týsdagur 17. november 2015síða 8

Mikudagur 18. november 2015 · Nr. 133 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Vilmund Jacobsen Umleið 10. hvør ungur í Dan­ mark hevur fingið sær hol í húð­ina, og í summum førum sita hesi hol kring munnin. Tøl vísa, at út við 27 pro­ sent av teimum ungu, sum fáa sær piercing kring munn­ in, fáa trupulleikar av hesum – trupulleikar, sum elva til skaða á tenn og tannhald. Piercing í munnholuni skap­ar eitt frálíkt umhvørvi fyri bakterium og ger tað lætt­ari at bera smittu. Tað eru serliga ung, sum fáa sær hol í tunguna, ið gerast fongd við ígerðarsjúkum. Ymiskar avleiðingar Tá slímhinnan í tungini verð­ur gjøgnumborað, fáa bakt­er­i­urnar lætta atgongd til blóð­ið, og hetta kann føra til bruna. Piercing í munnholuni kann eisini elva til talu­trup­ ul­leik­ar og trupulleikar við at eta. Ofta hendir tað, at tenn, sum sita nær við percing, brotna, og tað kann aftur elva til skaðar á tannhald og tann­kjøt. 75 prosent av øllum, sum hava fingið sær hol í tung­ una, siga, at tey javnan sláa pierc­ing’ina móti tonnunum fyri at hoyra eitt ljóð. Tað halda tenninar ikki til. Tað eru eisini ung, sum siga, at tey býta í piercing-ringin, og tað er heldur ikki gott fyri ungu tenninar. At býta í ringin, kann nevniliga – aftrat tann­skað­ um – eisini broyta tann­støð­ una, soleiðis at glopp kann koma millum framtenninar. Ung við piercing uppliva eis­ini, at tannkjøtið tekur seg aftur frá tonnini, og tað kann elva til eyman tann­háls og øktan vanda fyri tann­halds­ bruna ella para­den­tosu. Tá hol er í húðini, verður hetta samstundis eitt stað, har bakteriur trívast, og hetta ger tað lættari fyri smitt­andi sjúkum at treingja inn í kroppin. Ung, sum hava piercing í tung­uni, fáa nógv oftari sopp í munnholuna enn ung, sum ikki hava hol í tunguni. Reinføri krevst Piercing er ein partur av eini ment­an at prýða kroppin, og tí tykist pína, tá inntrivið verð­u­r framt og tær av­leið­ ing­ar, sum piercingin kann hava við sær, meira avbjóð­ andi og marksøkjandi enn ræð­andi. Almennu tannlæknarnir í Danmark ráða børnum og ung­um undir 18 ár frá at fáa sær hol í og rundan um munn­holuna. Hetta gera tann­læknarnir við atliti til tann­heilsuna og vanliga munn­reinføri. Børn og ung hava tørv á ein­ari gjølligari kunning um teir vandar og avleiðingar, sum kunnu standast av hol­ um í munnholuni. – Eins og Heilsustýrið mæla vit til, at ringurin ella stong­in, sum verður brúkt til piercing, er úr ektaðum met­alli. Almennu tannlæknarnir mæla samstundis til, at fólk, sum hava piercing, vaska sær hendurnar - bæði fyri og eftir – at tey hava nomið við pierc­ing’ina. Tey mæla eisini til, at húðin, har piercing sit­ ur og luturin sjálvur, verð­ur reinsað við sterilum salt­ vatni til tess at byrgja upp fyri bruna. Kemur bruni í kortini, verð­ur mælt til at søkja sær lækna­hjálp. Greinin er skrivað av Anne Kaae-Nielsen, sum starv­ast innan kommunala tann­lækna­økið í Danmark. Kelda: De Offentlige Tandlæger Vandar eru við piercing í munninum At stinga hol gjøgnum húð til ymiskar ”prýðislutir” ella ringar – tað, sum rópt verður ”piercing” – kann elva til trupulleikar. Verður hol sett í tunguna, kann hetta eisini ganga út yvir tenn og tannhald og kann í rigasta føri føra elva til eyman tannháls og øktan vanda fyri tannhaldsbruna ella paradentosu Tað er sjáldan torført at taka seg saman til at eta ein ís. Tú hevur lætt við at motivera teg, tí tað er so lætt at síggja positiva vinningin, sum er uppliving, smakkur og njótilsi. Hetta er ein sterk motivatión í sær sjálvum. Aðrar avbjóðingar eru verri at taka seg saman til, eitt nú at fara út at renna ella at dustsúgva. Men, tað ber til at motivera seg, eisini til tær keðiligu uppgávurnar. Tað snýr seg um - júst sum við ísinum - at fokusera á tann positiva vinningin við at gera uppgávuna. Spyr teg sjálvan, hvat tú fært burtur úr at gera tað. Tú kanst hugsa eitt sindur longur fram enn við ísinum, har tú fært vinningin beinanvegin. Til onkrar uppgávur ella avbjóðingar eigur tú at spyrja teg sjálvan: Hvussu fari eg at hava tað aftaná? Situr tú í sofuni og fegin vilt renna tær ein túr, er umráðandi at flyta fokus frá, hvussu deiligt tað er at sita í sofuni – til at hugsa, hvussu deiligt tú fert at hava tað eftir rennitúrin. Um hetta ikki motiverar teg, kanst tú eisini spyrja: Hvussu fari eg at hava tað, um eg ikki geri tað, og hvat ynski eg at føla um ein tíma? Um tú  kortini velur sofuna, kanst tú líka so væl góðtaka valið og njóta sofuna. Kelda: www.fegin.fo AT MOTIVERA SEG Tá slímhinnan í tungini verður gjøgnumborað, fáa bakteriurnar lætta atgongd til blóðið, og hetta kann føra til bruna Almennu tannlæknarnir í Danmark ráða børnum og ungum undir 18 ár frá at fáa sær hol í og rundan um munnholuna