mánadagur 12. oktober 2015síða 16

Mánadagur 12. oktober 2015 · Nr. 117 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 SAMRØÐA FRÁ FLIPPARA TIL FORSETA – Tað sigur seg sjálvt, at helmingurin av heimsins íbúgvum eisini má verða umboðaður har, sum valdið liggur. Uttan kvinnur fáa vit eitt sera fátækt samfelag, sigur Vígdis Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Íslands Barbara Holm Tað er bláur himmal, sólin bakar om­an og niðan, og veðrið er av tí allar fagrasta hendan mikudagin í Norðurlandahúsinum, tá ið undir­ rit­aða var so heppin at fáa ein hálv­ an tíma einsamøll saman við Vígdis Finnbogadóttir. Í Norðurstovu í Norðurlanda­ hús­inum er dekkað fagurliga upp. Tað sæst, at tað er ein hátíðarstund í mentanarmiðdeplinum, nú fyrsti kvinnuligi forsetin í heiminum er komin á almenna vitjan í Føroyum. Og skráin er tøtt pakkað. »30 minuttir er tað tit fáa« vóru boðini frá sam­skiparanum. 85 ára gamla kvinnan trínur inn í rúmið og setur seg væl til rættis. Tá hon varnast, at fotografur eis­ini er í rúminum, sum skal taka mynd­ ir til hesa grein, fer hon eftir task­ uni. Lítla speglið verður tikið úr, og hon ger seg í stand. »Fyrst tjekka vit hárið og so eru tað varrarnar. Skal eg geva tær eitt vakurleikatipp vildi tað verið altíð at hava tríggjar varra­stiftir á. So fært tú tín heilt egna lit« segði inspirerandi kvinn­ an, sum ikki sær út til at vera ein dag eldri enn 70 ár. Beinan vegin er greitt, at kvinn­ ur, kvinnurørslan og javnstøða eru tey mest brennandi hjartamálini hjá íslendsku stríðskvinnuni. Og brád­liga eru vit aftur í 1975 til heims­kenda Frídagin hjá Kvinn­un­ um í Íslandi. 24. oktober í 1975 fóru túsundtals íslendskar kvinnur á gøturnar. Tær kallaðu tað ikki fyri eina streiku, men fyri ein frídag. – Kropp á kroppi fóru íslendskar kvinnur blíðar inn til stjórar sín­ar, og spurdu um at fáa frí seinna­part­in. »Eg skal hittast í kvinnufelagnum«, søgdu allar. Men menn­in­ir vistu væl, hvat gekk fyri seg. Vit høvdu allar lovað hvørjari aðrari at halda tætt um endamálið, men onkursvegna var tað farið út um allar geilar. So teir tordu ikki annað enn fryntligir at svara "ja", greiður Vígdis frá. Stjórarnir hildu fyri, at best var at lata kvinnurnar møtast, og síðani fór einki meira at spírast burturúr. Men tað var júst tað øvugta, sum hendi. Hesin dagurin broytti heim­ in. – Tað fór ein skelkur gjøg­num íslendska samfelagið, tí brád­liga mátti alt vinnulív, ja alt sam­felagið stongja. Har vóru onga banka­ kvinn­ur at taka ímóti kundunum, ongar flakakvinnur at hagreiða fisk­in, ongar kassadamur at taka ímóti vørunum. Einki riggaði í sam­ felagnum hendan dagin, greiður Vígdis frá. Hon kennir ongan kvinnu, sum ikki helt frí tiltikna frídagin í 1975. Og tað var hesin dagurin, sum eigur størstu orsøk til, at Vígdis gjørd­ist fyrsti kvinnuligi forsetin í heim­ inum. Breiddi sum til alt samfelagið – Vit hava lyndi til at minnast tað sum eitt stríð millum menn og kvinnur. Men veruleikin var, at tað vóru kvinnur, sum vóru ímóti og menn, sum vóru fyri, fortelur Vígdis hendan góðveðursdag í Norð­ur­landahúsinum. Men tær kvinnur, sum vóru ímóti, hildu seg heima við hús. Tær mótarbeiddu ikki kvinnurørsluni, hóast tær ikki luttóku í sjálvari gonguni. Og brádliga var heimurin ein annar í Íslandi. Hetta árið var eisini Kvinnurnar ár sambært ST. – Tað var helst ætlað kvinnum í triðjaheimslondum, men kvinnur í Íslandi hugsaði »ja, hatta fara vit at brúka til okkurt«, greiður Vígdis frá. Eftir hendan dagin í oktober í 1975 vaknaði Íslandi, og menn og kvinnur stóðu saman um, at til forsetavalið í 1980 skuldi ein kvinna á listan. Men hvør skuldi tað vera? – Kvinnur vóru framvegis tradi­ tionellar tá. Vit høvdu kanska ikki sjálvsálitið til at bjóða okkum fram. Ikki sum kvinnurnar í dag. So ein umfatandi leiting fór í gongd eftir tí kvinnu, sum skuldi bjóða seg fram sum forsetavalevni, sigur Vígdis. Ein dagin var navnið Vígdis Finn­bogadóttir nevnt í einum lesara­brævi. Hon var tá artistiskur stjóri í sjónleikarahúsinum í Reykja­vík. Og undirtøkan fyri henni sum valevni bara vaks. – Eg vildi als ikki at byrja við. Men kropp á kroppi komu alskyns fólk í sjónleikarahúsið og vildu yvir­tala meg til at stilla upp. At enda segði ein starvsfelagi við meg »nú mást tú taka avgerð. Vit stuðla tær óansæð, hvat tú velur«. Eg tók støðu til at sagt nei, men var so frynt­lig, at eg bíðaði til morgunin eftir at ringja. Tá eg so umsíðir fekk høvið at takka nei fekk eg at vita, at tað var ov seint. Fráboðanin var send miðlunum. Og so bleiv, greiður Vígdis smílandi frá. Við teprum meiriluta gjørdist Vígdis fyrsti kvinnuligi forsetin í heiminum við forsetavalið í 1980. Meira strævið fyri kvinnur Hetta var endin av 70'unum, og tað vil so siga, at hippitíðin var fram­vegis í hæddini. Og hóast tað ikki sæst á vælklæddu kvinn­uni hendan dagin í Norður­landahús­ in­um, so búði tá ein lítil hippi ella flipp­ari, sum tað kallaðist í Før­oy­ um, í Vígdis Finnbogadóttir. – Eg minnist, eg mátti út at keypa nýggj, formel klæði og hugsa um, hvussu eg førdi meg fram. So­ leiðis er tað ikki fyri menn, sigur Vígdis. Menn skulu allar hægst keypa sær eitt nýtt skips og einar penar skógv­ar. Men kvinnur mugu nærm­ ast skifta alt klædnaskápið út, skulu tær fara frá at vera sæddur sum glaður hippi til forsetavalið. – Eg hugsaði nógv um hvussu eg førdi meg fram og var ógvuliga tilvitað um, at eg umboðaði allar kvinn­ur í heiminum. Eg var ímynd­ in av, at tað ber væl til at broyta hvussu heimurin sær kvinnur, um bara vit berjast fyri tí, greiður Vígdis frá. Kring knøttin setti Ísland seg av álvara á heimskortið, tá ið kvinn­ urnar fóru á gøturnar hendan dag­ in í 1975. Og ikki minni, tá ið fyrsta kvinnan tók sæti sum forseti í heim­inum. Stuðulin kring knøttin var stórur, og Vígdis minnist, at kvinn­ur allastaðni sóu ein nýggjan heim lata seg upp. Nógv broytt Hvussu sært tú so stríðið um javn­ støðu í dag í mun til í 1975? er tann næsti spurningurin, sum Vígdis Vígdis Finnbogadóttir: Framhald á síðu 14