hósdagur 12. november 2015síða 18

Fríggjadagur 13. november 2015 sosialurin 131 18 – Bókin er kanska stuttlig at lesa, men fyri dreingin er tað blóð­ugt álvara. Hann kennir seg sum stór­ synd­ara á veg til fortapilsi hvørja ferð hann letur seg freista av smá­køk­ unum í konditarínum, og tá sunnu­ dags­skúlalærarin lýsir fanarnar, stúrir hann av álvara fyri, at pápin er ein teirra. Síggja ikki barnið Eitt gjøgnumgangandi tema í bókini Hinumegin garðin er, at tey vaksnu í veru­leikanum ikki síggja børnini og tí ikki virða tey sum menniskju. Grefligasta dømi um hetta er sunnu­ dags­skúlalærarin, sum sær út til at njóta at ræða børnini. Í seinnu helvt av bókini byrjar drongurin í barna­ skúl­anum, sum ikki er serliga barna­ vinaligur. Lærarin hóttir ikki við for­ tapilsi, men slær og knúskar børnini. Og heima við hús uppdagar drong­ urin spakuliga, at pápin heldur ikki er at lýta á. – Onkur spyr kanska, hví eg skrivi so um lærararan og um pabba, men hví skal tað fjalast, sum øll vistu? Lærararnir kundu vera óndskaps­ fullir og djevulskir, og summir vóru eisini perversir móti børnunum. – Pabba var ógvusligur í orðum, men hann sló ongantíð. Kanska er tað tí, tað kennist so ógvusligt, tá hann blakar appelsinskalið eftir mær, sum eg lýsi einastaðni í bókini. Omman, sum býr hjá teimum, er góð við dreingin, og hann finnur sær skjól hjá henni. Hennara trúgv er øðr­vísi enn tann hjá sunnu­dags­ lær­aranum, hóast hon hoyrir til somu samkomu. Hon troystar hann og syngur nina nái fyri honum. Men omm­an stúrir samstundis alla tíðina og tekur hann við á møti fyri at fáa hann á rætta kós. At mála kenslur Eitt annað menniskja, sum er lýst við ljósum pensli í bókini, er fastir drongin, málarin Ruth Smith. Hon biður hann hvíla seg á divanuni, meðan hon teknar hann, og »blýant­ urin skróvaði, og tað kendist, sum omman ninaði mær náðina.« Hon bjóðar honum eisini við, tá hon fer út at mála, og hon lærir hann at máta per­spektivið frá blýantsspíssinum og niður á tummilin. »Og hygga nú, nú flyti eg per­ spektivið niður á blokkin, so er pláss fyri bæði Lopransfjørði og fjøll­unum aftanfyri.« Sigur hon, tá tey standa niðri í fjør­uni. Hann við tráðu og hon við pensli. Drongurin heldur ikki, at myndir­ nar hjá fastrini líkjast, men Ruth Smith svarar, at »eitt málarí behøvist ikki at líkjast akkurát. Málaríið skal heldur vísa kenslurnar, tú hevur, tá ið tú málar ellar teknar okkurt.« Við bókini Hinumegin garðin hevur William Smith megnað at skapt pláss fyri einari heilari barnaverð í ein­ari lítlari bók, og tað er upplagt at spyrja hann, um hann eisini hevur hugsað um orðini hjá Ruth, meðan hann skrivaði. Hugsaði tú, at tú gjørdi tað sama á skrift, sum Ruth ger á lørifti, tá tú skrivaði? – Nei, als ikki. Soleiðis havi eg ikki hugsað. Men tú hevur rætt í, at alt verður lýst ígjøgnum kenslurnar hjá dreinginum. Tá eg fór í gongd við at skriva, mintist eg ikki hvørja detalju úr mín­um barndómi, men eg mintist kenslur­nar, og eg mintst sunnu­dags­ skúla­søgurnar, og so havi eg smíðja søguna kring tað. So ein hátt er tað kanska sum við málningunum hjá Ruth. At tað eru kenslurnar hjá drong­inum sum hava týdning. Tað er hann, sum sær, hoyrir og merkir. Meira mammon í dag Eftir 40 ár uttanlands flutti William Smith heimaftur til Føroya í 2006. Søgan um smádreingin í sunnu­ dags­skúlanum búnaðist spakuliga, men spírin var, sum sagt, ikki fortíðin, men nútíðin. – Eg gjørdist skakkur av, hvussu lítið religiøsa fanatisman var broytt. Um nakað, so er hon vorðin verri, tí nú eru eisini útvarpsrásir, sum spýta ør­skapin út í døgndrift, og politikk­ arar draga vanvitið inn á ting. Drongurin í søguni upplivir for­ døming, hatur og reinan ørskap í salinum, har hann gongur í sunnu­ dags­skúla og eisini tá hann onkuntíð fer á møti við ommu síni. Heldur tú ikki, at samkomurnar eru broyttar í dag? – Grundleggjandi er ekstremi kristin­dómurin undirkúgandi, ótole­ rantur og fávitskutur, og tað er hann altíð og alla staðni. Men sjálvandi er okkurt broytt. Baptistarnir eru til dømis blivnir meira verðsligir. Teir hava boygt seg fyri mammon og byggja í dag tey flottastu húsini í land­inum og koyra teir dýrastu bilar­ nir. Men fordømingin og manglandi næsta­kærleikin eru har við sama lag, sigur William avgjørdur. – Medlidenheitin er avmarkað til skótoyseskjur til Rumenia, men mann orkar ikki, at tey øðrvísi koma ov nær. Tey samkyndu eru ikki sam­ kynd, og muslimar skulu bara halda seg burtur. Hetta mótsigur tann eyð­ mjúk­leika, sum tey prædika, stað­ festir William, sum í Hinumegin garðin lýsir, hvussu smádrongurin spaku­liga fær eyguni upp fyri, at fólkini, sum hann heldur vera so frelst og góð, als ikki eru tað. – Sunnudagsskúlalærarin sær als ikki, hvussu óndur hann er. Hann heldur, at hann er góður og í parti við einum góðum gudi. Tað er í grundini rættiliga óhugnaligt, at fólk kunnu lúgva soleiðis fyri sær sjálvum. At mann kann fyrigykla sær sjálvum, at mann er meira enn tað, mann er. Hvat siga fólk, sum hava lisið bók­ ina? Hevur nakar mótmælt myndini, sum tú málar av Vági eftir kríggið? – Eg havi bara hoyrt frá fólki, sum kenna seg aftur. Tað eru bæði fólk í Vági, men eisini fólk aðrastaðni frá í landinum, sum siga, at tey hava upp­ livað okkurt líknandi. So tú hevur eingi mótmæli fingið? – Nei, men eg vóni, at eg fái nøkur. Tað besta, sum hendi Dan Brown, var at pávin lýsti bókina hjá honum The Da Vinci Code í bann. Tá gjørdist hon ein metsølubók, hóast hon einki nytt­ aði, sigur William Smith við ein­um skálkabrosi. Drongurin sleppur undan Drongurin í bókini er fimm ára gamal, tá søgan byrjar, og hann er átta, tá lesarin er komin á síðstu síðu. Í fyrstuni er hann fulkomiliga fangaður av søgunum og hóttanunum hjá sunnudagsskúlalæraranum, men so líðandi uppdagar drongurin, at tey góðu eru ikki altíð góð, og tey, sum hann helt vera fanar, eru bara menn­ iskju. – Tað er ein sena í bókini við einum rotnum fiskablikkið, sum eg hevði keypt frá sunnudagsskúlalæraranum, sum eisini var handilsmaður. Tann hend­ ingin var ein eye-opener, tí hon oyðilegði mína illusión um, at tey, sum søgdu seg vera frelst, vóru góð menn­iskju. Sunnudagsskúlalærarin var ongantíð góður við børnini. Hann dugdi fantastiska væl at siga søgur, og vit sóu helvitiseldin og merktu hitan, men hann var óndskapsfullur og hatskur. Tað skilti eg bara ikki, fyrr enn eg fekk rotnað blikkið við fiska­ bollum slongt aftur í andlitið. Í søguni er tað mamman, sum loysir dreingin úr gandakenda valdinum hjá sunnudagsskúlalæraranum. Tá hann lotur kemur aftur við rotna fiskabollablikkinum, reagerar hon soleiðis: »Hasin forbannaði fanin! Hatta skinnhelliga reyvarholið! Eg skal visa honum, hvar fiskabollarnir vórðu keyptir!« Mamman fer niðan í handilin og kemur aftur við einum góðum fiska­bolla­blikki, og drong­urin undrast, tí »mamma mátti hava líka nógv at siga í Verðini, sum sunnu­dags­skúla­ lær­arin hevði at siga í Sal­inum. Tá ið vit høvdu etið, segði eg, at eg ikki tímdi at ganga í sunnu­dags­ skúla longur.« Gavst tú at ganga í sunnudags­ skúla tá? – Ja. Tað var omma, mamma pápa mín, sum gekk í salinum og vildi hava okk­um øll at ganga har. Mamma helt seg burtur frá øllum slíkum. Og eftir hendingina við fiskabollunum fór eg bara, tá eg fekk pakkar. Eg fór á jóla­ fest í Missiónshúsinum og nýttárs­ fest í Salinum. Tú kanst siga, at eg út­nyttaði religiónina, sum hon hevði út­nyttað meg. William smílist. Tú ert átta ár, tá bókin endar, og tit flyta til Tvøroyri. Fáa vit skjótt eina bók um ungdómslívið á Tvøroyri? – Nei, tað vil eg ikki siga nakað um. Eingin visti, at eg skrivaði hesa bókina, fyrr enn hon var so at siga liðug, og hóast søgan kom lættliga til mín, tók tað tíð at rudda alt tað vaksna úr henni. Tað er smádrongurin sum eyg­leiðir og hugsar. Skal eg skriva eitt fram­hald, er tað ein drongur, sum hugsar heilt øðrvísi. Tíbetur. post@sosialurin.fo »Eg havi bara hoyrt frá fólki, sum kenna seg aftur. Tað eru bæði fólk í Vági, men eisini fólk aðrastaðni frá í landinum, sum siga, at tey hava upplivað okkurt líknandi« – Bókin snýr seg um míni barnaár fyrst í 1950unum, men eg fór í gongd við at skriva bókina í indignation um nútíðina. Eg var óður um hartrópandi, fundamentalistiska kristin­dómin í Føroyum í dag, sigur William Smith Mentan Mynd: Álvur Haraldsen