hósdagur 5. august 2004síða 2

2 Nr. 146 - 5. august 2004 Nr. 146 - 5. august 2004 3 Vilja ikki til Irak USA hevur biðið Paki- stan senda hermenn til Irak, men nú hevur pakistanska stjórnin svarað, at hon kann ikki senda hermenn hagar. Pakistanska stjórnin sigur í grundgevingun- um, at hon kann ikki senda hermenn til Irak, tí tað er ov vandamikið. Hon vísir á, at fyri nøkrum døgum síðani vórðu tveir pakistanskir gíslar avrættaðir í Irak. Eygleiðarar siga sam- bært Reuter, at avgerðin hjá stjórnini í Islamabad kemur amerikonsku stjórnini illa við. USA hevur leingi roynt at fáa muslimsk lond at senda hermenn til Irak, men bara Albania, Aserbaj- dsjan og Kasakhstan hava gingið áheitanini á møti. Tey hava sent tilsamans 250 hermenn til Irak. Samstundis eru tekin um, at stuðulin til krígg- ið í Irak er minkandi. Ukraina hevur boðað frá, at landið fer at taka ein part av sínum 1.650 hermonnum úr Irak, og polska stjórnin hevur gjørt av, at helmingurin av teimum 2.400 polsku hermonnunum í Irak fara heim um stutta tíð. Kanna hava myrt 40 fólk Týska ákæruvaldið hevur skuldsett ein sjúkrahjálpara fyri at hava beint fyri fleiri sjúklingum, og kanning- arnar benda nú á, at sjúkrahjálparin hevur beint fyri millum 20 og 40 sjúklingum. Tann 25 ára gamli maðurin hevur greitt løgregluni frá, at hann hjálpti sjúklingunum, tí tey liðu so illa. Hann hevur sagt, at í veruleik- anum høvdu tey einki at liva fyri longur, og tí gav hann teimum so mikið av pínulinnandi og doyvandi evnum, at tey doyðu. Sjálvur ivast hann ikki í, at hann gjørdi eina góða gerð hvørja ferð, og tí sigur hann seg vera ósekan í øllum ákærum um morð. Wolfgang Huber, sum arbeiðir hjá ákæruvald- inum í Bayern, sigur við DPA, at fólkini, sum fingu hjálp at doyggja, vóru ímillum 60 og 89 ár, og at tey øll liðu av álvarssomum sjúkum. Kanska fleiri krøv Í Russlandi eru skatta- myndugleikarnir farnir undir at kanna rokn- skapin hjá oljufelagnum Yukos fyri árið 2002, og tað hevur elvt til gitingar um, at felagið kann fáa eitt skattakrav afturat. Higartil hevur skatta- valdið kravt, at Yukos skal gjalda næstan 45 milliardir krónur í restskatti fyri árini 2000 og 2001. Av hesum stava 20 milliardir krónur frá 2000, og mánadagin fekk felagið boð um at gjalda pengarnar innan tveir mánaðir. Leiðslan í Yukos hevur boðað frá, at hon hevur ikki so nógvar pengar tøkar, og at felagið er heldur ikki ført fyri at læna teir. Felagið hevur tí gjørt greitt, at kann tað ikki gjalda skuldina yvir eitt ávíst áramál, fer fer tað á húsagang. Nógvir eyg- leiðarar halda, at málið er í veruleikanum ein politisk uppgerð ímill- um Vladimir Putin, for- seta og fyrrverandi stjór- an í Yukos, ríkmannin Mikhail Khodorkovskij, sum hevur sitið í varð- haldi síðani seinasta heyst. Úr Moskva ljóðar, at fyrrverandi kanadiski forsætisráðharrin Jean Chretien er biðin um at royna semju ímillum skattavaldið og Yukos. Kommunur finna saman Síðani danska stjórnin herfyri boðaði frá einum nýggjum kommunu- bygnaði, hava meiri enn helmingurin av landsins kommunum samtykt at leggja saman í størri eindir. Sambært tíðarritinum Danske Kommuner hava 121 kommunur gjørt av at leggja saman í 39 eindir. Hinvegin hava 15 av teimum størru kommununum sam- stundis boðað frá, at tær ætla sær at halda fram sum sjálvstøðugar kommunur. Nógv tær flestu av hesum komm- ununum eru á høvuðs- staðarleiðini, men tað eru eisini kommunur aðrastaðni, sum ikki hava áhuga í saman- legging. Teirra millum er Bornholm, sum nú er ein kommuna, og sum ikki hevur áhuga í sam- anlegging við komm- unur inni á meginland- inum. Samstundis sum kommunubygnaðurin skal broytast, verða amt- ini tikin av. Ístaðin fyri skal Danmark býtast sundur í fimm øki. Tey ríku í Bretlandi eru vorðin munandi ríkari, síðani Tony Blair og arbeiðara- flokkurin komu til valdið í 1997 BRETLAND Árni Joensen fartekst@mail.dk Bretska arbeiðarastjórnin eigur at leggja størri dent á sosialan javna og sosialt rættvísi. Tað eru ráðini, sum stjórnin fær frá stovninum Public Policy Research, sum í einari nýggjari frá- greiðing kemur til ta niðurstøðu, at tá tað snýr seg um sosialan javna, er politikkurin hjá stjórnini miseydnaður. Stovnurin sigur, at tey sjey árini, Labour hevur sitið við valdið, er munurin á ríkum og fátækum vaksin í Bretlandi. Millum annað staðfestir frágreiðingin, at 10 prosent av teimum ríkastu bretunum fáa 54 prosent av teirri sokallaðu vælferðarkøkuni, og at tað ovasta prosentið fer við 13 prosentum av bruttotjóðar- inntøkuni. Hesi tølini vóru minni, tá Labour kom til valdið. Public Policy Research sigur, at javnstøðan ímill- um menn og kvinnur er batnað í Bretlandi tey sein- astu sjey árini, men kortini tjena kvinnur framvegis bara 82 prosent av tí, sum menn í tilsvarandi størvum forvinna. Stjórnin fær kortini rós fyri at hava bøtt um korini hjá barnafamiljunum, hóast tey ikki eru nóg góð enn. Tann 37 ára gamla Annemette Hommel er skuldsett fyri at hava farið illa við irakskum fangum, men verji hennara sigur, at málið er nógv verri enn tað, sum higartil er komið fram FANGAVIÐFERÐ Árni Joensen fartekst@mail.dk Fyrrakvøldið gjørdi danski verjumálaráðharrin, Søren Gade, av at boðsenda leiðsluni hjá donsku her- monnunum í Irak. Tann almenna orsøkin var, at ráðharrin hevði mist álitið á leiðsluni. Samstundis er tann 37 ára gamla Annemette Hum- mel, sum er kapteynur í danska herinum, skuldsett fyri at hava brotið reglurnar um, hvussu krígsfangar skulu viðfarast. Í donsku fjølmiðlunum er komið fram, at hon noyddi iraksk- ar fangar at sita í pínandi støðum, og at hon sýtti teimum vatn, tá teir bóðu um tað. Í báðum førum er talan um brot á altjóða reglur um krígsfangar. Sjálv sigur Annemette Hummel við donsk bløð, at hennara yvirmenn í Irak vóru vitandi um, hvørja framferð hon hevði brúkt, og at teir høvdu góðtikið hana. Eitt nú sigur hon við BT og Ekstrablaðið, at ovastin hjá donsku her- monnunum í Irak, Henrik Flach, oberstur, hevði góð- tikið tað, sum hon hevði gjørt. Verjin hjá Annemette Hommel segði í gjár, at málið um donsku fanga- viðferðina í Irak er eitt størri mál, enn fólk halda, og at tað versnar dag frá degi. Til stuttleika Sama dag sum danska her- leiðslan í Irak bleiv koyrd frá, fór ein dómstólur í USA undir at avhoyra ta 21 ára gomlu Lynndie Eng- land, sum er ákærd fyri at hava farið illa við fleiri irakskum fangum í Abu Ghraib-fongslinum. Undir avhoyringunum í Fort Bragg segði hon, at hon og hinir hermenninir hildu seg ikki gera nakað skeivt, og tey hildu tað heldur ikki vera serliga álvarssamt. Tvørturímóti hildu tey tað vera stuttligt, segði hon. Undir avhoyr- ingunum vildi eitt av vitn- unum vera við, at fregnar- tænastan CIA visti, hvat fór fram, og at CIA hevði beinleiðis biðið fangavørð- arnar fara illa við fang-un- um. Verjin hjá Lynndie Eng- land segði í gjár, at verður hon dømd, eiga nógvir aðrir hermenn og yvirmenn at verða revsaðir. Heilt upp til teir ovastu. Størri stættamunur í Bretlandi Danmark fingið sítt Abu Ghraib Lynndie England á veg til avhoyringarnar í Fort Bragg týsdagin Mynd: Reuters Ráoljuprísurin er tann hægsti síðani flógvakríggið. Lági kursurin á dollarum kemur væl við hjá føroyingum OLJA Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Prísurin á ráolju er søguliga høgur í løtuni. Prísurin hevur ikki verið eins høgur síðani Flógvakríggið fyri skjótt fjúrtan árum síðani. Og hetta setir eisini síni spor á støðuna hjá føroyska keyparanum. Á ólavsøku dýrkaði Føroya Shell um sínar prísir. Prísurin á bensin og diesel er í miðal hækkaður 13,5% síðani januar 2002. Prísurin ferð- ast upp og niður við al- heimsprísinum. Men prís- urin á brennievni hevði ver- ið munandi hægri, var tað ikki fyri lága kursinum á dollaranum. Spurningurin er hvørt høgi prísurin fer at halda sær? – Tá mann er á hægsta prísi í fjúrtan ára, so er ringt at meta, og tú kundi ynskt, at prísurin gekk nið- ureftir. Men serliga ófriður- in í Russlandi og stóri eftir- spurningurin ger, at tað í løtuni ikki røkist fyri, at oljuprísurin fer at halda verandi støði eina tíð aftur- at, sigur Erling í Liða, sølu- og marknaðarleiðari á Føroya Shell. Hann sigur, at høgi olju- prísurin skyldast fleiri um- støðum. Òfriðurin við størsta oljufelagnum í Russlandi spælir ein týð- andi leiklut.l Men eisini er eftirspurningurin í serliga Kina voksin nógv. órógv. Prísurin fyri tunnuna er í skrivandi stund 40,64 dollara fyri tunnuna. Ser- frøðingar hava torført við at siga nakað um, hvussu nógvur longur upp prísurin kann førka seg. Prísir á brennievni hjá Føroya Shell januar januar januar 28. juli 2002 2003 2004 2004 Blýfrítt 95 (pr.ltr.) 7,39 Blýfrítt 98 (pr.ltr.) 6,96 7,44 7,19 7,83 Diesel (pr.ltr.) 4,45 4,90 4,65 5,10 Gassolja (pr. 1.000 ltr.) 3125,00 3725,00 3525,00 4088,00 – Tað er einki framtíðarperspektiv í flogvøllinum í Vágum, sigur Poul Michelsen, tingmaður fyri Fólkaflokkin FLOGVØLLUR Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Poul Michelsen var í sínari tíð fortalarin fyri at byggja ein flogvøll á Glyvursnesi. Tað ætlanirnar vóru síðani lagdar á hyllina, men fyrr- verandi borgarstjórin í Havn og núverandi ting- maðurin fyri Fólkaflokkin hevur so avgjørt ikki broytt meining um, at tað er rætt at byggja flogvøll á Glyv- ursnesi – ella á øðrum stað. Ì øllum førum er flog- vøllurin í Vágum ótíðar- hóskandi. Tað er einki framtíðarperspektiv í flog- vøllinum í Vágum, sigur Poul Michelsen. Hann kallar støðuna í Vágum at pressa fótin í skógvin, sum ikki passar. Hann tekur støði, at løg- maður í sínari røðu tosaðu nógv um altjóðagerðing. Hana skulu vit taka sum ein avbjóðing. – Tað nógva kjakið um fluttning loftvegis hevur víst okkum, at tørvar er á einum flogvølli í Føroyum við ongum avmarkingum. Vit eiga ikki at vera bangin fyri at tosa um hetta, sigur Poul Michelsen. Ì viðgerðini av ólavsøku- røðuni hjá løgmanni hevði Poul Michelsen flogvalla- málið á orði, men hann møtti harða mótstøðu frá Vága tingmonnnum. Er tað ikki politiskt utop- ist at hugsa sær, at flogvøllurin ikki altíð fer at vera í Vágum? – Tað er hóast alt nøkur onnur fólk, sum skulu liva í hesum samfelagnum, uttan tey tretivu arbeiðsplássini á flogvøllinum og atkvøður til tveir tingmenn í Vágum, sigur Poul Michelsen. 100 OK Poul Michelsen kann væl liva við, at flogbreytin verður longd eini hundrað metrar sum eina fyribils loysn. Men í longdini heldur hann ikki, at hetta er nakað, føroyska samfelagið og vinnulívið kann liva við. Men verður flogvøllurin í Vágum longdur, so eru tað danir, ið eiga at rinda fyri hetta. – Danir hava fingið okkum í hesa støðuna, og teir eiga flogvøllin, so tað er púra greitt, at teir eiga at rinda fyri sítt. Velja vit at byggja ein nýggjan flog- vøll, so eru tað sjálvandi føroyingar, ið eiga at rinda, sigur Poul Michelsen. Einki víðari Poul Michelsen er sum partur av tingbólkinum hjá Fólkaflokkinum eisini part- ur av samgonguni. Í sam- gonguskjalinum stendur á ongan hátt nakað um, at flogvøllurin ikki skal vera í Vágum. Og Poul Michelsen ásannar eisini, at hann ikki fær farið víðari við málin- um politiskt. – Men eg kann fyri tí hava eina meining. Tað er ikki altíð, at ein politisk loysn loysir seg best fyri vinnuna og fyri samfelagið, sigur Poul Michelsen. Poul Michelsen: Flogvøllurin í Vágum er óhóskandi Tað nýtist ikki vera á Glyvursnesi, men Poul Michelsen heldur framvegis ikki, at flogvøllurin í Vágum er óhóskandi Oljuprísurin er søguliga høgur Oljan undir Føroyum hevði farið fyri høgan prís í dag, um so var. Ikki síðani flógvakríggið hevur prísurin á olju verið eins høgur C M Y K 3 2