mikudagur 30. mars 2016síða 13

13 Hósdagur 31. mars 2016 · Nr. 36 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Hvørja ferð, ein doyr í ferðsluni, eru tað trý, sum gjøgnumføra eitt sjálvmorð. Tað siga donsk tøl yvir deyð í ferðsluni og deyð fyri egnari hond. Men, tá ræður um sjálvmorð, snýr tað seg ikki um nakað so sjálv­ sagt sum at brúka hjálm, trygdar­ belti – ella at ansa eftir einari høgra­snaring í ferðsluni. Sjálvmorð verður ofta sett í sam­ band við eydnuleysar ungar gentur, men tølini siga, at flestu, sum taka lívið av sær, eru vaksnir menn. Tað var Morten Thomsen, sum tók stig til og er stýrisformaður í sjálvbodna tiltakinum – Lívslinien – sum hvørt ár tosar við 14.000 fólk, sum antin sjálvi hugsa um sjálv­ morð ella eru avvarðandi at einum, sum tosar um at taka lívið av sær. Fleiri orsøkir Tað er sjáldan ein orsøk til, at eitt menniskja hugsar um sjálvmorð. Morten Thomsen sigur, at ofta er tað ein samanrenning av fleiri ymiskum umstøðum, sum til­ samans hava gjørt lívið so trupult og óliviligt, at sjálvmorð sær út til at vera ein loysn – ja, oftast einasta loysnin, sum tey duga at síggja. – Nógv av teimum, vit tosa við, eru fólk mitt í lívinum, sum hava trupulleikar. Talan kann eitt nú vera um hjúnaskilnað, har for­eldrini ikki kunnu finna út av, hvussu børnini skulu býtast, trupul­leikar á arbeiðsplássinum – ella, at fólk hava fingið eina kron­ iska sjúku, sum er trupul at hava yvir­lit yvir, leggur hann aftrat. Eingin undantikin Morten Thomsen vísir á, at ofta er talan um samanfall av fleiri ym­isk­ um umstøðum. – Eg trúgvi, at øll kunnu gerast rakt av sjálvmorðstankum. Nógv halda, at tey eru so mikið sterk, at slíkir tankar ikki raka tey. Men, um fólk eru strongd og uppliva eitt deyðsfall millum onkran av sínum nærmastu, samstundis sum eitt av børnunum gerst álvarsliga sjúkt, kunnu fólk gerast so trýst, at tankin um sjálvmorð ikki er so fjarur. Hann sigur, at sjálvmorðstankar ikki neyðturviliga eru knýttir at tí sosiala. – Tá tú ert nær markinum at tí, tú klárar, og títt egna barn sam­ stundis gerst álvarsliga sjúkt, kanst tú gerast so trýst/-ur, at tað er náttúrligt, at tú hugsar um allar møguleikar at koma burtur úr støð­ uni, sigur Morten Thomsen. Sjáldan eitt ynski Danski stovnurin – Center for Selvmordsforskning – sigur, at tað sjáldan er eitt ynski um at doyggja, sum liggur aftan fyri eitt sjálv­ morð, men heldur eitt ynski um at »sløkkja fyri tilvitskuni« og at sleppa »burtur« úr tí, sum ger teg eydnu­leysan. – Menn eru sum heild ikki eins dugnaligir og kvinnur at tosa um sínar kenslur, og teir brúka ikki sítt trygdarnet á sama hátt, sum kvinnur gera tað. Hinvegin eru teir raskir at handla upp á tað, teir føla. Føla menn, at talan er um eina fastlæsta, óendaliga støðu uttan útlit til bata, handla teir upp á tað, sigur Morten Thomsen, sum leggur dent á tað neyðturviliga í at tosa um sínar tankar og kenslur, hóast tað kann vera trupult. Hjálpir at tosa Morten Thomsen sigur, at nøkur ringja til Lívlinjuna, tí tey halda seg ongan hava at tosa við um trupulleikarnar. Onnur ringja, tí tey vita ikki, hvussu tey skulu siga tað, tey gjarna vilja siga, við hjúna­ felagan. – Nær skal tað sigast, og hvørji orð skal eg brúka, spyrja fólk. Morten Thomsen sigur, at tað kann lætta um at tosa um tingini - at fáa luft fyri sínum kenslum og tí, tú hevur at siga. – Tað kann gera, at støðan ikki virkar so fastløst, sigur Morten Thom­sen. Kelda: www.helse.dk Danski stovnurin – Center for Selvmordsforskning - sigur, at tað sjáldan er eitt ynski um at doyggja, sum liggur aftan fyri eitt sjálvmorð, men heldur eitt ynski um at sløkkja fyri tilvitskuni og at sleppa burtur úr tí, sum ger teg eydnuleysan Øll kunnu verða rakt av sjálvmorðstankum HEILSA Søk tær hjálp Ert tú í kreppu - ella gongur við sjálvmorðstankum - eigur tú at siga tað við onkran. Tað hjálpir at seta orð á truplar tankar og kens lur, sum tú beint nú situr við. Tú ert ikki einsamallur ella einsamøll við at hava tað soleiðis. Flestu menniskju hava tíðarskeið, har lívið ella ein støða í lívinum tykist so trupul, at tú ikki megnar at loysa hana uttan hjálp. Fyri summi førir kreppan til sjálvmorðstankar og við ongari hjálp kanska til sjálvmorðsroynd ella sjálvmorð. Tí er avgerandi, at tú sleppur at fortelja einum menniskja, at tú ert í trupulleikum, soleiðis at tú kanst fáa ta hjálp og tann stuðul, tú hevur brúk fyri. Ert tú í slíkari støðu, kanst tú seta teg í samband við telefonráðgevingina hjá Lívlinjuni 0045 70201201 allar dagar í árinum frá klokkan 11-04. Tú kanst seta teg í samband við netráðgevingina hjá Lívlinjuni – skrivdet.dk – og tú kanst seta teg í samband við kjatt-ráðgevingina mánadag og hósdag frá klokkan 17-21 og leygardag frá klokkan 13-17. Kelda: www.livslinien.dk – Tað er ofta eitt samanfall av fleiri ymiskum umstøðum, sum ger, at fólk fara at hugsa um sjálvmorð, sigur Morten Thomsen, ið tók stig til donsku Lívlinjuna – Tað er umráðandi at tosa um tankar og kenslur, hóast tað kann vera trupult, sigur Morten Thomsen