fríggjadagur 20. august 2004síða 2

2 Nr. 157 - 20. august 2004 Nr. 157 - 20. august 2004 3 UTTAN ÚR HEIMI Fleiri koyra við kenning Í fjør tók danska løgreglan 15.883 fólk, sum koyrdu við kenning, og tað var næstan 25 prosent fleiri enn fyri sjey árum síðani. Men nógv bendir á, at tað er uppaftur verri í ár. Nordjyske Stiftstidende skrivar, at verður gongdin tann sama teir næstu mánaðarnar sum somu mánaðir í fjør, fer talið upp um 16.000 í ár. Tað merkir samstundis, at árið í ár verður tað ringasta síðani 1992. Asger Lund Kristensen, sum er varaleiðari hjá ferðsluløgregluni, sigur, at løgreglan hevur lagt størri dent á at taka fólk, sum koyra við kenning, men hann sigur, at tað er kortini ikki tann einasta orsøkin til, at fleiri verða tikin. Hann vísir á, at síðani promillumark- ið bleiv lækkað úr 0,8 í 0,5 fyri seks árum síðani, er talið á ávirkaðum bilførarum vaksið á hvørjum ári. Danska Ráðið fyri Ferðslutrygd sigur, at rúsadrekka er orsøkin til fjórðingin av ferðsluvanlukkunum á teimum donsku vegunum. Bretar í verkfall Ósemja um lønina hjá teimum, sum arbeiða á innanríkisrutunum hjá bretska flogfelagnum British Airways, hevur fingið starvsfólkini at boða frá verkfallið um vikuskiftið. Fakfeløgini og leiðslan í British Airways hava leingið tingast um sáttmálaviðurskiftini, uttan at nakað er komið burturúr. Mánadagin boðaðu starvsfólkini frá, at tey fara at leggja arbeiðið niður í 24 tímar tann 27. august. Tað fekk leiðsluna í flogfelagnum at koma við einum nýggjum tilboði um at bøta um sáttmálan, men starvsfólkini eru als ikki nøgd. Í gjár boðaðu fakfeløgini frá, at tey, sum taka ímóti ferðafólki, fara í verkfall um vikuskiftið, og tað sama verður við teimum, sum taka sær av viðførinum hjá ferðafólkunum. Tað fer at raka allar tær stóru flog- havnirnar, og bretsku loftferðslumyndugleikarnir stúra fyri rættiligum ruðuleika í loftferðsluni um vikuskiftið. Arbeiðsloysiðfer at minka Danska ídnaðarfelagið væntar, at arbeiðsloysið í Dan- mark fer at minka tey bæði næstu árini. Framrokningar hjá felagnum siga, at minkingin verður ikki stór í ár, men at so fer ferð at koma á. Ídnaðarfelagið væntar, at 30.000 nýggj arbeiðspláss koma afturat næsta ár, og at nógv tey flestu vera í teirri privatu vinnuni. Tað verða yvirhøvur arbeiðsleys, sum fara at manna tey nýggju arbeiðsplássini, og tí væntar ídnaðarfelagið, at arbeiðsloysið fer at minka. Felagið væntar, at 17.000 arbeiðsleys fáa arbeiði næsta ár, og at 13.000 afturat fáa arbeiði í 2006. Heldur hetta, verða umleið 145.000 danir arbeiðsleysir við árslok í 2006, og so lítið hevur arbeiðsloysið ikki verið síðani tíðliga í 2002. Orsøkin til bjartskygnið hjá ídnaðarfelagnum er, at tað gongur tann rætta vegin í danska búskapinum. Tann privata nýtslan veksur, og harafturat veksur út- flutningurin eisini. Taka undir viðpíning Meiri enn 40 prosent av amerikanarunum halda, at tað er í lagi at nýta píning, tá yvirgangsmenn verða av- hoyrdir. Tað kemur fram í einari kanning, sum stovnurin Pew Research Center hevur gjørt. Har siga 48 prosent av teimum spurdu monnunum og 36 prosent av kvinnun- um, at tað er rætt at nýta píning, tá fólk, sum eru undir illgruna fyri at hava samband við yvirgang, verða avhoyrd. 53 prosent av teimum spurdu siga, at verulig- ur harðskapur skal bara brúkast, um tað er heilt neyð- ugt, men 43 prosent siga, at tað er ongantíð rætt at nýta veruligan harðskap undir avhoyringum. Sambært Pew Research Center vísir kanningin eisini, at tað eru serliga fólk, sum ætla sær at velja George W. Bush á valinum í heyst, sum halda tað vera í lagi at nýta píning. Tey, sum ætla sær at velja John Kerry, eru yvirhøvur ímóti. Tann veksandi hitin á Jørðini kann hava við sær, at um eini 70 ár verður eingin vetur á okkara leiðum, tí hit- in veksur skjótast í Evropa VEÐRIÐ Árni Joensen fartekst@mail.dk Hava veðurgranskararnir hjá evropeiska umhvørvis- stovninum EEA rætt, fer veðrið á okkara leiðum at broytast nógv hesa øldina. Í einari frágreiðing, sum granskararnir løgdu fram í gjár, stendur millim annað, at hitabylgjur og vatnflóð verða munandi meiri van- ligar enn í dag, og at um 50 ár verður bara ein fjórðing- ur eftir av kavanum í teim- um sveitsisku Alpunum. – Tann kaldi veturin fer at hvørva innan 2080. Sam- stundis verður summarið heitari og turrari, men vit kunnu eisini vænta meiri regn aðrar tíðir á árinum enn nú, siga granskararnir. Jaqueline McGlade, stjóri í EEA, segði á tíð- indafundi í Amsterdam, at veðurlagsbroytingarnar fara at hava stórar avleið- ingar, bæði búskaparligar, menniskjaligar og um- hvørvisligar. Í frágreiðingini vísa granskararnir á, at síðani 1990 hava vanlukkurnar, sum hava staðist av veðrin- um, verið tvær ferðir so nógvar í tali sum í árunum frá 1980 til 1990. Tær hava eisini verið dýrar. Sambært granskarunum hava veður- vanlukkurnar kostað einar ellivu milliardir dollarar um árið síðani 1990. Teir siga, at vit mugu venja okk- um við bæði vatnflóð og turk, soleiðis sum vit eisini hava sæð í Evropa tey seinastu árini. Í fjør doyðu umleið 80 fólk av vatnflóð í ellivu evropeiskum londum, og hitabylgjan, sum herjaði stórar partar av Evropa í fjør, kravdi meiri enn 20.000 mannalív. Teir vápnaðu arab- isku álopsmenninir í sudanska landspart- inum Darfur eru eir- indaleysir, og teir fáa góða hjálp frá sud- ansku stjórnini. DARFUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Altjóða samfelagið gav herfyri sudansku stjórnini boð um at steðga ágangin- um ímóti fólkinum í lands- partinum Darfur innan 30 dagar. Men sambært tveim- um blaðmonnum hjá Wash- ington Post, sum júst hava verið har, heldur ágangurin fram. Teir báðir blaðmenninir siga, at ágangurin er væl skipaður, og at endamálið tykist vera at trælbinda fólkið, at fáa tað at gloyma sína fortíð og sína tilveru og at oyðileggja tess polit- isku orku. Sum lið í átakinum hava álopsmenninir sett eld á at kalla allar skúlarnar, so- leiðis at nógvastaðni hava børnini ikki havt nakran skúla í næstan tvey ár. Tey hava heldur onmgar bøkur, tí tær hava álopsmenninir skrætt ella brent. Lærarar- nir sleppa heldur ikki und- an áganginum. Tvørtur- ímóti noyðast teir at taka til rýmingar, tí álopsmenninir tykjast hava ta uppfatan, at øll, sum duga at lesa og skriva, eru uppreistrarmenn og ein hóttan ímóti sud- anska samfelagnum. Teir lærararnir, sum eru so sein- ir at flýggja, verða myrdir. Mannarættindafelags- skapurin Human Rights Watch váttar tað, sum teir báðir amerikonsku blað- menninir siga. Felagsskap- urin sigur seg eisini hava fleiri dømi um, at teir sud- ansku myndugleikarnir stuðla áganginum hjá teim- um arabisku álopsmonn- unum. – Afrikanararnir hava sagt mær, at um teir biðja løgregluna um hjálp, tí arabarar gera seg inn á teir, letur løgreglan ikki við seg koma. Men soleiðis er tað í øllum viðurskiftum her, sigur Olivier Bercault hjá Human Rights Watch. ST metir, at umleið ágangurin í Darfur hevur kostað umleið 50.000 mannalív, og at umleið hálv onnur millión fólk eru flýdd frá húsi og heimi undan álopsmonnunum. Eingin vetur um 70 ár Skúlarnir verða brendir og lærararnir dripnir Hava veðurlagsgranskararnir rætt, sleppa vit frá at grava kava um eini 70 ár Børnini í Darfur sleppa ikki í skúla, tí teir arabisku álopsmenninir hava brent skúlarnar og bøkurnar. Teir lærararnir, sum ikki fingu stundir at flýggja, eru myrdir Hermann Oskarsson ávarar landsstýrið: Latið rækjuskipini fara Formaðurin í Bú- skaparráðnum, Hermann Oskarsson, mælir harðliga lands- stýrinum frá at seta skipanina við aftur- bering av skatti til rækjuvinnuna í verk. Hann heldur, at skip- ini sum ikki bera seg, eiga at fara úr flotan- um STUÐUL TIL RÆKJUVINNUNA Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo – Eg haldi snøgt sagt tað er burturvið, at konkurslógin ikki er galdandi í fiskivinn- uni, tá flest allir aðrir vinnubólkar eru fevndir av lógini. Flestu rækjuskipini fingu hjálp frá tí almenna, tá tey vórðu sanerað í 1999, men uttan úrslit. At tveita enn fleiri pengar í skip, sum ikki bera seg, er satt pengaoyðsl. Formaðurin í Búskapar- ráðnum, Hermann Osk- arsson, heldur lítið um ætl- anina hjá landsstýrinum at seta eina skipan í verk við afturbering av skatti til kreppurakta rækjuflotan. Í Degi og viku týskvøldið segði landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, Bárður Niel- sen, at hann í løtuni ar- beiðir við einum uppskoti um eina skipan við aftur- bering av skatti í tvey ár til rækjuflotan. Sum skilst eru Sambandsflokkurin og Fólkaflokkurin sinnaðir at seta hesa skipan í verk, meðan Javnaðarflokkurin er í bíðistøðu. Søgulig rættindi Ein av afturvendandi grundgevingunum hjá sit- andi samgongu fyri at veita rækjuvinnuni eina hjálp- andi hond er, at verður bert latið staðið til, er stórur vandi fyri, at søguligi veiðurættindi gleppa før- oyingum av hondum. – Tað avgerandi er, um vinnuligt virksemi ber seg ella ikki. Hvørt vit hava søgulig rættindi ella onnur rættindi til vinnu, kann ikki vera avgerandi, tí vit hava ikki ráð at lata skattaborg- aran gjalda fyri, at einstak- ir partaeigarar varðveita serrættindi í fremmandum sjógvi. Ber ein vinna seg ikki, so fer eingin at leggja egnar pengar í váða fyri miss. Hví skuldi landskass- in farið at oyðsla skatta- borgarans pening til slíkt virksemi?, spyr Hermann Oskarsson. Formaðurin í Búskapar- ráðnum er av teirri greiðu áskoðan, at tað sum ikki kann standa eigur at falla, sum hann tekur til. – Royndirnar vísa greitt, at tað er skeivt at varðveita vinnur við almennari hjálp, sum ikki klára seg. Tá vinnan so endaliga fellur, er fallið ofta enn størri, enn um hon upprunaliga slapp at tillaga seg uttan almenna hjálp, vísir Hermann á. Lat fara Ráðini hjá Hermanni Osk- arsson til landsstýrið er at lata rækjuvinnuna tillaga seg sjálva uttan almenna hjálp. Hann er sannførdur um, at skilabesta loysnin er at lata tey skipini, sum framvegis bera seg, býta rækjukvoturnar millum sín. Skipini, ið ikki standa seg í kappingini, eiga hinvegin at fara av knóranum. – Seinastu árini hava nógvar atfinningar verið um, at fleiri skip hava verið noydd at býta rækjukvotur- nar. Varðveita vit tey fræg- astu skipini í flotanum og lata hini fara, verður meira í part. Við størri kvotum verður betri møguleiki hjá rækjuskipunum at klára seg, sigur formaðurin í Búskaparráðnum. Ringar royndir Landsstýrismaðurin í fíggj- armálum, Bárður Nielsen slerdi staðiliga fast í Degi og viku, at skipanin við aft- urbering av skatti til rækjuvinnuna bert verður galdandi í eitt tvey-ára tíðarskeið. Hermann Oskarsson sig- ur seg hava ilt við at trúgva, at ætlanin hjá landsstýrin- um bert verður í tvey ár, tí søguligu royndirnar siga nakað annað. – Slíkar áramáls skipanir vísa seg ofta at gerast endaligar. Eg kann nevna skipanina við fiskiloyvum, sum upprunaliga skuldi ganga út í ár, men kortini er søla og keyp av fiskiloyv- um framvegis í hæddini. Verður ætlanin hjá lands- stýrinum veruleiki, beri eg stórliga ótta fyri, at skipan- in ikki verður avtikin aftur, vísir formaðurin í Búskap- arráðnum á. Keðilig fráboðan Síðan álvarsamu kreppuna fyrst í nítiárunum hevur politiski myndugleikin ver- ið ógvuliga varin við at veita føroyska vinnulívin- um stuðul. Hermann Osk- arsson og fleiri við honum hava áður gjørt vart við at verða dyrnar fyri stuðuli til vinnulívinum latnar upp aftur er stórur vandi fyri, at stuðulsmyllan aftur fer á rull. – Eg haldi framvegis ikki tað ber til at staðfesta, hvønn vinnupolitikk sitandi samgonga fer at skjóta út í kortið. Skal eg kortini tulka ætlanirnar við rækjuvinn- uni, so eru tekini ikki góð. Eg haldi tað er ein ómeta- liga keðilig fráboðan frá landsstýrinum til føroyska vinnulívið, at teir aftur ætla at veita ávísum vinnum stuðul, heldur Hermann Oskarsson. Bjørn Lomborg komin til Føroya Navnframi samfel- agsfrøðingurin, Bjørn Lomborg, fer í dag, fríggjadagin, klokkan 14 at halda áhugaverdan fyri- lestur um orku og umhvørvið í Norður- landahúsinum FYRILESTUR Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Umstríddi danin, Bjørn Lomborg, fer í dag, fríggjadagin, klokkan 14 at halda fyrilestur í Norðurlandahúsinum um orku- og umhvørvisspurn- ingar. Landsstýrismaðurin í orkumálum Bjarni Djurholm hevur boðið navnframa dananum til Føroya í samband við, at landsstýrið arbeiðir við at orða ein yvirskipaðan orkupolitikk fyri Føroyar. Eitt panel við fýra før- oyskum luttakarum, sum umboða áhugamál innan umhvørvi, orku, samfelags- og búskaparfrøði fara at seta Bjørn Lomborg spurningar eftir fyrilest- urin. Fyrilesturin í Norðurlandahúsinum er ókeypis og opin fyri al- menninginum. Rækjuflotin varðveitast Framsøgumaður Javnaðarfloksins í vinnumálum, Henrik Old, skilir, at semja er innanhýsis í flokkin- um um, at rækjuflot- in skal varðveitast. Hann vil kortini ikki greiða nærri frá, hvussu rækjuflotin skal bjargast, tí flokk- urin skal fyrst um- røða spurningin STUÐUL TIL RÆKJUVINNUNA Páll Holm Johannesen Framsøgumaður Javnað- arfloksins í vinnumálum og formaður í vinnu- nevndini, Henrik Old, sigur, at flokkurin í næst- um fer at viðgera spurn- ingin um afturbering av skatti til rækjuvinnuna. – Upprunaliga høvdu vit eitt uppskot í samgonguni um at býta eykakvoturnar í Barentshavinum til rækjuskipini at fiska ella selja, men flokkarnir í samgonguni kundu ikki semjast um uppskotið. Spurningurin um rækju- vinnuna er eitt ógvuliga trupult mál at meta um, og í næstum fara vit at taka støðu til uppskotið hjá Bárði Nielsen, sigur Henrik Old. Ikki avgjørdir Spurdur, hvørja støðu Javnaðarflokkurin hevur til at veita vinnulívinum stuðul, svarar framsøgu- maðurin í vinnumálum, at flokkurin hevur ikki eina avgjørda støðu í mál- inum. – Vit skulu sjálvsagt meta um vit yvirhøvur skulu hava ein rækjuflota í fram- tíðini. Innanhýsis í flokkin- um skilji eg at semja er um, at vit eiga at leggja nógv fyri at varðveita flot- an, sigur Henrik Old Formaðurin í vinnu- nevndini vil kortini ikki greiða nærri frá, hvussu rækjuflotin skal bjargast, tí flokkurin skal fyrst um- røða spurningin. Er ikki stórur ótti fyri, at skipanin við afturbering av skatti gerst endalig, hó- ast samgongan setur eitt tvey ára áramál á hana? – Tað ber ongantíð til at útihýsa møguleikanum fyri at hon verður enda- lig, tí tað er løgtingið, ið eigur endaliga orðið. Heldur løgtingið at tað er skilagott at halda á við somu skipan um tvey ár, ja so heldur skipanin fram, sigur framsøgu- rmaður Javnaðarfloksins. – Seinastu árini hava nógvar atfinningar verið um, at fleiri skip hava verið noydd at býta rækjukvoturnar.Varðveita vit tey frægastu skipini í flotanum og lata hini fara, verður meira í part. Við størri kvotum verður betri møguleiki hjá rækjuskipunum at klára seg, sigur formaðurin í Búskaparráðnum, Hermann Oskarsson Mynd: Savnsmynd C M Y K 3 2