hósdagur 14. januar 2016síða 18

FRÍGGJADAGUR 15. JANUAR 2016 SOSIALURIN 6 18 TEMA Eldrarøkt ÁRNI GREGERSEN E in av høvuðsgrundgeving­ un­um fyri at lata kommun­ unum ábyrgdina av eldra­økinum var, at komm­ un­ur­nar eru tættari at borgaranum og síggja betri neyðugas tørvin. Yvirtøkan av eldraøkinum eigur so eisini at hava við sær, at júst kommun­urnar fær at síggja aðrar møgu­leikar at skipa eldrarøktina enn sum gjørt hevur veirð higartil. Í dag eru bert heilt fáir møguleikar. Flestu eldru búgva heima og klára seg einsamøll uttan almenna hjálp. Kortini fingu 404 av hesum fólk­ um heimahjálp í 2013. Hetta er tann vanligasti mátin í Føroyum, men harumframt hava vit ellis- og røktarheim kring landið. Á hesum heimi búgva fólk, sum ikki eru før fyri at klára seg heima og sum ikki hava nóg mikið við at fáa heima­hjálp. Hetta eru fólk, sum skulu hava dagliga røkt. Ein annar bústaðarformur er sam­ býlini. Tey eru kommunal og vóru upp­runaliga bygd til eldri borgarar, sum høvdu torført at klára seg heima, men kortini kláraðu seg so mikið væl, at tey ikki høvdu brúk fyri dagligari røkt, men kortini helst skuldu passast á annan hátt hvønn dag. Sambýlini vóru bygd sum eitt alterna­tiv til tey dýru ellis og røktar­ heim­ini og plássini har. Kommunurnar bygdu sambýlini. Í veruleikanum var ætlanin,a t sam­ býl­ini skuldu vera eitt stað fyri fólk, sum ikki kláraðu seg heitl sjálvi. Tey skuldu so búgva á sambýlunum áðrenn tey møguleiga endaðu á ells- og røktar­heimi. Nýggir møguleikar Allir myndugleikar, sum hava vit røktina at gera vita, at fyri samfelagið er tað nógv tað bíligasta at fólk búgva í egnum heimi so leingi sum til ber. Eitt pláss á einum ellis- og røktar­ heimi kostar á leið eina hálva milljón krónur um árið. Tí verður arbeitt við loysnum, har tey eldru kunnu búgva heima longst møguligt, men at hetta tó hendin undir so virðiligum viðurskiftum sum til ber. Í nýggju lógini stendur, at allir borgar­ar yvir 75 ár hava rætt til eina vitjan av heimatænastuni. Hetta, so heima­tænastan kennir viðurskiftini hjá tí einstaka og kann gera okkurt, um viðurskiftini ikki eru virðilig. Tórshavnar Kommuna hevur havt eina slíka skipan í fleiri ár. – Hetta er nú komið í lógina og tað haldi eg er kilagott, sigur magnus Rasmussen, fyrrverandi borgarstjóri í Runavíkar kommunu. Umframt føstu skipanirnar við heimahjálp, sambýli og ellisheimum, so eru onnur tiltøk fyri eldru borgar­ unum. Í Tórshavnar Kommunu eru Stjørnu­lon og Tilhaldið til dømis og líkn­ani tilboð eru í øðrum kommun­ um. – Uttanfyri Havnina eru eisini til­ tøk, men ein partur av teimum eru gjørd av felagsskapum av ymiskum slag. Til dømis hava bátafeløgini og undir­húsini kring um í bygdunum al­stóran týdning, sigur Magnus Rasmussen. Nýggjar loysnir Fyri at eldru borgararnir skulu kunna búgv longst møguligt heima við hús, so er neyðugt, at ávís tiltøk verða sett í verk, sum kunnu hjálpa hesum fólk­ unum. Yvirlit vísir, at eldri borgarar í meðal eru 81 ár áðrenn tey fáa heima­ hjálp, men kortini vita kommunurnar væl, at tað hevði gjørt lívið meira livi­ ligt, um heimabúgvandi fingu aðrar tæn­astur. Til dømis hava kommunurnar roynt seg við, at lata eldri borgarum heinan mat einaferð um dagin. Tórs­ havn­ar Kommuna hevur til dømis koyrt heitan mat úr Havn til eldri borg­arar í Kollafirði. – Hetta er ein máti, men eisini hetta eigur at kunna gerast einfaldari. Fyri meg er tað ikki skilagott til dømis at senda bil úr Runavík við døgverða til tveir borgarar í Oydnafirði. Her eigur at bera tila t gera tað uppá ein annan máta. Til dømis við at fáa fólk í Oyndarfirði at gera heitan mat til hesar báðar borgararnar. So má komm­un­an heldur lata eina sam­sýn­ing fyri tað, sigur magnus Rasmussen. Ein onnur loysn, sum verður brúkt nógv í Noreg og í Danmark er tað, sum verður nevnt vitjunarvinir. Hetta eru ofta pensjonistar, sum eru væl fyri, sum binda seg til at vitja aðrar pensjonistar, sum kanska ikki eru mobilir. Hetta verður gjørt bæði á elllisheimum og heima hjá pensjonistum. Sum nevnt verður aðrastaðni í blaðnum um hetta evnið, so hava starvsfólk á ellisheimum og sambýlum illa tíð til at nøkta sosiala tørvin hjá teimum gomlu. Ei heldur eru stundir at ganga túr við teimum. Tí er ein vinavitjunartænasta ein loysn. Hetta hjálpir teimum eldru og nøktar nakað av sosiala tørvinum. ARNI@SOSIALURIN.FO Fyri meg er tað ikki skilagott til dømis at senda bil úr Runavík við døgverða til tveir borgarar í Oydnafirði. Her eigur at bera tila t gera tað uppá ein annan máta. Til dømis við at fáa fólk í Oyndarfirði at gera heitan mat til hesar báðar borgararnar« Magnus Rasmussen BETRAÐIR MØGULEIKAR AT LIVA SUM ELDRI Í FØROYUM At kommunurnar hava yvirtikið eldrarøktina, eigur at geva fjølbroyttari møguleikar at liva sum eldri í Føroyum GOMUL GLOYMD GOYMD