leygardagur 7. august 2004síða 2

2 Nr. 148 - 7. august 2004 Nr. 148 - 7. august 2004 3 Kim Simonsen Í hesum døgum koma film- ar sum »Tid til forandring« eftir Lotte Svendsen og »Brødre« eftir Susanne Bier fram. Hetta eru filmir, ið hava ein álvarsaman tóna, ið viðgerð modernaða menniskjað. Tað er torført at raka tónan og sarta lynd- ið hjá modernaða stórbýar- menniskjanum, tað er tó júst tað, ið eyðnast hjá Sophia Coppola í filminum »Lost in translation«. Hetta er ein lítilátin filmur, ið stillisliga sigur frá eini heilt serligari søgu. Kenslur eru søgur, vit siga um okkum sjálvi. Mál- ið inniheldur søgur í sjálv- um sær, og orðini eru við til at skapa veruleikan. Tosa vit um melankoli ella nostalgi, so skapa vit eisini mangan hesa kensluna. Serliga innan bókmentir og filmin kunnu vit møta mo- dernaðum kenslum. Um vit siga, at heimspekin sigur okkurt alment um heimin, so vil sálarfrøðin siga okk- urt alment um einstakling- in, meðan list sigur okkum, hvussu tað er at vera menn- iskja innani frá. Ein óvanligur amerik- anskur filmur Í sjeytiárunum høvdu leikstjórarnir valdið í Hollywood. Tá royndu ung- ir leikstjórar sum t. d. Dennis Hopper, Arthur Penn, Martin Scorsese, John Cassavetes, Francis Ford Coppola, Alan J. Pa- kula at skapa modernaða filmir um nútíðina og at tulka støðuna hjá modern- aða menniskjanum. Filmir sum »Easy Rider«, »The Graduate«, »Aflytningen«, »Taxi Driver«, eru allir klassikarar, ið royndu at finna horvnu amerikansku sálina. Robert Altmann gjørdi filmin »Nashville« og Coppola »Godfather«. Eftir hetta komu nærum allir leikstjórarnir at oyði- leggja mangan góðan film, tí teir tóku ov nógv drøgg, serliga kokain. Hetta gjørdi, at menn sum George Lucas og Steven Spielberg sluppu at gera al- skins b-filmir um vanda- miklar hávar, UFO og stjørnukríggj. Eftir hetta hava leikstjórarnir í Holly- wood liva við óhugnaligum krøvum, um at teirra filmar skulu vera »blockbusters«, t.v.s. selja milliónir av at- gongumerkjum. Tað sum er horvið í øllum hesum er listarligi sjálvræðisrætturin hjá leikstjórunum. Teir bestu filmarnir, ið koma frá USA er tí mangan fram- leiddir uttan fyri stóru film- fabrikkirnar. Eitt dømi er Woody Allen, ið ger sínar egnu filmir. Ein stórur partur av teim- um, ið hava áhuga í filmi, tíma ikki at hyggja eftir Spiderman 2, Lord of The Rings, Hellboy, (postmo- dernaða) Kill Bill ella Tom Cruse (lívið er ov stutt til Cruse). Milliónir av intel- lektuellum og skapandi menniskjum í USA og Eu- ropa leita eftir meiri intel- lektuellum filmum. Tað er her, at dóttir kenda leik- stjóran Francis Ford Cop- pola, ið gav okkum filmir sum »Dommedag nu« og »Full Metal Jacket«, Sophia Coppola rakar beint við filminum »Lost in Translation«. Coppola minnir um yngri indipen- dent talent sum Joel og Ethan Coen (Millers Cros- sing, Barton Fink, Fargo, The Big Lebowsky, O Brother, Where art Thou, The Man Who Wasn´t There) og Charlie Kauf- mann (saman við Spike Jonze, Michel Condry) (Being John Malkovich, Orkide tyven og Evigt sol- skin i et pletfrit sind). Hesi gera meiri krevjandi og in- tellektuellar filmir. Fyrr var nostalgi eitt slag av hugtyngslu, ið varð hild- ið at vera ein deyðilig sjúka. Nú er hesin longsul bert ein beisksøtur longsul eftir onkrum, ið einaferð var. Okkurt er farið, skiln- aðurin er hendur og missur- in er veruleiki. Í filminum »Lost in Translation«, møt- ast tveir útisetar á ferð í Japan, bæði hava mist okk- urt. Bob Harris (Bill Mur- ray) er ein avdankaður sjónleikari. Hann er í Japan fyri at gera eina lýsing fyri eitt japanskt whisky, men hann líður av svøvnloysi og skilir ikki japanar ella sítt egna lív. Hon, Charlotte (Scarlett Johansson) er í Japan og býr á sama ho- tellinum sum Bob. Hon er gift við einum sjálvglaðum kendum fotografi. Bæði Bob og Charlotte kenna seg vilst í lívinum og ikki minst í Tokyo. Filmurin snýr seg um fólk, ið hava alt, men tó líða av ævigum jetlag yvir okkara tíð. Danski leikstjórin Lotte Svendsen, tók her fyri til, at modernaða menniskjað dyrkar seg sjálvt og er púra sjúkliga sjálvfokuserað. Humanisman og áhugin í øðrum er avloyst av íbúðar- innrættan. Ongantíð í søg- uni hevur sjónvarpið víst fleiri sendingar um fólk sum innrætta íbúðir, keypa hús, mála hús og umvæla hús. Tað er helst ótrygga støðan í heiminum í dag, ið eisini hevur fingið fólk at forskansa seg í teirra lítlu (parselhúsa)verð. Lotte Svendsen heldur, at serliga kvinnurnar dyrka hesa veruleikaflýggjan: »Tað kann gott vera, at kvinnur- nar ikki eru umboðaðar í Fólkatinginum, men eg haldi, at kvinnurnar hava eitt ósjónligt vald, ið er óendaliga skaðiligt fyri fría tankan. Og eg síggi hetta allarstaðir.« Eitt annað slag av eskap- ismu, ið monnum dáma væl eru allar Marvel og super- hetju filmir sum »X-men 3«, »Blade 3 og 4«, »Hulk 2«, »Spiderman 2« og »The Punisher«. Skjótt koma bæði Catwoman, Batman og Superman aftur. Tað er sum tíðin ikki er til filmir sum »Lost in Translation« longur, tí í filminum er nærum einki plott, har hendir ikki tað stóra, men filmurin gevir eina góða lýsing av einseminum í stórbýunum og av, hvussu tað er at vera menniskja í dag. Allir filmar, ið royna tað eru áhugaverdir. Sløkk- ið idiotkassan við bila-, íbúða-, inrættingar- og slankisendingum og vitjið Havnar Bio á Listastevn- uni. Hetta er ein hin besti filmurin á skránni í ár. 6.–9. august. Lost In Translation USA, 2003. 102 minuttir. Sophie Coppola. Við: Bill Murray og Scar- lett Johansson. Filmir á Listastevnuni: Stórbýar melankoli – Lost in Translation – nakna modernaða menniskjað. »Even the President of the United States sometimes must have to stand naked« Bob Dylan Modernaða menniskjað »When you think that you lost everything/ You find out you can lose a little more/ I’m just going down the road feeling bad«. Bob Dylan C M Y K 3 2