týsdagur 3. november 2015síða 6

Mikudagur 4. november 2015 · Nr. 127 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hugsa teg um, áðrenn tú trýstir á send Óli Rubeksen, SSP-ráðgevi, sigur, at tey nýta nógva orku upp á at læra tey ungu at ferðast trygg á alnetinum. Danjal av Rana Hóast fólkini í sak­ar­mál­in­ um, sum var fyri í Føroya rætti, vóru yvir 18 ára gomul, so er hetta, at víðarisenda ónær­is­ligar myndir, als ikki ókent millum yngri fólk held­ ur. Tað váttar Óli Rubeksen, SSP-ráðgevi. Hann heldur, at trupulleikin er ein ávís porno­fisering, sum fer fram mill­um fólk, har tey royna at síggja lekkur út. – Vit síggja, at serliga gent­ur, ofta heilt niður í 12 ára aldur, nýta hetta sum eitt tól til at hevja seg sjálvar. Onkr­ar gera tað í ovfarakæti, men tíverri eru tað ikki øll, sum duga so væl at ansa sær sjálv­um á netinum, sigur Óli Rub­ek­sen. Hann sigur, at tey allar­ flestu duga sær hógv á net­in­ um, men kortini er neyðugt áhald­andi at arbeiða fyri at børn og ung í Føroyum kunnu hava eina trygga ferðslu á netinum. Hann vísir á, at tað ikki er ólógligt, at taka slíkar mynd­ir, ei heldur at senda øðr­um tær, men at tað er ein al­samt vaksandi trupulleiki, at myndirnar síðani verða send­ar víðari, og tað er revsi­ vert. Óli Rubeksen sigur, at ein trup­ul­leiki er, at fólk hava lyndi at ger­ast eitt sindur líka­sæl og hugsa, at soleiðis er tað bara. – Shit happens, plaga tey ungu at taka til, men vit mugu greiða teimum frá, tað er ikki líkamikið, og at tey hava ábyrgd av tí, sum hend­ ir, serliga um tey sjálvi senda mynd­ir víðari, sigur hann. Hann sigur tó tað sama, sum Hildur Hentze og Linda Hess­el­berg. – Er myndin fyrst farin út í cyber­space, so er hon farin. Tí er so týdningarmikið, ikki at trýsta á send. Privatar mynd­ir eru privatar. Tær skulu ikki út í cyberspace. Tað sama er galdandi fyri nak­in­myndir, sigur Óli Rub­ ek­sen. SSP-samstarvið royn­ir eisini at undirvísa for­eldr­ un­um á hesum økinum og upp­livur, at hetta er eitt øki, sum fyllir nógv í huganum á foreldrunum, meiri enn til dømis spurningar um rús­ drekka. – Vit hava gjørt fald­ar­ ar og hava javnan for­eldra­ fundir, har vit royna at veg­ leiða foreldrum, um hvussu tey skulu møta hesi av­bjóð­ ing­ini, sigur hann. Eisini ger SSP-samstarvið í løtuni eitt arb­eiðs­hefti, sum skal hjálpa skúl­um at orða ein politikk inn­an sosialt samskifti, sum skal stuðla og hjálpa børn­ um og ungum at hava góð­ar vanar, tá tey ferðast á net­in­ um. tíðindi – Hetta er eitt gott dømi um, hvussu vandamikil sosi­ala media er vorðið, sig­ ur Linda Hessel­berg, ákæri. Tað er vorðið alsamt van­lig­ari hjá ungum fólk­ um at taka myndir av sær sjálv­um og senda til vinir og kenningar og millum mest nýttu appurnar eru Snap­chat og Instagram, hvørs ein­asta endamál er at taka mynd­ir og vísa vin­ um tínum tær. – Vandin er, at mynd­ir­ nar verða nýttar í einum heilt øðr­um sam­an­hangi og til eitt heilt ann­að enda­mál enn upp­runa­liga ætlað, sig­ur Linda Hess­el­ berg, og vísir til mál­ið, sum vit umtala aðra staðni í blað­num, har ein ung­ur mað­ur leggur eina mynd av fyrrverandi dam­uni, nakn­ari, út á Facebook. – Ungdómurin hugsar kanska ikki so nógv um tað, tá myndin verður tikin og send, men tað er skjótt, at mynd­in verður nýtt til ann­að enda­mál, sigur hon. Linda Hesselberg vísir eis­ini á, at tá myndin er far­in í umfar, er so gott sum ógjør­ligt at steðga henni. – Tað ber altíð til at strika upp­runa­ligu mynd­ ina, men trup­ul­leik­in er, at vit vita ikki, hvussu nógv hava goymt mynd­ina ella tik­ið eina skíggja­mynd (screen­shot á enskum). Tí er so tor­ført at tálma út­ breiðsl­uni av eini mynd, sig­ur Linda Hess­el­berg ákæri. Á borðinum hjá ákæru­ vald­in­um liggur eitt líkn­ andi mál. Í vár varð ein film­ur deildur á Snapchat, av trim­um ungum fólkum, und­ir 18 ár, ið høvdu sam­ legu. Í hes­um føri var tal­ an um at ein av teimum trim­um hevði tikið film av teimum og deilt filmin á Snap­chat. Onk­ur hevur síð­ani tikið eina upptøku av filminum og sent hend­ an víðari til sín vina­skara. Enn er ikki greitt, um ákæra verður reist í hesum mál­in­um.­ Myndirnar kunnu skjótt misnýtast Tað er skjótt, at myndin verður nýtt í øðrum samanhangi og til annað endamál, enn upprunaliga ætlað, sigur Linda Hesselberg. Løgreglan fær lítið gjørt Danjal av Rana Fólk standa ofta hjálparleys, tá myndir av teimum enda á Face­book og øðrum støðum á alnetinum. Í mongum før­ um røkkur føroysk lóggáva sera stutt, og tí kann gerast ómeta­liga trupult at strika mynd­ir­nar aftur. Av løgreglustøðini í Havn siga, tey, at í slíkum førum, tá onk­ur hevur lagt myndir av tær út á netið uttan títt sam­tykki, tað verið seg bæði ónærisligar myndir og aðr­ar, hevur løgreglan lítlan møgu­ leika at gera nakað við málið. – Vit heita sjálvandi á fólk um at melda tilburðin, so­leið­is at vit kunnu kanna mál­ið, tí tað er heilt greitt brot á revsi­lóg­ina at leggja ónær­is­lig­ar mynd­ir av øðr­ um út á Face­book og aðr­ar miðl­ar, men vit fáa tíverri ikki gjørt nógv við at strika mynd­ir­nar, um tær fyrst eru sendar í umfer, sigur Hild­ur Hentze, varaleiðari á krimi­ nal­deildini. – Tað einasta, vit kunnu gera fyri at strika myndirnar, er at heita á fólk um at melda mynd­irnar til Facebook, og biðja tey um at strika mynd­ ina. Tíverri vísir tað seg, at Face­book ikki er serliga sam­ starvs­sinnað, ei heldur hvat við­víkur at lata okkum per­ sóns­upplýsingar av teirra síðu. Hon sigur, at talan er heilt greitt um brot á revsilógina. – Ein mynd, sum til­hoyr­ ir eitt eyðsæð pri­v­at par­lag, kann ikki almanna­kunn­ger­ ast, utt­an sam­tykki frá báð­ um pørtum. Sam­tykk­ir ann­ar ikki og hin al­manna­kunn­ger mynd­ina, er tal­an heilt greitt um brot á revsi­lóg­ina, sig­ur hon. Hildur Hentze heitir tí á fólk um at hugsa seg væl um, í fyrsta lagi áðrenn tey yv­ir­ høv­ur taka slíkar myndir og í øðr­um lagi áðrenn tær vera send­ar víðari. – Tað kann tykjast spenn­ andi, tá ein er í parlagi at taka slíkar myndir, men lat vera. Tú veitst ongantíð, hvar mynd­in endar, tá parlagið end­ar. Míni ráð eru, at tú ikki tekur myndir av tær sjálv­ um, sum tú ikki vilt at omma tín skal síggja, sigur Hildur Hentze. – Síðani vil eg eisini heita á fólk, um at hugsa seg um, áðr­enn tey deila myndir av øðr­um. Hevði tú viljað, at ein slík mynd av tær sjálvum varð send víðari, spyr hon. Hildur Hentze ávarar um, at myndirnar vera liggjandi á net­in­um, tá tær fyrst eru send­ar í umfar, og at tær kunnu vera liggjandi leingi. – Hetta kann eisini fáa keði­ligar avleiðingar fyri teg og onnur í framtíðini, tí meiri og meiri eru arbeiðsgevarar farn­ir at kanna komandi starvs­fólk á internetinum. Tí kann tað gerast óheppið, um arb­eiðs­gevarin finnur slíkar mynd­ir av tær ella sær, at tú deil­ir slíkar myndir, sigur Hild­ur Hentze at enda. Løgreglan hevur sjáldan heimild at strika ónærisligar myndir, sum fólk leggja út á internetið.