hósdagur 31. mars 2016síða 10

FRÍGGJADAGUR 1. APRÍL 2016 SOSIALURIN 37 10 TEMA PSYKIATRIIN Tað eru tvey ár síðan, at vit bygdu eitt nýtt Fountain House í Føroyum. Her kunnu tey, sum hava óró í sinninum, hittast í dagtímunum og fáa hjálp á ymiskan hátt. Tað eru yvir 60 ár síðani, at vit góvust at senda sálarsjúk av landinum og niður á Rødbygaard til viðgerðar. Sjónlig framgongd er á psykatriska økinum, men kanska hava vit eitt kollektiv minni, sum røkkur longur aftur, enn vit halda. Tí hóast vit royna við vælmeinandi átøkum at inkludera sálarsjúk, eru sálarsjúk ikki roknað við í okkara stóru og penu felagsmynd. Sálarsjúk eru roknað sum útskotini; Tey, sum eru sjúk í høvdinum. Tey, sum vit ikki kunnu identifisera okkum við. Tey, sum vit velja at velja frá. VikuskiftisSosialurin varpar hesaferð ljós á psykiatriina. Vit hava tosað við sjúklingar, avvarðandi, sálarfrøðingar og felagsskapir. Hóast psykiatriin hevur ment seg, eru korini enn úti av lagi vánalig, eru tey øll samd um. Avvarðandi góðtaka ikki, at politikarar pynta uppá núverandi støðu við at minna okkum á, hvussu ring psykiatriin plagdi at vera. Sjúklingar góðtaka ikki, at politikarar skúgva tey til viks. Starvsfólk á psykiatriska deplinum góðtaka ikki, at játtanin til psykiatriin verður skerd, tá tað júst er her okkara veikastu liggja. VikuskiftisSosialurin hevur tosað við fleiri avvarðandi, sum ørkymlað brenna inni við ákærum til psykiatriina, men ikki tora at leggja navn til sína søgu, tí tey ræðast, hvørjar avleiðingar hetta fær fyri sjúklingin. VikuskiftisSosialurin hevur tosað við fólk frá einum almennum stovni, sum halda, at tað er púra burturvið at byggja ein nýggjan psykiatriskan depil, tá pengarnir ikki eru til at byggja ein nóg góðan bygning. Men heldur ikki tey tora at leggja navn til sínar ákærur, tí tey eru bangin fyri at verða revsað av politisku skipanini. Psykiatriin líður. Hon líður undir, at vit ikki hugsa sálarsjúk inn í felagsmyndina. Og hon líður undir, at fólk ikki tora at siga sína meining, tí politiska skipanin revsar tey, sum tala at. VikuskiftisSosialurin torir at tala at. Í dag varpa vit ljós á psykiatriina. Hvussu hevur tú tað í dag, psykiatriin? Ein keta er ikki sterkari, enn sítt veikasti lið. Man eitt samfelag vera sterkari, enn sín veikasti borgari? Birgith Lassen Journalistur Barbara Holm Redaktørur á Vikuskiftis Sosialinum Psykiatriin, hvussu hevur tú tað? BIRGITH LASSEN B árður Persson hevur sjálvur ligið á psykiatriska deplinum, og harmast bæði um teir fysisku karmarnar á deildini, men eisini um psykiatriina sum heild. – Eg ræðist avleiðingarnar av, at vit blíva við at gloyma tey sálarligu sjúku. Øll tøl úr útlondum vísa, at fleiri og fleiri gerast sálarliga sjúk, men her heima taka vit ikki trupulleikan í álvara, sigur hann. Hann ræðist, at samfelagið fær eina ovurstóra byrðu um nøkur ár, tá avleiðingarnir eru blivnir so mikið álvarsamir, at man ikki longur kann ignorera teir. Eisini Sinnisbata talar at. – Høvdu vit raðfest hetta økið eitt sindur, eri eg vís í, at vit høvdu havt nógv færri sjálvmorð og tvingsilsinnleggingar, sigur Súsanna Olsen, forkvinna í Sinnisbata. Hon heldur, at støðan líkist ongum, sum hon er nú, og hon eftirlýsir eina politiska reaktión Ein donsk kanning vísir, at ein øktur innsatsur á økinum ger sjúkraleguna hjá sjúklinginum munandi styttri. Hetta er upp á sikt bæði betri og bíligari fyri samfelagið, staðfestir kanningin. Nýggjur bygningur pyntar uppá trupulleikarnar Um trý ár stendur eftir ætlan ein nýggjur sjúkra­hús­ bygningur í Sandágerði. Tá fær psykiatriski depilin mun­andi betri fysiskar karmar, men allíkavæl eru starvsfólk á psykiatriska deplinum ónøgd við kom­ andi bygningin. – Man hevur spart alt ov nógv, so nýggju tekning­ arnar eru langt frá upprunaligu ætlanunum, sigur Tórmóður Stórá. Hann harmast um, at man ikki hevur biðið um størri játtan. – Hóast nýggi bygningurin fer at vera flottur og nógv betri enn okkara núverandi bygningurin, eri eg í eini tvístøðu. Tí bygningurin er langt frá nóg góður til at hýsa einum nútímans psykiatriska depli og tí virksemi, sum fylgir við, sigur hann. Men Sirið Stenberg ætlar ikki at endurskoða ætlanirnar, og hon heldur ikki, at ein eyka játtan hevði hjálpt nakað. – Hesin nýggi bygningurin er flottur, stórur og nógv betri enn tann núverandi bygningurin. Eg haldi ikki, vit skulu byrja at gremja okkum, tí tað ger bara, at bygningurin verður útsettur. Eg ræðist simpulthen, at bygningurin ikki verður til nakað, um vit ikki fara í gongd nú, sigur Sirið Stenberg, landsstýriskvinna í Heilsumálum. – Tað harmar meg, at eingin tekur hetta í álvara. Vit verða spakuliga kvald her úti, sigur Tórmóður Stórá, leiðari á psykiatriska deplinum. Temasíðurnar í Vikuskiftis Sosialinum hesaferð varpar ljós á psykiatriina. Les alt á komandi síðunum. Støðan á psykiatriska deplinum á Landssjúkrahúsinum er so ring, at bæði sjúklingar, avvarðandi og starvsfólk nú tala at og rópa um hjálp. Gera vit ikki okkurt við trupulleikan nú, fer hetta at vinda og uppá seg og sjúklingarnir gerast sjúkari og sjúkari. Hetta sigur Bárður Persson í samrøðu í temasíðunum hesaferð PSYKIATRIIN VERÐUR SPAKU­ LIGA KVALD So nógvir føroyingar eru í psykiatriskari viðgerð: 483 fólk um árið So nógvir føroyingar verða innlagdir: 361 um árið So nógvan heiligvág taka føroyingar móti tunglyndi: 2.650 dosir um dagin