týsdagur 1. mars 2016síða 8

Mikudagur 2. mars 2016 · Nr. 26 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen – Jú, longri tú ert útsett/-ur fyri krabbaelvandi evnum, og tess størri nøgdirnar eru, jú størri er vandin fyri krabba­meini. Tað sigur Lisa Sengeløv, ser­lækni og yvirlækni, dr, med., sum starvast á oknolog­isku deildini á Herlev Sjúkra­húsi. – Tað er altíð skilagott at fylgja arbeiðsvegleiðingum, sum hava til endamáls at byrgja upp fyri, at tú útsetir teg fyri evnum, ið kunnu vera krabbaelvandi. Tú eigur at vísa ábyrgd, tá tú arbeiðir við slíkum, og vert er at minn­ast til, at fleiri hundrað kemisk evni eru flokkaði sum krabbaelvandi. Vandin veksur Serlæknin sigur, at millum kend krabbaelvandi evni eru eitt nú arsenikk, polyaro­ matiskar hydro­karbonir (PAH), nikkul, ymiskt metal­ støv, radongass, træ-og leður­støv, benzen, asbest og kreosot, sum er fyribyrgjandi og sótt­reinsandi evni úr tjøru­olju. – Lungnakrabbi er van­ ligasti formur fyri krabba, sum stends av arbeiðsum­ hvørv­inum, men vánaligt ar­beiðs­umhvørvi kann eis­ ini føra til krabba í luft-og landrás, mergi, livur, húð og lungna­hinnu. Royking og onnur krabbaelvandi evni, sum kunnu vera í sama um­ hvørvi, veksa um vandan fyri krabbameini. Lisa Sengeløv sigur, at ein persónur, sum bæði hevur roykt og arbeitt við asbesti, kann vera í 50 ferðir størri vanda fyri krabbameini enn ein persónur, sum hvørki hev­ur roykt ella hevur verið í sam­band við asbest. 300 tilburðir Norðurlendskar krabba­ meins­skrá­setingar siga, at trý prosent av krabba­til­ burð­unum millum menn og 0,1 prosent av tilburðunum mill­um kvinnur kunnu við vissu sigast at stava frá ar­ beiðs­umhvørvi. – Hetta merkir, at stívliga 300 slíkir tilburðir eru í Dan­ mark um árið, harav 125 til­ burðir standast av asbesti. Tó er møguligt, at veruliga talið kanska er tvífalt so høgt, tí fleiri evni eru undir illgruna fyri at vera krabbaelvandi, men tey endaligu prógvini fyri hesum vanta. Aftrat hes­ um kemur »friðarliga« slagið av húð­krabba – basalcelle­ karcinom – sum eisini kann standast av ymiskum evnum á arbeiðsplássum. Fyrivarni takast Serlæknin sigur, at eitt og hvørt evni í arbeiðs­um­ hvørv­inum, sum kann vera ein møgu­ligur vandi, eigur at verða kortlagt. – Tað er skilagott at fáa staðfest, á hvønn hátt fólk koma í vanda fyri ávísum evnum, hvussu stórar nøgdir­nar eru, og hvør virknað­urin er. Á henda hátt fæst eisini ein vitan um, hvørji fyrivarni skulu tak­ ast fyri at umgangast – ella minka – um vandan fyri hes­ um evnum. Lisa Sengeløv sigur, at øll, sum koma í samband við krabbaelvandi evni – ella, sum hava ábyrgdina av hand­far­ingini av slíkum – skulu vísa ábyrgd fyri bæði egn­ari heilsu og heilsuni hjá øðrum. Ynskir tú at vita meira um krabbaelvandi evni, ber til at seta teg í samband við Kræftens Bekæmpelse – ella Krabba­meinsfelagið í Føroyum. vilmund@sosialurin.fo Krabbaelvandi evni eru allastaðni Neyvari ásetingar um eiturevni – Ein persónur, sum bæði hevur roykt og arbeitt við asbesti, kann vera í 50 ferðir størri vanda fyri at fáa krabbamein enn ein persónur, sum hvørki hevur roykt ella verið í samband við asbest, sigur serlæknin, Lisa Sengeløv Norðurlandaráðið stríðist eisini fyri, at meira fokus verð­ur sett á gerandisting og vørur, sum kunnu bera við sær skaðilig evna­ frøðilig evni. Hetta eru evni, sum kunnu hava eina negativa ávirkan á okk­um menniskju – og ikki minst á okkara børn. Ráðið hevur funnist at ES fyri sína seinu handfaring av ætlað­um lógum og regl­ um um heilsuskaðilig evni. Norður­landaráðið heldur, at neyðugt er at arbeiða skjótari við ásetingum um, hvussu hormon­ órógv­andi evni kunnu stað­festast. Listin yvir skað­ilig evni, sum eru at finna í gerandisdegnum, gerandis­vørum og í leikum hjá børn­um, er óendaliga langur. Kelda: www.helse.dk – Øll, sum koma í samband við krabbaelvandi evni – ella, sum hava ábyrgd av handfaringini av slíkum – skulu vísa ábyrgd fyri bæði egnari heilsu og heilsuni hjá øðrum, sigur serlæknin Lisa Sengeløv er serlækni og yvirlækni, dr, med., sum starvast á oknologisku deildini á Herlev Sjúkrahúsi