týsdagur 10. mai 2016síða 15

15 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 11. mai 2016 · Nr. 54 ing­um. Tá tosa vit um brøv, skrivi- og dagbøkur og ann­að teksttilfar frá vanliga føroy­ ing­inum. Tað nýtist ikki at vera nakar kendur rit­høv­ undur ella persónur fyri at handritini hava virði, sigur tær báðar og leggja afturat. – Onkur heldur kanska, at øll brøvini, ið omman teirra hev­ur sent teimum um sín ger­andis­dag ella uppaling av børnum eru virðisleys, men fyri onnur kann tað hava stórt virði. Tí fyri framtíðina er tað týdningarmikið at lesa um okkara samtíð. Kvinnusøgan manglar Í føroyskari søgu eru hetj­ur­ nar og høvuðs­per­són­ar sum heild menn. Tað endur­spegl­ ast eisini í teim­um skjøl­ unum, ið Landsbóka­savn­ið hevur. Har er nevniliga ger­ andis­dagurin hjá monnum gjøgnum øldirnar betri lýst­ ur, meðan tað stendur verri til hjá kvinnum og børnum. – Ofta koma fólk inn í Lands­bókasavnið og spyrja eftir tilfarið, ið lýsir føroysku kvinnuna. Men veruleikin er, at hon er øgiliga lítlan mun er lýst. Vit hava tilfar um sjó­lívið, tað at vera á fjalli og stórar hendingar, men kvinnu­søgan manglar. Vit hava ikki serliga nógva vitan um hvussu gerandisdagurin hevur sæð út hjá kvinnum, siga Heiðrún Hödd Guðmunds­dóttir og Sofía Olsen. – Í eldri handritum er tað eisini trupult at finna nakað um gerandisdagin hjá børn­um. Tað er tó ikki bara í Føroyum, men aðrastaðni við, at tað er trupult at finna dagbøkur ella annað, ið lýsir lívið hjá børnum í gomlum døg­um. Tá fólk skrivaðu teirra ævisøgu, so byrjaði hon vanliga ikki veruliga fyrr enn tey eru vóru um 25 ára gomul. Slit var upphavið Ein av orsøkunum til, at gongd varð sett á ar­beið­ið at talgilda handrit var tíðar­inn­ ar tonn. Á Lands­bóka­savn­ inum eru tey tilvitað um, at nógv at teimum gomlu skjøl­ unum ikki tola at verða tikin fram í heilum. – Nøkur av skjølunum eru rættiliga gomul, og hvørja ferð onkur arbeiðir við teimum, so farast tey eitt sind­ur meira. Tað er ein av orsøk­unum til, at heimasíðan varð stovnað. Skjølini kunnu brúk­ast til so nógv, men hug­ myndin aftanfyri handrit. fo er fyrst og fremst at økja um atgongdina hjá almenn­ ing­inum og at menna varð­ veitsl­una, siga Heiðrún Hödd Guðmundsdóttir og Sofía Olsen. Við nýggju heimasíðuni verða skjølini ikki bara varð­ veitt, men fáa ein munandi størri lesaraskara. – Nú kunnu fólk til eina og hvørja tíð fara inn á handrit. fo og leita í skjølunum har. Tað er enntá onkuntíð betri at lesa tey á skíggjanum, tí tá ber til at draga myndina størri, so teksturin sæst betri. Men nú ber eisini til hjá fólki at sita í Svínoy ella Lítla Dímun og leita í skjølunum. Tey nýtast ikki at koma til Havnar, siga tær báðar. Verja privatlívið Hjá summum kann tað tykj­ ast ræðandi at handa yvir skjøl, handrit og annað, ið møgu­liga innihalda upp­ lýs­ingar, ið eru privatar. Á Lands­bókasavninum verð­ur tó tikið hædd fyri, at tað ikki eru øll, ið ynskja at ymisk viður­skiftir enda í hond­ unum hjá almenning­inum. Flestu handritini eru frítt atkomilig hjá øllum, Men er talan um viðkvæmar privat­ ar upplýsingar í skjølum, stað­festir reglugerðin, at einki skal vísast alment, fyrr enn upp til 70 ár eftir, at við­kom­andi, sum eigur ella skriv­aði tilfarið, er deyður. – Tað er eisini ymiskt til­ far, ið bara kann síggjast við loyvi frá leiðaranum á Lands­bókasavninum, greiða Heiðrún Hödd Guðmunds­ dóttir og Sofía Olsen frá. Tað er eisini komi fyri, at Landsbókasavnið hevur nokt­að at loyva útgávu av upp­lýs­ingum í handritum tí ymiskt varð nevnt, ið ikki var ætlað almenninginum at síggja. – Á heimasíðuni liggja hand­rit, tekningar og annað. Tað kann prentast út, men er fyrst og fremst til egna nýtslu, og eingin kann tjena peng­ar upp á tilfarið, siga tær báðar. Viðmerkingar eru vælkomnar Heiðrún Hödd Guðmunds­ dóttir og Sofía Olsen vóna, at nú heimasíðan er vorðin al­menn, at tær møguliga fáa fleiri upplýsingar um tey, ið hava latið teimum tilfarið. – Vit ynskja eisini við heima­síðuni, at fólk koma við við­merkingum til hand­ rit. Tey elstu vit hava her, eru ikki øll so neyvt skrásett, at vit í dag altíð vita hvør hevur skriv­að ella givið okkum tey. So tað hevði verið gott at fing­ið okkurt at vita um hes­ ar persónar, siga Heiðrún Hödd Guðmundsdóttir og Sofía Olsen. Til ber at fara á Lands­ bóka­savnið, har ein kunn­ andi framsýning er at síggja um handritini. Harumframt er ætlanin at skipa fyri ym­ isk­um fyrilestrum í juni, har fólk, ið vanliga brúka til­far­ið, fara at greiða gjøllari frá tí. LANDSBÓKASAVNIÐ FAKTA Eins og navnið ber brá av, er handrit tekstir, skrivaðir við hond, men ikki prentaðir ella endurritaðir á annan hátt. Eitt dømi um handrit er hondskrivað bræv, men annars kann heitið handrit nærum nýtast um allan skrivaðan tekst, ikki bert skaldskap ella annan sam­feldan tekst. Skráir, útrokningar og hagfrøðiligar upp­lýs­ingar, landkort, ritmyndir og tekningar kunnu eisini vera handrit. Við skrivimaskinuni bleiv heitið eisini nýtt um maskin­skrivaðan tekst, og nú eru flestu handrit skrivað á teldu við tekstviðgerðarforriti. Í bókaútgávu er heitið »handrit« brúkt um tekst, sum er sendur til forlag til gjøgnumlesturs ella til at fyri­reika útgávu. Handrit hava tjóðskaparligt, siðsøguligt og mentanar­ligt virði, og eru tey vitnisburðurin hjá føroyska fólk­inum gjøgnum øldir. Handrit hava munandi størri fróð­skaparligt virði, enn flest fólk geva sær far um. Á Landsbókasavninum verða goymd og varðveitt handrit, sum fevna um langt tíðarskeið av Føroya søgu. Í savninum eru 1.230 eskjur við handritum, og í hvørji eskju kunnu vera alt frá einum til tjúgu handrit. Um 1.600 handrit eru skrásett í bóka­savns­ grunninum. Seinnu árini eru um 200 av hesum handritum talgild. Hetta er ognin hjá øllum Føroya fólki. Vit varðveita tað bara her. So tað er deiligt at kunna geva fólkinum atgongd til hetta tilfarið Seinastu tíðina hava Heiðrún Hödd Guðmundsdóttir (vinstrumegin) og Sofía Olsen arbeitt við dagføra og leggja tilfar út á heimasíðuna handrit.fo, so øll fáa atgongd til tað Mynd: Álvur Haraldsen