mikudagur 23. desember 2015síða 12

Jólini 2015 28 BLAÐIÐ FRÁSØGN Óli Jacobsen olijacobsen@olivant.fo 1.partur Í arbeiðinum við at skriva siðsøgu havi eg hitt nógv áhugaverd fólk við stórari vitan, sum tað er eydnast at skriva niður, meðan tað enn var møguligt. Tað er neyvan ivi um, at her er talan um eitt munandi íkast til søguna um lívið hjá føroyingum. Eitt teirra er Mathilda Jacobsen, sum er ættað av Eiði, men búsitandi í Tórshavn. Hon fylti 95 ár tann 14. de­ sember. Tá hugsað verður um aldurin er hon ótrúliga væl fyri. Heimahjálp kenn­ir hon einki til! Mathilda minnist sera væl og dug­ ur væl at greiða frá sínum lívi. Hon hevur beint áðrenn føðingardagin endur­nýggjað koyrikortið, sum hon tók á fyrsta sinni í 1951. Í summar giftist ommusonurin Kim Bogi við síni Charlottu, og hann vildi hava ommuna at koyra brúðarparið. Men fyrst og fremst er hon eitt ógvu­liga positivt menniskja, sum bara er við tí góða orðinum. Hetta man gera sítt til, at hon er so væl fyri. Mathilda hevur sum mong í hennara aldri upplivað at missa fleiri av sínum nærmastu, eisini á sjónum. Hon dugur betri enn tey flestu at lýsa, hvussu eitt barn og unglingi hevur upplivað hetta. Tí er hennara frásøgn eisini eitt virðismikið íkast til okkara lagnusøgu. Mathilda: Barndómur á Eiði Pápi æt Jóan Petur Johansen, hann var úr Britustovu á Eiði. Mamma var Magdalena Joensen, eisini av Eiði. Eiði var eitt stórpláss tá í tíðini við nógv­um fiskiskapi og útróðri. Hetta merkti eisini alla bygdina og ikki minst dreingirnar. Jógvan, beiggi, hevur í 2001 greitt frá í Dimmalætting um, tá ið hann saman við øðrum dreingjum gjørdi skip úr gróti uppi á Kolli oman fyri bygdina um ta tíðina, skipini rigg­ aðu til at fara avstað um várið. Teir duk­aðu á blikk, sum skuldi lýsa dunkini av motorunum, tá ið skipini fóru. Reyð­ ar og grønar sodavatnsfløskur við kertu­stubbum ímyndaðu lanternurnar. Jógvan gjørdist eisini sjómaður alla sína tíð. – Vit vóru seks systkin, Poul Martin, Elna, tvíburarnir Jóhanna Petrina og Hans Andrias, Jógvan . Eg var so yngst og eri tað einasta av okkum, sum er eftir á lívi. Hjá okkum var lívið sum hjá teimum flestu. Vit høvdu tó ikki kúgv. Men tað høvdu omma og abbi, so vit fingu mjólk frá teimum. Men vit hjálptu teimum at hoyggja. Annars var alt hjá okkum sum hjá øðrum sum við velting og torv­ skurði. Eg velti saman við pápa og fór altíð við honum í torv. Jól fyri 90 árum síðani Tá ið hetta er eitt jólablað, kann vera greitt eitt sindur frá jólum, sum eg minn­ist tey. Tey vóru sjálvsagt nógv øðrvísi enn nú. Vit fóru í kirkju, og tað eyka varð gjørt burtur úr, at livandi ljós vóru á hvørjum bonkarenda. Jólahald var í skúlanum, men hann var so lítil, at hetta hald var í trimum umførum. Tá sóu vit jólatræ, sum annars ikki var vanligt í flestu heimum. Eisini fekst okkurt tinganest sum t.d. eitt súrepli. Hetta var sera forkunnugt tá, og tí var eitt súrepli heilt einastandandi. Jólagávur vóru okkurt plagg, sum brúk var fyri. Eg minnist serliga, at eini jól fekk eg einar tuflur! Men hosan varð hongd upp, tá ið farið var í song jóla­ aftan, og tað gretti ikki, at okkurt var í henni morgunin eftir! Tá ið feigdin vitjaði Tað, sum í stóran mun merkti mín barn­dóm og ungdóm vóru tey mongu, sum doyðu í besta aldri, bæði í bygdini og heima hjá okkum. Tann fyrsti missurin heima hjá okk­um var í 1932, tá systirin, Jóhanna Petrina doyði, einans 16 ára gomul. Tað var rópt lungabetendilsi, sum hon doyði av. Hetta var sjálvsagt ein smeit­ur fyri okkum øll. Johanna Petrina var eini følin genta. Hon var farin til Hval­víkar at hjálpa fólki at hoyggja. Men hon føldi seg ikki væl og kom norð­ur aftur til Eiðis við postbátinum. Dagin eftir legðist hon í seingina við fepri. Van­liga plagdi at vera sagt, at »krisan« var níggjunda dagin. Tá kundi síggjast, hvønn veg tað gekk. Hendan dagin, tá eg kom heim í einum fríkorteri í skúlanum, helt mamma, at Jóhanna Petrina var fræg­ ari. Men hon bað meg kortini ikki fara inn til hennara enn. Tá eg kom niðan næsta fríkorter, var hon longu deyð. Hetta var sjálvsagt ein stórur smeitur fyri okkum øll. Sum vanligt var tá, fór hon til gravar úr heiminum beinleiðis í kirkjugarðin. Sungið varð í heiminum og á grøvini, og prestur kastaði jørð á, tá ið hann kom á síni rundferð til bygdina. Acorn og Dora Í 2011 kom út bókin Havið tók teir við frá­sagnum um nógvar av vanlukkunum, sum hendu føroyskum fiskimonnum. Mathilda hevur upplivað hesa tíðina og kann eisini geva sítt ískoyti til hesa søguna, sum er ein partur av sam­ leikanum hjá føroyingum. Hon heldur fram: – Í 1928 hendi ein ræðulig vanlukka um­borð á Acorn, tá ið sjey menn brendu til deyðis. Millum hesar vóru tveir ungir eiðis­ dreingir, Hans Doreus Mørkøre, sum gjørdist 20 ára gamal og Hans Jacob Jacobsen, sum bleiv 21 ár. Hetta var sjálv­sagt ein ræðuligur hvøkkur fyri bygd­ina. Eg var bara 7 ár, tá ið hetta hendi. Men eg minnist í skúlanum, at næm­ingarnir høvdu sligið ring til spæl, tá ið hetta frættist. Tá varð sjálvsagt kvirt, og tað gjørdist ikki meira spæl. Ann­ar drongurin var beiggi eina gentu í ringinum. Í 1931 gekk vestmannasluppin Dora burtur við 17 monnum. Í granna­hús­in­ um hjá okkum doyði maðurin í hús­in­ um og einasti sonur. Teir vóru 1. besti­ maðurin Hans Poulsen, sum var 46 ára gamal og tann 15 ára gamli Magnus Pauli. Tey áttu eisini tríggjar døtur. Eg minnist eina ta eldri systrina, sum júst hevði fingið ein nýggjan ljósagráan SØGAN HJÁ MATHILDU ER LÍVSJÁTTANDI. SUM BARN MISTI HON FÝRA AV SÍNUM NÆRMASTU, MEN FEKK KORTINI EITT GOTT LÍV. Í DAG HEVUR HON ALT GOTT AT BERA ØLLUM 95 ÁR OG HEVUR JÚST ENDURNÝGGJAÐ KOYRIKORTIÐ Mathilda Her koyrir Mathilda brúðarbilin hjá Charlottu og ommusoninum, Kim Boga MATHILDA AV EIÐI: