hósdagur 19. november 2015síða 34

Fríggjadagur 20. november 2015 sosialurin 134 34 Óli Jacobsen Stríð um lív og deyð Grindin í Gøtu 27. november 1937 kom at merkjast um stóran part av landinum. Nógv blivu sjúk og mong doyðu. Meslingarnir: 2. partur J avnaldurin, Sigfríður Joensen, hevði eina grein um grindir í Gøtu í Dimma­ lætting í 1995. Hann nevnir eis­ini eina aðra minniliga grind í 1800 tal­in­um, sum var kallað “tann stóra ódn­ar­veð­urs­grind­ in”. Tað kom ódnarveður av landsynningi, og stór­ur partur av grindini fløddi út aftur. Um seinastu grindina undan mesl­inga­ grind­ini varð sagt, at ein kona í Norðoyggjum hevði spátt, at eingin grind skuldi koma aftur á Gøtu í 50 ár vegna ónøgd um grindapartarnar. Hetta kom eisini at passa. Eisini sigur ein kelda, at hetta grindaloysið hevði gjørt, at tað ikki vóru valdir grindaformenn í mong ár. Men so merki­ligt var tað, Poul á Rætta varð valdur til grinda­formann dagin fyri grindina í 1935. Tað kann vera eitt ískoyti til søguna um Kjøl­bro, at tað var hansara rutuskip Britons Pride, sum fann grindina á Gøtuvík. Pride sigldi nevniliga tvær ferðir um vikuna millum Klaks­ vík og Norðragøtu. Sorgarleikur í Jákupsstovu Tey í Jákupsstovu í Norðragøtu komu at merkja hes­ar meslingar av álvara. Anna og Olea, systir henn­ara, fingu meslingar ógvuliga ring­ar. Tær vóru tá 20 og 22 ára gamlar. Anna hór­aði við neyð og deyð undan, meðan Olea doyði. Ein triðja systir, Tomasia, sum tá var 18 ár, gjørdist eis­ini sjúk. Men hjá henni gjørdist sjúk­an ikki so hættislig. Anna mintist væl hendan vanlukkudagin 27. november í 1935. Hon hevði ætlað sær at fara at skjóta harur saman við systkinabørnunum Jógvan Martin og Marsannu á Kletti, sum búðu í grannalagnum. Men mamman helt ikki, at hetta var nakað fyri konufólk at fáast við, so tær slerdu av. Men sama morgun eru grinda­ boð, og tá varð alt við haruskjótingini gloymt. Ein rúgva av fólki ymsa staðni frá kom til bygd­ina í sambandi við grindina, so líkindini fyri, at ein smitta kundi breiða seg, var av teim­um bestu, tí meslingar gingu ymsa staðni í landinum. Menn eru tískil komnir til Gøtu við smitt­uni. Olea arbeiddi í “pakkhúsinum”, tí gamla handlinum í Norðragøtu, sum Tummas Jakku á Geila­bø átti. Anna varð boðsend at hjálpa til, tí so nógv var at gera vegna alt fólkið, sum var kom­ið í bygdina. Tí hava tær verið serliga út­ sett­ar. Tær báðar løgdust sjúkar leygarmorgunin tann 7. desember. Fyrst fingu tær fepur, sum fall aftur sunnumorgunin, tá tær vóru mest­ sum fep­ur­fríar. Men út á dagin fer fepurin at økj­ast í stór­um. Anna mintist, hvussu hon merki, at fep­ur­in reyk upp, og kom heilt upp á 41,3, meðan Olea fekk enn meiri fepur og kom upp á heili 41,7 stig. Hósdagin eftir, 12. des­emb­ er, doyði Olea, og foreldrini fingu at vita frá lækn­an­um, at Anna fór ikki at klára náttina. Fyri at verja Onnu mátti hon heldur ikki fáa at vita, at systirin var deyð. Tá ið Olea fór til grav­ar varð tískil ikki ringt við kirkjuklokkuni fyri at Anna ikki skuldi fáa varhugan av, hvør ið mundi fara til gravar. Tey búðu beint við kirkj­una. Tað, sum ráddi um, var at skýggja og at sleppa sær undan smittuvanda. Foreldrini Óla Jákup og Fredrikka fóru í karantenu inni í Kongs­bø. Har búði Jógvan, beiggi Óla Jákup. Tey kundu ikki fylgja dóttrini til gravar, men máttu standa í vindeyganum og hyggja. Hetta var ser­liga hart fyri mammuna, men systrarnar høvdu biðið tey fara. Tey høvdu alla grund til at ræðast mesl­ing­ ar­nar. Fredrikka hevði í 1916 mist tvey systkin av hesi sjúku, sum greitt frá í fyrra partinum. Olea var trúlovað við Grækaris Hansen, sum seinni gjørdist kendur skipari. Grækaris hevði, saman við húsfólkinum, passað gentu sína alla sjúkraleguna. Men hvussu var og ikki, Anna batnaði nú, og fyri hvønn dag sum gekk, gjørdist hon birgari. Hon byrjar nú at fregnast, hvussu systurin hev­ ur tað, og veit ikki, at hon longu er grivin. Tá mátti hon sjálvandi fáa alt at vita. Grækaris, sum var forlovaður við Oleu, legði nú ástir saman við hinari systrini, Onnu. Tey gift­ust og høvdu eitt langt lív saman. Anna er kelda til hendan partin av søguni. Tað kann verða nevnt, at systir Onnu, Lisa, gift­ist í Danmark við Peter Jensen. Nakað eft­ ir meslingagrindina doyði Lisa. Hjá Petur var sum hjá Grækaris. Hann giftist við systir Lisu, Tom­asia, sum doyði fyri kortum fleiri og 90 ára gomul. Eg plagdi at vitja Onnu, sum búði inni hjá dótrini Oleu, uppkallað eftir mostrini, og manni hennara Áslak hjá Sámal Petur í Køk­ inum. Minnist hugnan har í húsinum. Møðg­ ur­nar báðar vóru framúr skilagóðar. Var spurn­ ing­ur um gamlar dagar í Gøtu, kundi Anna altíð svara honum. Anna gjørdist 92 ár, men Olea doyði knapp­ liga stutt eftir mammuni. Hon var fyrst í 70-un­ um. Tær vóru megnarkvinnur, sum eg minnist við virðing. 600 gradir á Geilabø Tá ið tað stóð uppá tað ringasta við mesl­ing­ un­um varð sagt, at á Geilabø vóru tey so sjúk, at har vóru 600 gradir. Um hetta mundið, búðu eini 17 fólk hjá Tummas Jákup og Magdalenu á Geilabø, og høvdu 15 teirra meslingar í senn, so mundi hetta ikki verða langt av leið. Ragna, dótt­ir Magdalenu og Tummas Jakku. sum tá var sjey ára gomul, minnist væl, at hon hesa tíð­ina var “sjúkrasystir”, tí hon var longu frísk, tá øll hini løgdust. Fyri at klára dagin kom ein kona úr Fuglafirði, Hansina í Køk, út at halda hús, og so gekk Ragna henni til handa, bar teim­um sjúku mat, tømdi náttpottar og annað, sum mátti gerast. Kundu vænta trý lík Ein, sum minnist hesar meslingar, er 93 ára gamla Petra Arge í Havn, ættað úr Syðrugøtu. Heima hjá teimum løgdust øll og fleiri teirra gjørd­ust sera ring. Serliga vóru Suffía, mamma Petru, og beiggjarnir Pól og Ólavur illa fyri. Tá ið ring­ast stóð til, fekk Jóan Elias, pápin, at vita, at hann kundi rokna við trimum líkum dagin eft­ir. So galið gekk kortini ikki, og tey komu øll undan tá. So nógv lógu sjúk, at tað kom ein sjúkra­syst­ ir til Gøtu at hjálpa teimum sjúku. Hon mátti for­telja fólki, at tey máttu ikki leggja dýnur í fleir­tali oman á sjúklingarnar. Fólk hildu tá hetta vera grøðing. Men tað gjørdi bert ilt verri. Heimaráðini Gomul heimaráð vóru, at tey sum høvdu verið í sam­band við fólk, sum høvdu meslingar, skuldu vera úti undir opnum himli og í frískari luft minst 20 minuttir, fyri ikki at bera smittuna við sær til næsta hús. Henda regla varð eisini nýtt í Gøtu, men onkuntíð kiksaði tað, sum hesin til­burður er dømi um. Ein maður við Gøtugjógv hevði verið og vitj­ Siðsøga Nógvir bátar vóru í grindini