyði. Frið­ a­r­heið­urs­lønin er einasta Nobel­ heiðurslønin, ið ikki verður latin í Svøríki. Alfred Nobel setti trý krøv til hvør kundi fáa heiðurslønina, men vinnaranum tørvar einans upp­fylla eitt teirra. Fyrsta kravið er at minka um hernaðarstyrkina, annað kravið er at skipa fyri frið­arráðstevnum, meðan triðja kravið er, at vinnarin skal hava skipað fyri sátt og semju millum tjóðir. Heiðurslønin er eitt heiðurs­ merki, eitt skreytbræv og ein pen­ ingaupphædd, sum í 2014 var á leið 6,5 milliónir krónur. FAKTA Friðarheiðursløn Nobels er ein av fimm heiðurslønum, sum Alfred Nobel stovnsetti í sínum testamenti hin 27. novembur 1895. Vinnarin verður kunngjørdur fyrst í oktobur, meðan handanin er í Oslo 10. desembur, sum er dagurin tá Alfred Nobel doyði. Friðarheiðurslønin er einasta Nobelheiðurslønin, ið ikki verður latin í Svøríki. Alfred Nobel setti trý krøv til hvør kundi fáa heiðurslønina, men vinnaranum tørvar einans uppfylla eitt teirra. Fyrsta kravið er at minka um hernaðarstyrkina, meðan annað kravið er at skipa fyri friðarráðstevnum. Triðja kravið er, at vinnarin skal hava skipað fyri sátt og semju millum tjóðir. Heiðurslønin er eitt heiðursmerki, eitt skreytbræv og ein peningaupphædd, sum í 2014 var á leið 6,5 milliónir krónur. 94 friðarheiðurslønir eru handaðar síðani tann fyrsta í 1901. 16 kvinnur hava fingið friðarheiðursløn Nobels higartil. 61 ár er miðalaldurin hjá teimum, sum fáa friðarheiðursløn Nobels 1 vinnari, Le Duc Tho, hevur noktað at taka ímóti heiðurslønini. 3 vinnarar hava sitið í varðhaldi, tá teir hava fingið heiðurslønina. Týski tíðindamaðurin Carl von Ossietzky, burmesiski politikarin, Aung San Suu Kyi og kinesiski mannarættinastríðsmaðurin Liu Xiaobo.