týsdagur 23. februar 2016síða 14

Mikudagur 24. februar 2016 · Nr. 23 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Tað eru serliga vaksin fólk, sum hava mislitir í tonn­ unum. Orsøkin er ofta, at fólk í okkara parti av heim­ inum drekka nógv kaffi, te, reyð­vín og ymisk sløg av soda­vatni. Haraftrat er royk­ ing ein týðandi orsøk til, at tenn­inar gerast mislittar. Tannlæknin, Thorsten Jensen í Herlev, hevur um dag­ar­nar eina grein á www. helse.dk um mislittar tenn. – Orsøkirnar til mislitir í tonnunum kunnu vanliga být­ast upp í tveir bólkar – teir eksternu, sum koma utt­an eftir og teir internu, sum koma innanífrá. Teir eksternu mislitirnir, sum vit kenna frá royking, mati og drykkju­vørum við litevnum, sum seta seg á tannflatuna. Mislitirnir síggjast sum plettir ymsastaðni á tonn­ unum og í summum førum um alla tonnina, sum fær ein gulan, brúnan, svartan ella bláligan lit. Tannlæknin vísir á, at internir mislitir kunnu stava frá brekum í tanngleringini, sum kunnu vera viðføddir løstir. – Orsøkin kann eisini vera ávirkan av heilivági, eitt nú pensillini undir tann­bún­ ing­ini – ella, tá hol byrja at koma í tenninar. Fyribrigdið »dental fluorosa« er ein onn­ ur kend orsøk, og her kunnu mislitir koma, meðan tenn­ inar búnast. Slíkt hendir ofta, tá flúr(flour)innihaldið í drekki­vatninum er stórt. Kunnu bleikjast Thorsten Jensen vísir á, at summi kunnu hava eina framm­tonn, ið líka sum er blálig á liti, eitt nú sum danski víkingakongurin, Haraldur Blátonn. Blái lit­ur­ in stavar frá einari bløðing í tonnini. – Hesin blái litur kann fáast burtur við rótviðgerð, har tannlæknin leggur eitt bleik­ingarevni inn í sjálva tann­krúnuna og soleiðis endur­skapar náttúrliga litin. Tannlæknin sigur, at ein tonn, sum verður rakt av stoyti, men har tannnervin fram­vegis er livandi, kann eis­ini gerast mislitt. – Her kann tannlæknin gera eina roynd við ein­um sonevndum bleiki­skinn­ara, ið er ein bleytur plast­skinn­ ari, sum verður settur inn í munnin. Í skinnaranum er bleiki-gel ella bleikilop, sum bara bleikir leysliga. Tað eru eisini nøkur dømi um mis­ litir, sum stava frá goml­um tann­skaðum ella rót­við­gerð­ um. Thorsten Jensen vísir á, at rótviðgjørdar tenn kunnu bleikjast internt, með­an livandi tenn bara kunnu bleikj­ast eksternt. Av eftir­ gjørdum hjálparmiðlum kunnu nevnast eitt nú krúnu-viðgerð, viðgerð við porsi­leni ella plasti. – Her er neyðugt, at tann­ læknin fyrst tekur burtur ein part ella alt tað mislitta pett­ ið, sum síðan verður eftir­ gjørt við porsileni ella plasti, legg­ur hann aftrat. Ikki hjá børnum Flestu vita, hvussu tann­ lækn­in plagar at pussa tenn­ inar við pussievni, sum er ein lættur máti at sleppa av við mislitir, og fleiri hava iva­ leyst eisini hoyrt um tann­ bleiking. – Tá tannlæknin pussar tenn­inar, verður eitt pussi­ smyrsl, ið virkar sum eitt slíp­ingar­evni, brúkt, og tá verð­ur roynt at taka burtur mis­litir við at slípa ein part av gleringini burtur fyri at røkka inn til glering við ong­ um misliti. Thorsten Jensen sigur, at tannlæknar kunnu bara bleikja tenn hjá børn­um und­ ir 18 ár, um mis­litir­nir stava frá sjúku ella menn­ingar­ órógvi í tann­búningini. – Er talan um gular tenn, sum annars eru frískar, noyð­ist barnið at bíða, til tað verður vaksið. Fólk eiga altíð at spyrja tannlækna til ráðs, um mislitir eru á tonn­ unum, sum tey ynskja at gera nakað við. Drekkur tú nógv kaffi ella te, er tað ein góður máti at skola munnin gjøgnum dagin við vatni. Royki­steðgur og regluligt munn­reinføri er besta verjan móti misliti í tonnunum, sigur tannlæknin, Thorsten Jensen. vilmund@sosialurin.fo Mislittar tenn kunnu bleikjast ella slípast Soleiðis heldur tú heilan kláran – Drekkur tú nógv kaffi ella te, er skilagott at skola munnin gjøgnum dagin við vatni. Roykisteðgur og regluligt munnreinføri er besta verjan móti misliti í tonnunum, sigur tannlæknin, Thorsten Jensen Náttarsvøvnur er ógvuliga týdningarmikil. Tá vit sova, verður heilin bókstaviliga »vaskaður«. Ávíst er, at fólk, sum í nógv ár hava havt svøvn­trupulleikar, eru í størri vanda fyri at gerast dement. Tað sigur Henning Kirk, sum er granskari í aldri og hevur skrivað fleiri bøkur um evnið. – Hvønn mongun, vit vakna, er livitíðin hjá okk­ um menniskjum longd við um­leið seks tímum. Soleiðis hev­ur menningin verið í fleiri enn 150 ár í evropeisku lond­unum, sum hava longsta miðal­livialdurin, sig­ur gransk­arin. Kelda: www.helse.dk Mislitirnir síggjast sum plettir ymsastaðni á tonnunum og í summum førum um alla tonnina Roykisteðgur og regluligt munnreinføri er besta verjan móti misliti í tonnunum