hósdagur 10. desember 2015síða 10

FRÍGGJADAGUR 11. DESEMBER 2015 SOSIALURIN 143 10 PERSÓNSSØGA Ímóti mínum vilja Eitt er, at Dánjal av Rana var virkin í Javnaðarflokkinum og í fak­felags­ rørsluni. Men tað er ikki minst sum kommunustýrislimur, og borgarstjóri á Tvøroyri, at hvørt mansbarn mundi kenna hann. Men tað var ikki við hansara góða vilja, at hann yvirhøvur fór upp í komm­unu­politikk. – Eg hevði ongantíð skonkt tí ein tanka, at eg skuldi stilla upp á kommunu­stýrisval. Men tá ið Javn­ aðar­flokkurin skuldi stilla upp til komm­unu­stýrisvalið á Tvøroyri í 1976, varð eg spurdur um eg vildi vera á listanum. – Eg førdi valstríð fyri Javnaðar­ flokkin og hevði onnur størv, og eg helt, at tað var ivaleyst. So eg mót­ mælti til tað síðsta, men eg varð settur á listan kortini – og varð eisini valdur. – Soleiðis endaði eg í býráðnum, og har varð eg sitandi í 24 ár, heilt til 2000, tá ið eg var 75 ára gamal, og legði frá mær. Men eg kann ikki siga, at eg havi verið íðin at føra valstríð fyri meg sjálvan, tí eg havi aldrin biðið nakran velja meg. Men onkra hissini valgrein, tað skrivaði eg kortini, sigur hann. Av teimum 24 árunum, Dánjal av Rana var kommunustýrislimur á Tvøroyri, var hann borgarstjóri í átta ár, frá 1984 til 1992. Eitt ódnartak Hann sigur, at tað var ein øgilig menning á Tvøroyri í seksti, sjeyti og áttatiárunum, bæði á sjógvi og landi, og skiftandi býráð tey árini, løgdu nógv fyri. Eitt tað størsta ódnartakið var at stovna flakavirki í bygdini. – Grundstykkið til flakavirkið varð fylt upp og slættað longu mitt í seksti­ árunum, áðrenn eg nakrantíð kom upp í kommunalpolitikk. Tá koyrdi eg gravkúgv fyri Landsbyggifelagið og tað var eg, sum legði fyrsta steinin í grund­stykkið, sum flakavirkið seinni varð sett á, og annars fylti eg stykkið út og slættaði tað. Eftir at grundstykkið var liðugt, stóð tað óbygt í fleiri ár, tí tað var lættari sagt enn gjørt at reisa pening til at byggja eitt flakavirki. – Tað stóra takið var at reisa parta­ peningin, sum skuldi vera minst 10 pro­sent av byggikostnaðinum. Ann­ ars kundu 60 prosent fáast í láni, og landið læt eisini 30 prosent í studn­ ingi. Dánjal av Rana sigur, at í hesum sambandi tóku tvørafólk eitt risa- tak. – Fakfeløgini vóru við til at reisa egin­peningin og tey settu pening í flakavirkið. Eisini arbeiðsfólk offraðu nógv fyri at skapa arbeiðspláss í bygdini og í eini átta ár lótu tey tvey pro­sent av lønini at seta í vinnu- lívið, og somuleiðis var farið hús úr húsi at fáa fólk at seta pening í virkið. Men kommunan varð størsti parta­eigari. Tilsamans var parta­ pen­ing­urin góðar 4,3 milliónir og av teimum hevði kommunan sett helvt­ ina í virkið. – Hugsjónin var at vit vit skuldu seta so mikið av partapengum í virkið, at tað skuldi vera nóg sterkt til at tola bæði tvey og trý fíggjarlig óløgi. Í 1975 stóð flakavirkið liðugt, og sama ár varð nýggjur skúli eisini bygdur á Tvøroyri. Men so varð eftir at tryggja flaka­ virkinum fisk at arbeiða, og í tí sam­ bandi fóru vit í samstarv við Mortan Johannesen – hann sjálvan, sum nú er býarmynd í Vágsbotni, har hann dagliga stendur og selur fiskavørur av ymsum slagi. Eisini í hesum førum vóru privat­ fólk, og fakfeløg við, og úrslitið var, at trolarin, Suðringur, varð bygdur í 1977. Síðani settu kommunan, ein­ stak­lingar, og fakfeløg, eisini pening í Rankan, umframt at aðrir út­gerðar­ menn eisini bygdu skip, har komm­ un­an eisini settu pening í onkran av teim­um. Av tí, at Dánjal av Rana var borgar­ stjóri í árunum frá 1984-1992, var hann eisini nevndarformaður í fleiri vinnu­ ligum partafeløgum, har hann so­statt um­boðaði borgaran á Tvøroyri. – Tað fegnist er um nú á gamals­ aldri, tí tað taki eg sum eina álitis­ váttan frá fólkinum, sigur hann. Ongin ivi – Nógvastaðni var mótstøða ímóti, at kommunan setti pening í vinniligt virksemi. Men eg havi ongantíð ivast í um at tað var tað einasta rætta at gera. Tí varð tað ikki gjørt, hevði virk­ semi aldrin tikið seg upp á Tvør­oyri. Og fyri meg var tað púra sjálvsagt, at kommunan setti pening í vinnu­ ligt virksemi, tí eg minnist alla tíðina til tað, eg hoyrdi so oftani í barna­ ár­unum um fólksins ognarrætt til fram­leiðslu­tólini. – Eitt dømi, hann minnist um tað er tá ið Rankin varð bygdur og eg haldi, at tað, hann fiskaði, og legði upp á Tvøroyri, kom bæði tvørafólki, fak­feløgum, og kommununi aftur til góðar, soleiðis fingu tey avkast av tí, sum varð sett í hann. Men Dánjal av Rana ásannar eis­ ini, at sum frá leið, gekk ikki sum ætlað, tí í kreppuni fyrst í nítiárunum fóru nógv virksemi á Tvøroyri av knóra­num aftur, saman við restini av Føroya landi. – Í tí sambandi varð skuldin hjá øllum kommunum í landinum gjørd upp, og hon var heilar tveir milliardir í 1994, og tað var 25 prosent hægri enn nøkur ár frammanundan. Sam­stundis vóru inntøkurnar hjá komm­unum lækkaðar 16 prosent tey seinastu árini. Hetta var støðan, hóast fleiri komm­unur høvdu hækkað skatta­ pro­sentið. Tá átti Tvøroyrar Kommuna átta prosent av kommunuskuldini, sigur Dánjal av Rana. Og tí er hann ikki samdur við teim­um, sum siga, at hetta koyrdi Tvøroyrar Kommunu á heysin. – Tvøroyrar Kommuna var ikki verri fyri enn aðrar kommunur, sum einki høvdu sett í vinnulívið. Hinvegin vildi býráðið ikki góð­ taka at skattaprosentið varð hækk­að upp um 17 prosent, men seinni varð tað kortini hækkað upp í 23 pro­sent, tá ið Tvøroyri varð við í komm­unala grunninum um skuldina í níti­ár­ unum. – Harafturat var tað skjótt, at sam­ stundis sum at tíðirnar fóru skjótt at batna aftur, og kommunan kundi rinda skuld aftur. Men ein orsøk til, at skuldi hjá Tvøroyri varð stór, var eis­ini tann at nýggi skúlin, og ítróttar­ høllin í Trongisvági, gjørdust nógv dýrari enn ætlað. – Nú eru aftur nýggjar tíðir á Tvør­oyri. Áðrenn gøtumenn komu við Varðanum, var deydligt, men nú er lív komið í aftur, so tað var gott fyri okkum, at fáa eitt so stórt felag til býin. – Nú verður nógv tosað um, hvussu stórt avlop, hesi virkini hava. Men vit vita av egnum royndum, hvussu stóran týdning tað hevur at leggja upp fyri til verri tíðir, tí vinnu­ lív er øgiliga ótrygt, og tað gongur upp og niður, sigur Dánjal av Rana. Gongur skjótt Danjal av Rana ásannar, at nú hann er komin upp í árini, er tíðin farin at ganga skjótt. Hann tekur so nógv lut í seyða­ brúkinum longur, tí konan fekk eitt bakkast fyri nøkrum árum síðani, og er fyri ein part óhjálpin. – Men eg føli meg so mikið sterkan, at vit klára okkum við einum sindri av heima­hjálp morgun og kvøld. – Eg eri komin væl upp í árini, og havi fingið longri tíð her á foldum, enn nógvum øðrum er unt. Men eg havi nógv at takka fyri, tí eg eri væl­ sign­aður við eini góðari heilsu. Eg føli meg yvirhøvur ikki sum ein 90 ára gamal, og eg gleðist um hvønn nýggjan morgun, sigur Dánjal av Rana. »Nógvastaðni var mótstøða ímóti, at kommunan setti pening í vinniligt virksemi. Men eg havi ongantíð ivast í um at tað var tað einasta rætta at gera« MYND: ÁKI BERTHOLDSEN Men tað var ikki við mínum góða vilja, at hann yvirhøvur fór upp í býráðspolitikk. Men tilvildin vildi tað soleiðis, og har varð eg so verandi í 24 ár, sigur Dánjal av Rana