hósdagur 3. mars 2016síða 16

FRÍGGJADAGUR 4. MARS 2016 SOSIALURIN 27 16 TEMA Pedagogar – Høvdu tað mangla so nógvir fólkaskúlalærarar, so hevði tað ikki verið góðtikið. Men vit halda onkusvegna, at tað er í lagi at seta hjálparfólk í staðin fyri náms­ frøðingar. Um tað so einans eru hjálpar­fólk á einum dagstovni, stongja vit hann ikki. Hetta hevði neyvan gingið í fólkaskúlanum. Í fólka­skúlanum stremba vit eftir, at øll starvsfólkini hava lærara­ útbúgving og óútbúgvin eru bert undantakið. Vit eiga at stremba eftir tí sama á dagstovnaøkinum. 2/3 er bert sett sum minstamark. Málið átti at verið 100 %. Hildur Patursson heldur, at tað, at vit so lættliga seta hjálparfólk í staðin fyri námsfrøðingar, ávirkar lønarlagið. – At vit so lættliga seta ófaklærd fólk í staðið hjá teimum faklærdu minkar um tignina í fakinum, og hetta má ávirka lønarlagið. Manglandi tignin í útbúgvingini – Vit hava eina generalistútbúgv­ ing, og tað hava vit havt síðani fyrsta holdið bleiv tikið inn á før­ oysku útbúgvingina fyri 30 árum síðani. Vit hava eina út­búgv­ing, sum strekkir yvir eitt ógvu­liga stórt økið, bæði barna­vernd, menn­ ingartarnað og barna­garðs­økið. Tað spennir seg yvir allar aldrar, heilt frá føðing til ellisheim. At útbúgvingin er so breið ger, at Hildur Patursson heldur tað vera ivasamt, um føroysku nám­ frøð­ingarnir eru nóg væl brynjaðir til arbeiðið. – Alt ov fá fólk við serkunn­ leika í námsfrøði undirvísa á útbúgv­ing­ini, og tað má broyt­ast. Tí vit mugu ikki koma í ta støðu, at ivi kann vera um før­leikan hjá náms­vísindadeildin á Fróð­skapar­ setrinum at út­búgva fólk til at fylla sínar framtíðar arbeiðsuppgávur - á dagstovnaøkinum. – Hesi 30 árini, náms­frøðinga­ útbúgvingin hevur verið í Føroy­ um, hevur tað ongantíð verið meira enn ein undirvísari á náms­ frøð­ingaútbúgvingini, sum hevur havt námsfrøðisligan ser­kunn­ leika. Fyri aftur at samanbera við onnur yrki, so er hetta tað sama sum, um bara ein undirvísari á lær­ara­útbúgvingini hevði inn­lit í fólkaskúlan, ella bara ein undir­ vísari á útbúgvingini hjá sjúkra­ røktar­frøðinginum hevði innlit í heilsu og umsorgan. At tað er gjørligt at hava skipa eina námsfrøðiliga útbúgving sum er undirmannað við fólkið við ser­ ligum innliti í námsfrøði, er eitt tíðiligt tekin uppá manglandi virð­ ingina fyri útbúgvingini, heldur Hildur Patursson. – Uppá sama máta sum vit útbúgva lærarar til at fylla út karmarnar í fólkaskúlalógini, eiga vit at útbúgva náms­frøð­ingar, sum vilja arbeiða á dag­stovna­økinum, til at fylla út karmarnar í dag­ stovnalógini. Søguleys Hildur Patursson heldur, at mangl­ andi tignin í náms­frøðinga­yrkinum partvís er orsaka av søguloysi. Hetta er við til at ósjónlig-­ gera sjónar­miðini hjá starvsbólk- ­inum. – Hóast námsfrøðingar og Peda­gogfelagið til tíðir hava verið ógvu­liga sjónlig í samfelagnum, upp undir verkfall og onnur átøk, so vera sjónarmiðini hjá hesum fak­bólk­inum ofta ósjónliggjørd. Hvussu ber tað til at sjónarmiðini hjá hesum fakbókinum ikki eru tíðiligari? spyr Hildur Patursson og svarar sjálv, at ein partur av orsøk­ini man vera, at námsfrøðin er meira ella minni søguleys. At fáa søguna hjá námsfrøðingunum og hjá dag­stovnunum niður á skrift er ein máti at seta ljós á tað arbeiðið, ið hevur verið gjørt, og týdningin av hesum arbeiðið. – Vit hava ógvuligar munn­ligar traditiónir, øll barnagars­tradi­ tiónin er eykend av eini munn­ligari mentan. Eingin føroysk barna­ garðs­søga er skrivað, og náms­ frøðinga­yrkið er eitt næstan søgu­ leyst yrkið. Nógv er har­aftur­ímóti skriva um lærarar og skúla­skap, og hetta er við til at skapa eina góða og støðuga grund hjá fólka­ skúlalærarum at standa á. At fáa føroysku barnagarðssøguna niður­skrivaða er ein máti at varpa ljós á týdningin og enda­málið við barna­ gørðunum og náms­frøðinga­ yrk­inum. Hetta hevði verið við til at týðiliggera sjónar­ miðini hjá fak­bólk­inum og hevði gjørt tað lættari hjá náms­ frøð­ingum at sett orð á, hví fak­ leikin hevur týdning. Kvinnustarv Høvuðsorsøkin til manglandi tign­ina og lágu løn­ir­nar er tó, at náms­frøðingar fyrst og fremst eru kvinnur, sigur Hildur Patursson – Menn hava í miðal hægri inn­tøkur enn kvinnur, og hóast kvinnur í dag, eftir lógini, eiga at fáa somu løn fyri sama arbeiðið, so er hetta ofta ikki so kort­ ini. Fleiri av lond­ unum rund­an um okkum hava gjørt kanningar sum vísa, at ein partur av lønar­ muninum sum er millum kvinnur og menn, einans er orsaka av kyni. Altso ikki orsaka av út­búgving, royndum og øðrum. Sokallað »kvinnustørv« eru ofta verri lønt enn onnur størv, sum krevja somu arbeiðsførleikar, út­búgvingar­ longd, arbeiðstíð og hava saman­ beriligar stress­faktorar. Hetta er iva­leyst eis­ini ein av orsøk­unum til, at løn­ir­nar hjá peda­gog­unum á dag­stovn­unum er so lág. Hildur Paturs­son heldur, at Føroyar eisini átti at gjørt slíkar kann­ingar og vísir á, at bæði í Íslandi og í Svøríki verður arbeitt politiskt við at minka um hendan lønarmunin, sum einans er grundaður á kyn. Hækka lønirnar við at taka støðið í børnunum Alt hetta ávirkar í síðsta enda lønarlagið: At vit ikki halda mini­mum ásetingina í dag­ stovna­lógini at minst 2/3 av starvsfólkunum skulu hava náms­frøðingaútbúgving. Mangl­ andi virðingin fyri rætt­inum hjá barninum uppá náms­frøð­ing­ ar. At vit tosa um ansing held­ur menningar- og mentanar­møgu­ leikar. At hitt faklærda so lætt­ liga verður umskift við hitt ófak­ lærda. At útbúgvingin er so breið, og manglar námsfrøðiligan ser­ kunn­leika. Manglandi tignin. Kyn. Søgu­loysið. Alt hetta er við til at fastlæsa lønina á einum lágum støðið. – Vit eiga at takað støðið í barn­ inum, og at børnini hava eitt krav uppá námsfrøðingar sum eru út­ búnir til at arbeiða á dagstovnum og sum kunnu fylla út teir karmar, ið Dagstovnalógin ásetir. Hildur Patursson heldur, at taka vit støðið í børnunum og virða kravið, sum børnini hava uppá námsfrøðingar, sum kunnu fylla út teir karmarnar Dagstovnalógin setur upp, so verða vit noydd til at tillaga lønarviðurskifti og arbeiðs­umstøðurnar hjá náms­ frøð­ingunum eftir einum leisti, sum ger tað attraktivt hjá teimum at arbeiða. Politiskur vilji má til – Vilja vit broyta lønarlagið, má polit­iskur vilji til. Bæði kommun­ urnar og landið eru stórir ar­beiðs­ gev­arar, so tey eiga ein stóran part av ábyrgdini fyri, hvussu okk­ara lønarmynstur sær út. Men ikki bara sum arbeiðsgevarar eiga komm­un­ur og landstýrið ábyrgd, sigur Hildur Patursson. – Vit tosa ofta bara um tveir partar, tá ið vit tosa um lønar­sam­ ráð­ingar: Fagfeløg og arbeiðs­gev­ aran. Men politiska skipanin er hin triði parturin. Politiska skipanin er hon, ið skal seta karmarnar upp fyri hvussu okkara arbeiðsmarknaður og lønarlag skulu síggja út. Við hesum meinar Hildur Patursson, at politiska skipanin mill­um annað eigur at kanna og taka ábyrgd av teimum lønar­mun­ um, sum eru millum kynini. Hon leggur at enda afturat: – Men í miðpunktinum eiga at vera rættindini hjá børnunum og teirra krav uppá námsfrøðingar. Vilja vit halda dagstovnalógina og geva børnunum tað, tey eftir Dag­stovna­lógini hava krav uppá, so mugu vit politiskt gera nakað fyri, at fáa fleiri námsfrøðingar at ar­beiða á dagstovnunum. Hetta kann millum annað gerast við betri løn­um og betri arbeiðsumstøð­- um. BARBARA@SOSIALURIN.FO »Eftir dagstovnalógini hava børnini krav uppá, at í minsta lagi 2/3 av starvsfólkunum eru námsfrøðingar. Og tá mugu vit sjálvandi hugsa um námsfrøðingar sum eru útbúnir at fylla út karmarnar í Dagstovnalógini« Hildur Patursson heldur at Føroyar eisini átti at gjørt slíkar kanningar og vísir á, at bæði í Íslandi og í Svøríki verður arbeitt politiskt við at minka um hendan lønarmunin, sum einans er grundaður á kyn MYND: ÁLVUR HARALDSEN