týsdagur 17. november 2015síða 14

Mikudagur 18. november 2015 · Nr. 133 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 sleppa ikki við at avgera okkara egnu lagnu – Vit hava fleiri ferðir spurt, um vit kunnu sleppa við, men landsstýrið hevur sagt nei hvørja ferð Áki Bertholdsen Pensjónistar sleppa ikki at vera við í arbeiðnum at gera eina nýggja pensjónsskipan. Tað staðfesti Arne Thorsteins­son, formaður í Lands­felag Pensjónista, á eldra­ráð­stevnu í Havn, leyg­ ar­dagin – Sostatt sleppa vit ikki at vera við í arbeiðnum, sum hev­ur avgerandi ávirkan á okk­um, leggur formaðurin í Pen­sjón­istafelagnum, aftur­ at. Í nógv ár hava politik­ ar­ar­nir arbeitt við at gera eina pensjónsnýskipan og í hesum sambandi hev­ur lands­felagið hjá pensjónist­ unum fleiri ferðir biðið lands­stýrið um at sleppa við í nevnd­ina, sum skal gera ný­ skipan­ina. Men tað vil lands­ stýrið ikki og tað undrar Arna Thorsteinsson almikið. – Politikararnir siga, at tað sjálvsagt, at fiskivinnan er við í arbeiðnum at gera eina fiskivinnunýskipan. Men tað er heilt ómøguligt at lata pen­sjónistar vera við í ar­beið­num at gera eina pen­sjóns­nýskipan, helt hann turris­liga fyri. Fáa ávirkan Eyðgunn Samuelsen, lands­ stýris­kvina í almannamálum, vísir hesum aftur. Hon váttar, at pensjónistafelagið er ikki við í nevndini, sum skal gera eina pensjónsnýskipan. Hetta er tí, at talan verður um eina nevnd við umboðum úr teim­um politisku flokk­ unum. – Endamálið er at finna eina politiska semju um eina pensjónsnýskipan. Men tá ið ein semja er funnin, fær pensjónistafelagið ríki­ligt høvi til at gera sínar við­ merk­ingar til semjuna, sigur Eyðgunn samuelsen. Arne Thorsteinsson sigur, at tað als ikki tað sama at vera við í arbeiðnum at gera ný­skip­anina, og bara at fáa høvi til at gera viðmerkingar til hana, tá ið hon er liðug. – Eru vit heppin, verður skriv­ið lagt við, tá ið upp­ skotið verður lagt fyri løg­ ting­ið, sigur hann. Men hann heldur eisini, at tá ið uppskotið er skrivað, er ringt at fáa broytingar og tí vil hann, at landsfelagið hjá pen­sjón­istunum skal fáa ávirkan á arbeiðið at gera sjálvt upp­skotið. Arne Thorsteinsson hev­ ur víst á í øðrum grein­um her á síðunum, at eftir hans­ara tykki, krevjast stórar broyt­ ingar á pensjóns­øk­inum. Eitt, sum krevur at verða broytt, er, at nú er skipan­in avtikin, har fólka­ pensjónir hækka sjálv­virk­ andi, so hvørt sum prís­irnir í samfelagnum hækka. Av­leið­ ingin av tí er, at keypi­orkan hjá pensjón­istum minkar al­samt, so hvørt prísirnir hækka. – Í roynd og veru merkir hetta, at »fólkapensjónin er sett til avvikling« segði Ólavur Christiansen, bú­ skapar­frøðingur, sum eis­ini var við á ráðstevnuni. – Vit liva í einum fólka­ ræði, og sjálvandi verður pen­sjón­istafelagið spurt, og sjálv­andi fara vit at tosa við pen­sjónistafelagið um ný­ skip­an­ina, kvittaði Eyðgun Samuelsen. Í hesum sambandi kann viðmerkjast, at í sam­ gongu­skjalinum stend­ur, at í sambandi við eina fiski­ vinnu­nýskipan, skal »Ein breitt samansettur ar­beiðs­ bólkur við fakligum før­leik­ um og vinnuligum royndum« skal setast at gera politiska myndug­leikanum eitt til­ mæli um eina nýskipan. aki@sosialurin.fo eldraráðstevna Hetta er ein talva, Arne Thorsteinnson leggur stóran dent á, tí hon vísir, skilliga, hvussu nógv føroyska fólkapensjónin fellur afturímóti bruttotjóðarúrtøkuna. Danir brúka eini 20 prosent av samfelagskakuni til grundupphæddina í fólkapensjónini. Í Føroyum vóru vit væl við fyri nøkrum árum síðani, men síðani hevur fallið verið stórt og nú brúka vit bara úr sløkum 12 prosent, upp í 14 prosent av bruttotjóðarinntøkuni til grundupphæddina í Fólkapensjónini, altso nógv minni enn danir, so vit verða meiri og meiri afturúrsigld. Serliga eftir 2010 fara pílarnar í Føroyum beint á høvdið. Tað hongur sjálvandi saman við tí stóra vøkstrinum, sum hevur verið í samfelagnum, men hetta vísir so eisini, at pensjónistarnir hava als ikki fingið lut í búskaparvøkstrinum, sum hevur verið. Verða fólkapensjónirnar í Føroyum og í Danmark, tá ið viðbøtur eru taldar við, samanborið við bruttotjóðar­ úrtøkan, sæst eisini, hvussu nógv gloppið ímillum fólkapensjónina í Danmark og í Føroyum er. Og tað sæst eisini, at gloppið alsamt veksur. Í 2001 brúktu danir góð 40 prosent av bruttotjóðarúrtøkuni til fólkapensjónir til stakar pensjónistar, og føroyingar brúktu 37 prosent. Men síðani hevur pensjónin í Føroyum verið í fríum falli, so at nú fáa føroyskir fólkapensjónistar nógv minni part av samfelagskakuni, enn fyri 15 árum síðani, men serliga grefligur er munurin, tá ið støðan í Føroyum verður samanborin við støðuna í Danmark. Hendan talvan er eisini, hvussu djúp, gjógvin ímillum føroyskar og danskar fólkapensjónir, eru vorðnar. Í 2001 fingu stakir pensjónistar í Føroyum eini 33 prosent av bruttotjóðarinntøkuni, men nú er tað fallið niður í 27 prosent, so stakir, føroyskir pensjónistar fáa minni og minni part av samfelagskakuni. Í Danmark er gongdin øvugt, har fingu stakir fólkapensjónistar sløk 42 prosent av bruttotjóðarinntøkuni í 2001, men tað talið er nú vaksið upp á góð 46 prosent. Og hjá giftum pensjónistum er gongdin tann sama og gjógvin ímillum føroyskar og danskar fólkapensjónistar verður djúpari og djúpari. Tað kann geva bak­slátt­ur at taka almennu fólka­pen­ sjónina frá teimum væl­ bjarg­aðu, og teimum, sum hava sínar egnu, góðu pen­ sjónir. Tað heldur Kristian Kongshøj, væl­ferðar­ gransk­ari á universitet­ inum í Ålborg, sum helt fyri­lestur á eldraráðstevnu í Havn leygardagin. Har varð hann spurdur um, tað er vænt­andi, at fólkapen­ sjón­in fer at hvørva, so hvørt sum fleiri og fleiri hava sínar egnu, privatu pen­sjónir. Hetta er eitt kjak, sum eisini hevur verið rættiliga heitt í Føroyum til tíðir, tí summir flokkar tvíhalda um, at fólkapensjónin skal vera ein mannarættur hjá øll­um, eisini hjá teimum sum hava sínar egnu pen­ sjónir. Hinvegin halda aðrir politikarar, at tað er ongin orsøk til at vælbjargað eis­ ini fáa almenna fólka­pen­ sjón. Pensjónin eigur held­ ur at verða brúkt til at lyfta tey, sum ikki hava kunnað spart saman til sína egnu pensjón, upp, so at tey fáa eina hægri fólkapensjón, enn tey fáa ídag. Kristian Kongshøj held­ ur, at hjá nógvum í Dan­ mark er almenna fólka­pen­ sjónin er eitt tjóðskaparligt var­tekin, og har eru tað ong­ir politikarar, sum tosa um at avtaka hana. Men hann heldur, at polit­ikarar gloyma, at skulu tey, sum spara saman til sína egnu pensjón, missa fólka­pensjónina, tekur tað hugin frá teimum at spara saman til sína egnu pen­ sjón. Hetta er serliga gald­ andi fyri tey, sum hava tær lægru inntøkur, tí skal revsingin fyri at spara saman til sína egnu pen­ sjón, vera, at tey aftur­fyri missa ta almennu fólka­ pen­sjón­ina, tekur tað hug­ in til at spara, frá teim­um. Hann sigur, at hjá summ­um bólkum er veru­ ligi skatturin av eini pen­ sjón, sum er samansett av ymsum veitingum, eisini saman­sparing, rættiliga høgur. Ein orsøk er, at tey, sum hava sína egnu saman­sparingar, missar ávís­ar almennar veitingar, sum verða ásettar eftir inn­tøk­uni, og tað er ein trupul­leiki. Í løtuni verður sostatt tosað um í Danmark, hvussu skipanin kann broyt­ast, fyri at eggja teim­ um við lægri inn­tøk­um, at spara meiri saman til pen­sjón. So heldur enn at minka almennu fólka­pen­ sjón­ina til tey, sum spara saman, kann úrslitið vera, at hon hækkar eitt sindur. aki@sosialurin.fo Kann taka hugin frá fólki at spara – Verða fólk, sum spara saman til sína egnu pen­ sjón, revsað við at missa al­mennu fólkapen­sjón­ ina, kann tað taka hugin frá teimum at spara, sigur Kristian Kongshøj, væl­ferðar­granskari