mánadagur 19. oktober 2015síða 5

5 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 19. oktober 2015 · Nr. 120 BAKTERIUR ferðast langt. Men teir fara ikki út um alt rúmið. Hevur tú tannbustina beint við kummuna, so kanska tú flytur hana, sigur William. Hann vísir á, at innan júst hendan spurningin um, hvørt bakteriurnar floyma runt á vesinum hvørja ferð vit skola niður, verða kanningar gjørdar. – Summi meina tað er meira vandamikið at halda lok­inum afturi, men enn vita vit ikki við vissu, sigur William. Og tá umræður brúsuna, so er eingin ivi um, at staðið, har vit vaska okkum rein, er merkt av bakteriunum. Men sambært William eru tær ikki vandamiklar. – Vit tola ivaleyst bak­ter­ iurnar í brúsuni, so tað skal man ikki stúra fyri, staðfestir William. Hav reinar hendur áðrenn tú fert í køliskápið Hóast flest allar vørur í køli­ skápinum eru væl pakk­aðar inn í eitt hvørt, so er kortini gott at hava í huga, at kuldin í skápinum ikki drepur bak­ teriur – tær fara bert í dvala. – Bakteriurnar fáa ikki for­merað seg í kuldanum í køli­skápi ella frystara. Men tað merkir ikki, at tær doyggja. So skjótt hiti kemur til tær aftur, so fara tær at formerað seg aftur, greiður William Smith frá. Mangan verða ymisk køli­ skáp marknaðarførd við, at tey hava eitt serstakt bak­ teriu­fyltur, sum drepur allar bakteriurnar. Men man tað verða so? – Nei. Tað er eitt stuttligt søluargument, men tað rigg­ ar ikki nakrastaðni. Tá tú fert inn við hondini í køli­ skápið, so ger tað ongan mun um tú hevur fyltur ella ikki, sigur William. Tá tú skalt ansa tær eftir smittuvanda í køliskáp­in­um eru ráðini frá smittu­verju­ frøðingunum greið. Vaska tað javnan við vatn og sápu, og tryggja tær, a tað er turt áðr­enn tú brúkar tað aftur. – So skal tað nokk ganga, held­ ur William fyri. Ringar eru ótespiligir Mangan hoyra vit ymiskar søgur um, at ting, sum vit koma í samband við hvønn dag, í veruleikanum eru bak­ teriu­bumbur. Men hvat pass­ ar og ikki? Ringar eru helst tað mest ótespiliga, sum rennur Will­ iami til hugs hesa løtuna. – Undir ringum sita ein ørgrynna av bakterium. Tað kann vera tarmbakteriur, bak­teriur frá høsnarungum ja, hvat veit eg. Tað verður bara liggjandi har, sigur Willi­am. Ert tú ein teirra, sum ong­ an­tíð tekur ringarnar ella aðra smúkku av - heldur ikki tá tú skalt vaska tær, so er tað ein bakteriubumba, sum tú helst skal fáa bilbugt við beinan vegin. ­– Eltir tú deiggj ella fæst við annan mat, har tú skalt nýta hendurnar, so er tað heldur ótespiligt, at tú ert ílatin smúkkur meðan. Tað góða við tí er so, at mangar matvørur verða settar í ovn­in áðrenn nýtslu, og tað drepur bakteriurnar. Men verri er, tá vit fara í gongd við slíkar matvørur, sum ikki verða kókaðar ella stoktar, greiður William frá. Tøknin er nú ikki so galin Ræðusøgur um smittu­ vand­an við farteldum ella far­telefonum er javnan at síggja í útlendskum miðlum, og mong eru tey, sum halda júst knappaborðið á teld­uni vera tann størsta synd­aran. Men veruleikin er heilt ein annar, sambært smittu­verju­ frøðingunum. ­– Vit kundu sett sama spurn­ing um tær gomlu fast­nettelefonirnar. Men tað eru sjálvandi ikki telefonir, sum eru smittuberar, men persónarnir, sum eiga tele­ fon­irnar, sigur William. Hann vísir á, at tað er eing­in munur á einum ílati av livurpostei og einari far­ tele­fon. Bakteriur koma á alt, sum vit nerta við, og so­leiðis er sjálvsagt eisini við nýggj­ astu tøknini. – Munurin er bara tann, at vit eta ikki okkara mat av knappaborðinum ella av fartelefonina. Tað, sum vit ikki beinleiðis eta, taka vit ikki skaða av, sigur William Smith, smittuverjufrøðingur í Heilsuverkinum Sprittdunkar óneyðugir Mong eru tey, sum hava spritt­dunkar nærhendis, og taka teir fram í tíð og ótíð, fyri at minka um vandan við bakteriusmittu. Men tað er nakað nógv av tí góða, heldur William Smith. – Spritt er ógvuliga gott, bæði til útvortis og innvortis nýtslu í heilsuverkinum. Men at nýta spritt heima? Nei, tað haldi eg ikki er neyð­ ugt, sigur William. Í einum húsarhaldi, har fólkini eru frísk, er ikki neyð­ ugt at hava spritt nærhendis. Eru vit í sama umhvørvi, ja so deila vit bakteriur. – Fólk í einum húsarhaldi er ógvuliga tætt at hvørjum øðrum hvønn dag. Har fer spritt ikki at gera nakran mun. Og at taka spritt við í SMS ella hvar tað skal vera, tað er eisini óneyðugt eftir mínum tykki, sigur William. Hvussu er og ikki, so er smittuverjufrøðingur hjá heilsuverkinum sannførdur um, at reinleiki í køkinum er tað mest avgerandi, tá ið umræður at sleppa und­an smittu frá ymsum bak­ter­ ium. Køkurin er hjartað í heiminum, verður mangan sagt, og tað er tað eisini fyri bakteriurnar. Hagreiðir tú matin við nøktandi reinleika, skáldar tú træskeribrettið hvønn dag, vaskar tú køli­ skápi av og á, og tekur ring­ ar­nar av áðrenn tú fert í gongd við matin, ja so skuldi tað gingið. barbara@sosialurin.fo William Smith, smittuverjufrøðingur í heilsuverkinum