hósdagur 3. mars 2016síða 17

FRÍGGJADAGUR 4. MARS 2016 SOSIALURIN 27 17 TJÓÐHILD PATURSSON Í Dagstovnalógini mælir Mentamálaráðið til, at minnst 2/3 av starvs­fólk­ unum á dag­stovn­unum – vøggu­stov­unum, barna­gørð­ unum og frí­tíðar­skúlunum – eru náms­frøð­ingar. Støðan er tó ein heilt onnur. Tøl frá Skúladeildini hjá Mentamálaráðnum vísa, at í 2015 vóru einans 44 % av starvs­ fólk­unum á dagstovnunum út­ búnir náms­frøðingar. Í alt vóru 718 full­tíðarstørv í dag­stovn­ unum í 2009, harav 319 vóru námsfrøðingastørv, ímeðan hini 399 arbeiddu sum hjálpar­ fólk. Um sama starvs­fólka­tal skal haldast, og Dag­stovna­ lógin samstundis verða fylgd, áttu 160 av teimum 399 hjálpar­ fólk­unum, at verið nám­frøð­ ingar. Altso manglaðu, um Dag­ stovna­lógin skuldi verða fylgd, 160 námsfrøðingar á dag­stovna­ økinum í 2009. Ov nógv fólk til arbeiðis? Eingin vegleiðing um saml­ aða starvsfólkatalið er í Dag­ stovna­lógini, men Almanna og Heilsumálaráðið hevur (tá ið tað enn var eitt samlað ráð) sent veg­leiðing til Skúladeildina í Menta­mála­ráðnum um, at tað í barna­gørðum eiga at vera minst 6 starvsfólkatímar fyri hvørt barn um vikuna, og í vøggutovunum minnst 10 starvs­fólkatímar fyri hvørt barn um vikuna. Skal hendan vegleiðingin fylgj­ast, umframt at Dagstovna­ lógin skal vera hildin, áttu í 2015 at verið 419 námsfrøðingar í full­ tíðar­starvi og 209 hjálparfólk – hetta útroknað eftir samlaða barnatalinum í vøggu­stovu og barnagarði sama árið. Eftir hesum manglaðu í 2015 so­statt 100 námsfrøðingar. Hjálparfólkini vóru haraftur ímóti 190 ov nógv. Í alt vóru 90 fulltiðar­starvs­fólk meira, enn tað ið var minsta­markið eftir til­mælunum. Tað kann hugsast at manglandi talið á faglærdum, partvís verð­ur vigað upp við hesum 90 eyka full­tíðar­ støvunum. Men í hvønn mun hevur tað týdning at starvs­fólk á dagstovnunum eru faklærd, og í hvønn mun kunnu eyka ófak­lærd vera sett ístaðin fyri tað fak­liga? Nógv arbeiða niðursetta tíð og flestu starvsfólk eru eru kvinnur Tølini frá Skúladeildini í Menta­ málaráðnum vísa harumframt, at 99 % av námsfrøðingunum á dag­stovna økinum eru kvinnur, og at nógv arbeiða niðursetta tíð. Í 2015 var miðal arbeiðsvikan hjá einum nám­ frøðingi á dagstovni 32,5 tímar. Høvdu allir námsfrøðingar á dag­stovnaøkinum arbeitt fulla tíð, høvdu tað manglað umleið 25 full­tíðar námsfrøðingar á dagstovn­unum. Arbeiðsgeverafelagið Dagstovnalógin (Løgtingslóg nr. 67, 10. mai 2000) § 8. Stk 4. Starvsfólkabýtið á dagstovnum skal í minsta lagi verða 2/3 til námsfrøðingatímar og í mesta lagi 1/3 til hjálparfólkatímar. Í serligum førum kann landsstýrismaðurin víkja frá hesum kravi. Útrokningar Námsfrøðingar Hjálparfólk Tilsamans Starvsfólk i 2015 319 399 718 Starvsfólk um bæði tilmæli vóru fylgd 419 209 628 Munur -100 190 90 Talva: Tal av námsfrøðingum og hjálparfólki í Føroysku dagstovnunum árið 2015, umframt hvat talið átti at verið, vóru bæði almennu tilmælini fylgd. Alt er umroknað til fulltíðarstøv. Tølini eru heintað úr hagtalsgrunninum á hagstova.fo. Skúladeildin á Mentamálaráðnum savnaði tølini inn í január 2015. Tilmælini frá Mentamála­ ráðnum verða ikki fylgd Kommunala Arbeiðsgeverafelagið fer ikki at hækka um lønirnar, fyri at tekkjast námsfrøðingunum Minnst 100 náms­ frøðingar mangla á dagstovnaøkinum Hjálparfólk verða sett, tí eingin námsfrøðingur søkjur TJÓÐHILD PATURSSON K ommunala Arbeiðs­ gev­ara­felagið er ein stór­ur arbeiðsgevari fyri føroyskar kvinnur. Kvinn­ur í Føroyum hava eftir tølum frá Hagstovu Føroya lægri lønir enn føroyskir menn. Eigur Kommunala Arbeiðsgevarafelagið at ar­beiða fyri at lyfta lønirnar hjá før­oysku kvinnunum? – Ja, tað haldi eg, at man eigur, og at man hevur, sigur Anita Fuglø, leiðari fyri Kommunala Arbeiðs­ gevarafelagið. Formaðurin í Pedagogfelagnum, Jógvan Philbrow, nevnir í samrøðu við Vikuskiftissosialin, at ein av orsøk­unum til at ójavnvágin í lønar­lagnum heldur fram, er sjálv­ur mátin hitt almenna gevur lønar­hækkanir. At geva eitt ávíst prosenttal í lønarhækking hevur við sær, at tey ið hava høgar inn­ tøkur frammanundan fáa meira burturúr lønarhækkingini enn tey lágløntu. Ein lønarhækkan á 2 % av eini lágari løn er nógv minni, í krónum og oyrum, enn 2 % av eini høgari løn. Anita Fuglø, leiðari í Kommunala Arbeiðs­ gevara­felagnum, er samd í hesum, men vísir á at Kommunala Arbeiðs­ gevarafelagið hevur roynt aðrar hættir. – Ja, hetta kann gera at munurin økist heldur enn minkar. Men onkuntíð hevur verið roynt at áseta lønarhækkanir í krónum + eitt ávíst %, og eisini bara í krónu­ tali. Men ikki øll hava verið glað fyri hetta; heldur ikki øll lág­lønar­ feløgini. Jógvan Philbrow, formaður í Pedagogfelagnum, dregur í sam­ røðuni við Vikuskiftissosialin eisini fram, at tað er ein trupuleiki, at ov nógv námsfrøðingastørv, serliga í dagstovnunum hjá kommununi, verða lýst sum parttíðarstørv. Anita Fuglø ásannar, at tað er ein trupuleiki, um fólk ið ynskja at arbeiða fulla tíð ikki fáa møgu­ leika til tess, men er sam­stundis ivasom um, hvørt veru­ligur eftir­ spurningur er eftir full­tíðar­størv­ um á dagstovnunum. – Tað er keðiligt og eisini løgið at man ikki skal kunna fáa fulla tíð. Fyrr arbeiddu øll fulla tíð. Tá vóru ynski um at gera møguleikar fyri parttíðarstørvum. Skipanin bleiv tá broytt soleiðis, at hetta skuldi vera gjørligt. Nú hava vit hoyrt frá Pedagogfelagnum at fólk ynskja at arbeiða fulla tíð, men tá ið vit spyrja okkum fyri, so virk­ar tað ikki at vera so. Arbeiðir tú eitt láglønt starv, so verður lønin ógvu­ liga lág, um tú fert niður í tíð. So hetta er nokk heldur eitt ynski um eina hægri løn, enn eitt ynski um fleiri tímar. Skal skipanin broytast aftur, tekur hetta tíð. Tað er ikki nakað sum kann gerast yvir nátt, sigur Anita Fuglø. Hetta ynsk­ið um broyting má koma frá fak­felag­ num. Ein møguleiki er at gera eina skipan har starvsfólkini verða minni knýtt at ávísum stovnum og held­ur arbeiða fyri kommunurnar. – Tað krevur av starvsfólkunum at tey eru fleksibul, ikki læsa seg fast í arbeiðinum á eini stovu ella einum stovni, men held­ur arbeiða fyri kommuna og teir dag­stovn­ar­ nar, ið eru í kommun­uni. So átti tað at verið lættari at skipa arbeiðið fulla tíð, um ynski vóru um tað. Eftir nýggjastu tølunum hjá Skúla­deildini á Menta­mála­ráð­ num eru 44 % av starvs­fólk­ unum í føroysku dag­stovn­unum námsfrøðingar. Eftir dag­stovna­ lógini eiga minst 2/3 av starvs­fólk­ unum at vera náms­frøð­ingar. Í 2015 manglaðu minst 100 náms­frøð­ ingar á dagstovnunum. Um hetta sigur Anita Fuglø: – Man vil fegin liva upp til hetta, og talið av námsfrøðingum er vaksið nógv seinastu árini. Trupuleikin er, at eingir umsøkjarir eru, tá ið størvini verða lýst, og tí verða hjálparfólk sett ístaðin. Eina ferð ella tvær ferðir um árið verða størvini hjá hesum hjálpar­ fólkunum lýst leys aftur, og um nakar námsfrøðingur søkjur, verður viðkomandi settur ístaðin. Tað er serliga úti á smáu pláss­ unum, at tað mangla nógvir náms­ frøð­ingar. Orsøkirnar til at ov fáir náms­ frøðingar søkja arbeiðini á dag­ stovn­unum eru nógvar. Anita Fuglø nevnir at tað partvís kann hava nakað við áhuga at gera, men eisini at møguleikin fyri at betra um inn­tøkuna í øðrum størvum kann trekkja. – Tey sum arbeiða á ser­stovn­ unum hava ofta møguleika fyri at vinna meira í løn. Tey fáa viðbøtur fyri at arbeiða skeivar tíðir, kvøldar- og náttarvaktir, umframt at arbeiða langar vaktir. Hildur Patursson, master í pedagogikki og fyrrverandi for­ kvinna í Pedagogfelagnum, nevnir í samrøðu við Vikuskiftissosialin at í miðpunktinum eiga at vera rættindini hjá børnunum og teirra krav uppá námsfrøðingar. Hildur Patursson heldur, at vit politiskt mugu gera okkurt fyri at fáa fleiri námsfrøðingar at arbeiða á dag­ stovn­unum. Hetta kann millum annað gerast við betri lønum og betri arbeiðsumstøðum. Um hetta sigur Anita Fuglø: – Vit kunnu ikki geva bara ein­ um starvsbólki lønarhækkan. Vit eru bundin at teimum lønar­hækk­ anum, ið aðrir starvsbólkar fáa. Annars høvdu vit havt samráðingar uttan enda. Hóast stóra mangulin av handverkarum, hava vit ikki sett handverkaralønirnar upp. Vit kunnu heldur ikki fara út í kapping við landið. Landið og kommunurnar mugu halda eitt javnt lønarlag. TJODHILD@SOSIALURIN.FO Anita Fuglø, leiðari fyri Kommunala Arbeiðs­ gevarafelagið